اين نقطه آغازي بود براي سرعت گرفتن تلاشهاي وزارتخانه متولي اجراي اين طرح ملي تا جاييكه همين چند روز پيش خانم وزير قول داد هر ماه پنج استان را زير پوشش برنامه پزشك خانواده ببرد. اين در حالي است كه اين برنامه در استانهايي مانند تهران در حالي افتتاح شده است كه تعداد زيادي از پزشكان عمومي به دلايل متعدد، تمايلي به ثبتنام و شركت در برنامه پزشك خانواده را ندارند.
اين روزها ديگر « پزشك خانواده » حتي براي شهرنشينها هم ناآشنا نيست و آنقدر نام اين آشناي غريبه از زبان متوليان بهداشت و درمان كشور به گوش مردم ميرسد كه آنها هم در انتظارند ببينند اين طرح ملي كي و از آن مهمتر چگونه به ثمر ميرسد. با اين وجود به نظر ميرسد به رغم پافشاري مسئولان براي به ثمر نشستن دو ساله اين طرح ملي، استقبال سرد پزشكان عمومي و ترديد مردم دوباره برنامه پزشك خانواده را به چالش كشيده است.
افتتاح يك پروژه نيمهكاره! حدود يك ماه پيش بود كه برنامه پزشك خانواده پس از افتتاح در دانشگاه علوم پزشكي تهران در حالي در دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي افتتاح شد كه با وجود نياز به ۴ هزار پزشك تنها ۱۸۰۰ نفر در آن ثبتنام كرده بودند. اين در حالي است كه به گفته دكتر سيدحسن ابوالقاسمي براي اجراي برنامه پزشك خانواده در سطح يك اين دانشگاه وجود ۴ هزار پزشك ضروري است و در عمل در شرايطي جشن تكميل برنامه پزشك خانواده در تهران برگزار شد كه بيش از نيمي از جمعيت ۱۰ ميليون و ۴۰ هزار نفري تحت پوشش اين دانشگاه علوم پزشكي بدون پزشك خانواده باقي ميمانند.
چالشهاي برنامه پزشك خانواده اما چرا پزشكان عمومي چندان از ثبتنام و اجراي اين برنامه دل خوشي ندارند؟ اين سؤالي است كه ايرج خسرونيا، رئيس انجمن متخصصان داخلي در گفتوگو با «جوان» ريشه آن را در اجراي عجولانه و فراهم نبودن زيرساختهاي اجراي شتابزده چنين طرحي ميداند. وي ميگويد: در تمام كشورهاي جهان پزشك خانواده در طول ۱۵ تا ۲۰ سال اجرايي شده است اما در ايران اين برنامه ميخواهد دو ساله اجرايي شود.
اين عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي خاطرنشان ميكند: در اين سيستم هيچ قراردادي با بيمارستانهاي خصوصي امضا نشده است. به گفته وي همچنين اگر خانمي به ماما احتياج پيدا كند اول بايد برود پيش پزشك عمومي و بعد به ماما ارجاع شود. در كنار اين در پزشك خانواده نامي هم از دندانپزشك برده نشده است.
اين كپي برابر اصل نيست! استاندارد زماني كه يك پزشك عمومي بايد براي معاينه بيمار خود صرف كند، ۱۰ دقيقه است. به بيان ديگر، يك پزشك عمومي ميتواند در طول يك ساعت تنها شش بيمار را معاينه كند در حالي كه در برنامه پزشك خانواده بايد براي ۲ هزار و ۵۰۰ نفر پرونده سلامت تشكيل شود.
بنابراين با احتساب روزي هشت ساعت كار يك پزشك خانواده ميتواند در هر روز بدون استراحت ۴۸ نفر را معاينه كند و تشكيل پرونده پايه براي اين ۲۵۰۰ نفر حدود دو ماه زمان ميبرد يا پزشك ناگزير است از وقت و دقت كم بگذارد.
خسرونيا اما درباره استاندارد افراد تحت پوشش پزشك خانواده به «جوان» ميگويد: در ديگر كشورها ۸۰۰ تا هزار نفر تحت پوشش يك پزشك خانواده قرار دارند ضمن آنكه هزينههاي زندگي اين پزشكان نيز تأمين ميشود اما در برنامه پزشك خانواده در ايران به هر پزشك حدود ۴ ميليون ميدهند كه بايد از همين پول هزينه پرستار، ماما و هزينههاي جاري مطب را هم بپردازد. به باور وي پزشك خانواده در ايران از كشورهاي ديگر كپي برداري شده اما اين كپي برابر اصل نيست و نواقصي دارد.
واگذاري پرداختها به بيمهها نگراني جديد پزشكان خانواده دكتر شهرام قانع اردكاني اما خودش يك پزشك خانواده است كه اتفاقاً به عنوان پزشك خانواده نمونه شناخته شده و همين امسال نيز در روز پزشك از دست وزير لوح تقدير گرفت با اين وجود اين پزشك خانواده نيز از پرداختهاي برنامه چندان راضي به نظر نميرسد. وي به جوان ميگويد: كار پزشك خانواده در دو شيفت چهار ساعته تعريف شده است و در حال حاضر به ازاي هر فردي كه پزشك تحت پوشش دارد مبلغ ۱۷۵۰ تومان به او تعلق ميگيرد كه از اين ميزان ۱۰ تا ۷/۲۱ درصد بسته به نوع قرارداد پزشك، بابت بيمه و ماليات كسر ميشود و حدود يك ميليون تومان يا ۲۰ درصد كارانه نيز بعد از بازرسيها واريز ميشود. بنابراين ۳ميليون و ۸۰۰ هزار تا ۴ ميليون تومان به دست پزشك ميرسد كه بايد هزينه مطب، ماما و پرستار را هم بدهد.
اين پزشك خانواده ميافزايد: البته در حال حاضر پرداختها به عهده وزارت بهداشت است ولي قرار است از ۱۵ مهرماه به بيمهها واگذار شود و بد حسابي بيمهها پزشكان حاضر در برنامه پزشك خانواده را نگران كرده است.
فرهنگسازي و فراهم كردن زيرساختها پزشك خانواده طرحي است كه در بسياري از نقاط دنيا اجرا ميشود و در صورت اجراي صحيح ميتواند با حذف ارتباطات مالي بين بيمار و پزشك ساختار نظام سلامت كشورمان را بهبود بخشد اما اين مهم نياز به كار كارشناسي بيشتر و فرهنگسازي هم در ميان مردم و هم در بين پزشكان دارد.
