شايد بتوان به جرئت گفت سخن راندن از عشق و دلدادگي وسيعترين بخش ادبيات جهان را از آن خود كرده است. دوست داشتن و مورد مهر و محبت ديگري قرار گرفتن هميشه براي انسان يكي از مهمترين نيازها بوده و طبيعي است كه بشر براي رسيدن به اين خواسته خود با شجاعت تن به راه پرپيچ و خم عشق بدهد و از سختيهاي اين مسير نهراسد.
ادبيات هم به عنوان شيوهاي براي بيان خواستههاي احساسي و فكري، هميشه كمك خوبي براي انسان بوده است تا بتواند از اين پل ارتباطي استفاده كند و از انديشهها و عواطف خود براي ديگران سخن بگويد. در هيچ كجاي دنيا ادبياتي وجود ندارد، مگر آنكه داستانهاي زيبا و جاودانهاي از عشق در آن به چشم بخورد. ادبيات زبان كردي نيز چون ديگر زبانها از داستانهاي عاشقانه پربار است كه البته نسبت به ديگر زبانها كمتر معرفي شده است. در همين راستا سايت الف ياء، اخيراً به معرفي يكي از مشهورترين داستانهاي عاشقانه ادبيات كردزبان پرداخته است.
«مم و زين» روايت عشق پرفراز و نشيبي است كه به لحاظ پايان نافرجامش، خواننده را به ياد داستان مشهور «رومئو و ژوليت» اثر شكسپير مياندازد. «احمدخاني» نويسنده اين داستان در سال ۱۶۵۱ در شهر بايزيد كه در كشور تركيه امروزي واقع شده است، ديده به جهان گشود. او بزرگترين شاعر كردزبان و همچنين نخستين اديب كردزباني ميباشد كه اسلوب «شعر داستاني» را در ادبيات كردي به كار برد. پس از او نيز بسياري از شاعران اين زبان داستانهايي را در قالب شعر روايت كردند، اما بايد گفت كه هيچ يك از آنان نتوانستند در اين زمينه به موفقيتي همپاي وي دست يابند. خاني نهتنها به حوزه شعر و ادبيات كه به فلسفه نيز بسيار علاقه داشت، به همين دليل انديشههاي فلسفي بسياري نيز در شعر و ادبيات او به چشم ميخورد. از وي كتابهاي بسياري در زمينه فلسفه نيز به جا مانده است.
بيشتر آثار خاني به زبان كردي ميباشد و تنها قسمت اندكي از نوشتهها و تأليفات اين اديب كردزبان به زبانهاي فارسي، تركي و عربي نيز به رشته تحرير درآمده است. داستان «مم و زين» بيش از نيم قرن پيش براي اولين بار به زبان عربي ترجمه شده است و ميتوان گفت اين داستان نخستين اثر ادبي شاخص در حوزه ادبيات كردي ميباشد كه به زبان عربي نيز ترجمه شده است. مضمون اين داستان نيز مانند بسياري ديگر از آثار برتر ادبي جهان روايت عشق، وفاداري و ايثار عاشق و معشوق در راه وصال است و داستانهاي سرشناس ديگري چون «ليلي و مجنون» يا «رومئو و ژوليت» را به خاطر ميآورد؛ حكايتي كه در دنياي سحرانگيز شرق روي ميدهد و آرزوها و اميدهاي عشاق اين قسمت از جهان را در صدها سال پيش روايت ميكند. خالق اين اثر در سال ۱۷۰۷ ديده از جهان فرو بست. تمام داستان «مم و زين» در ۱۸۴ صفحه و ۲۵ فصل نوشته شده است.
«ديدار دو عاشق»، «وفاداري»، «ياس»، «نيرنگ» و «آخرين ديدار» عنوان برخي از فصول بيست و پنجگانه اين داستان عاشقانه را تشكيل ميدهد. داستان «مم و زين» در سال ۱۳۹۳ ميلادي در جزيره «بوطان» واقع در سواحل رود دجله عراق كنوني روي داده است. جزيره «بوطان» يكي از سرسبزترين و زيباترين مناطق كردستان عراق ميباشد كه به لحاظ كوههاي بلند و مناظر چشمنوازش از ديرباز مورد توجه همگان بوده است. قصر شاهزاده «زينالدين» بستر اين داستان و حوادثي است كه در پي عشق آن يكي پس از ديگري روي ميدهد. در آن برهه از تاريخ سرزمينهاي عثماني هر يك در دست شاهزاده يا اميري بود كه اداره كامل امور آن سرزمين را در دست داشت. شاهزاده «زينالدين» نيز در نوع خود حاكمي باكفايت و زيرك بود كه نه تنها در كردستان كه در نزد سرزمينهاي همسايه نيز شهرت داشت. او شاهزادهاي باهيبت، در عين حال محبوب و بسيار ثروتمند بود.
دو خواهر بسيار زيباروي اين شاهزاده به نامهاي «ستي» و «زين» نيز در قصر برادرشان زندگي ميكردند. «ستي» و «زين» از چنان زيبايي خيرهكنندهاي بهره داشتند كه در تمام كردستان زبانزد خاص و عام بودند تا آنجا كه اين زيبايي مسحوركننده باعث شد شاهزاده غيور، خواهرانش را از ديد همه پنهان كند. داستان از يك روز بهاري در سالي جديد آغاز ميشود. زماني كه مردم كردستان عراق براي جشن نوروز در سواحل رود دجله به گشت و گذار مشغول بودند. دو خواهر شاهزاده نيز با لباسهاي ناشناس و مردانه در ميان مردم حضور داشتند. پوشش ناشناس اين دو خواهر به آنها كمك كرد كه از چشمهاي كنجكاو مردم پنهان بمانند و بتوانند به راحتي در ميان جمعيت تردد كنند اما در اين گردش بهاري «ستي» و «زين» هر كدام شيفته مردي ميشوند و به آن دل ميبندند.
پيرزني به نام «هيلانه» كه در قصر زندگي ميكند، تلاش خود را براي وصل اين عشاق به كار ميبرد اما در اين ميان بخت «زين» به مباركي بخت خواهر خود «ستي» نبود، در حالي كه خواهرش به وصال يار دست يافت، وي روزهاي بسياري را در غم دوري معشوق خود سپري كرد. عشق «زين» با حسد، كينه و نفرت اطرافيان درميآميزد و سرانجام تلخي را براي او رقم ميزند. معشوق «زين» پس از يكسري دسيسهچيني به زندان ميافتد و پس از آن نيز بيدليل به قتل ميرسد. در پي اين حادثه «زين» به شدت متأثر ميشود و وصيت ميكند كه پس از مرگ در كنار معشوق خويش دفن شود.
