اگرچه رونق بازار كتاب هيچگاه كم نخواهد شد، اما كتابخوانها نيز علاقهمندند از امكانات روز براي راحتتر مطالعه كردن استفاده كنند. يكي از ابزارهايي كه خواندن، پژوهش و تحقيق را در عرصه فرهنگ سهلتر ميكند ديجيتالسازي و به شكل نرمافزار درآوردن منابع ادبي است. از آنجايي كه جهان در بسياري از موارد به سمت ذخيرهسازي اطلاعات در شكلهاي نرمافزاري و رايانهاي ميرود؛ در ايران هم بايد تمام ساحتها اين نكته را رعايت كنند؛ چه در غير اين صورت سرعت پژوهش و دقت در آن دچار خلل خواهد شد.
امروز رايانهها و رايانههاي كوچك دستي، راههاي موازي انتقال دانش هستند؛ در خيابان، وسايل نقليه عمومي، پاركها و. . . ميتوان حجم عظيمي از دادهها را با آنها انتقال داد و به راحتي مطالعه كرد. در اين شرايط است كه لزوم ديجيتالسازي منابع ادبي مشخص ميشود.
اگر مخاطب در اين حوزه كمي دقت كرده باشد درخواهديافت كه برخي از مراكز خصوصي همت كرده و شعر برخي از شاعران يا مجموعهاي از شعر تعدادي از شاعران را به صورت ديجيتال عرضه كرده است. اين البته امتيازي است كه مخاطب با آن ميتواند بدون در نظر گرفتن حجم كتاب، به راحتي آن را در هر جايي كه خواست مورد مطالعه قرار دهد؛ در صورتي كه اگر قرار بود براي مثال ۱۰ كتاب شعر را همزمان – برخي ابيات دلخواهش را – بخواند برايش امكانپذير نبود زيرا حجم كتابها طبيعتاً به قدري زياد ميشد كه مخاطب از خير خواندن شعر ميگذشت.
در شرايط فعلي و در يك بررسي اجمالي ميتوان گفت برخي از شاعران كه مردم توجه بيشتري به آنها داشتهاند آثارشان به شكل نرمافزار ديجيتالسازي شده است. براي مثال اشعار فردوسي، حافظ، سعدي، مولانا، عطار و. . . با اين دستاورد به مخاطب عرضه شدهاند و حتي در حوزه نثر هم اين اتفاق تا حدودي رخ داده است.
مخاطب كودك و نوجوان هم در اين حوزه بينصيب نمانده است و حتي اتفاق خوبي كه در بخش ديجيتالسازي رخ داده اين بوده است كه نه تنها آثار شاعران و نويسندگان مطرح اين سرزمين به شكل نرمافزاري عرضه شده بلكه سادهسازي هم شده است. به بيان ديگر؛ مخاطب كودك و نوجوان به راحتي ميتواند درك راحتي از آثار ادبي داشته باشد بدون اينكه بخواهد به بزرگترها براي رسيدن به نتايج معنايي كمك بگيرد.
پژوهشگران ادبيات هم در اين بخش از كساني هستند كه ميتوانند دقيقتر به تحقيق در باب ادبيات بپردازند. اين روزها ديگر وقت پژوهشگر در هر حوزهاي نبايد چندان به اين بگذرد كه كتابها را بيجهت براي رسيدن به يك جمله يا واژه ورق بزند. اين آثار بايد به شكلي ديجيتالسازي شده باشد كه به راحتي براي پژوهشگر امكان جستوجو و علامتگذاري در متن وجود داشته باشد. در گذشته، اگر قرار بود مثلاً بسامد واژهاي در شعر شاعري مورد بررسي قرار ميگرفت يا كارهاي مشابهي چون اين پژوهش، فردي كه براي اين كار پاشنه كشيده بود بايد ساعتها وقت خود را مصروف ورق زدن صفحات آثار ميكرد تا اين بسامدها را يكي يكي بيابد، در حالي كه نرمافزارها اين امكان را دارند كه به راحتي اين كار را انجام دهند و البته باعث شوند مسير پژوهشها هم كمي كيفيتر و عميقتر شود.
طبيعي است كه اگر پژوهشگر وقت خود را به جاي تحليل، پاي اين بگذارد كه ورقزنان! به دنبال برخي اسناد در متن باشد ديگر چندان توان روحي و رواني براي او نميماند تا به نسبت وقتي كه از او ميرود به نتيجهاي سريع و صحيح برسد. امروز جهان به سمت و سويي رفته كه محققان ديگر زماني براي اينجور كارها هدر نميدهند؛ ديجيتالسازي منابع در جهان به گونهاي است كه شما حتي بدون اينكه از اتاق كارتان خارج شويد وارد بهترين و مجهزترين كتابخانههاي جهان شده و كتاب مورد نظرتان را انتخاب ميكنيد؛ سپس به راحتي و در كمتر از چند ساعت با امكان جستوجويي كه در متن وجود دارد بخش مورد نظر خود را انتخاب و به تحقيقتان ميافزاييد؛ اينگونه است كه ديگر نفس تحقيق چندان اهميت بالايي ندارد؛ بلكه نتيجه و تحليلي كه از آن تحقيق بيرون ميآيد مهم است. نتايجي كه متغيرهايي چون سرعت، دقت و تنوع منابع؛ ارزش تحليل شما را بالا يا پايين ميآورد و البته اين هم دست نميدهد مگر با ايجاد نرمافزارهايي براي پژوهشگران كه با آن بتوانند به سهولت تحقيق كنند.
