نياز جامعه به دين به عنوان كامل كننده دنيا و آخرت انسانها در هيچ زماني قابل چشمپوشي نيست. كتاب «مفاتيح الحيات» نوشته آيتالله جوادي آملي، پرفروشترين اثر بيست و پنجمين نمايشگاه بينالمللي كتاب با ثبت ركوردهايي تازه و منحصر به فرد در تعداد چاپ و شمارگان در طي مدت كمتر از دو ماه به بيش از ۲۳ چاپ رسيده است.
اقبال عمومي مردم به اثر ارزشمند حضرت آيتالله جوادي آملي ضمن نشان دادن نياز روزافزون جامعه به دين و دستورات معصومين، گوياي اعتماد و انتظار آنها از علماي دين براي توليد آثاري است كه جوابگوي نيازهاي امروزي جامعه باشد.
اين آمار خيرهكننده نشان از اين حقيقت دارد كه فرهنگ كتاب و كتابخواني تنها منحصر به حوزه رمان يا كتابهايي از اين دست نيست.
كتابي براي مقابله با زندگي سكولار
آيتالله سيد احمد خاتمي عضوهيئت رئيسه مجلس خبرگان در گفت گو با «جوان» با ناب دانستن اين كتاب، در مورد اين اثر گفت: كتاب مفاتيحالحيات كتابي است كه مولف محترم آيتالله جوادي آملي در خطابههاي نماز جمعه فرمودند كه مفاتيح الجناح جلد دومي لازم دارد و آن «مفاتيح الحيات» است.
وي با اشاره به اينكه مفاتيحالجناح با دعاها و اذكاري كه در آن هست، كليدهاي بهشت را عرضه ميكند و كتاب مفاتيحالحيات كليدهاي زندگي بهشتي را در عرصههاي مختلف عرضه ميدارد، اضافه كرد: اين استقبال گوياي اين است كه بحمدالله به رغم تبليغات نادرستي كه انجام ميشود، گرايش جامعه ما بهخصوص جوانان ما به دين و ارزشهاي ديني بيشتر شده است و اين يكي از دلايل ركوردشكني فروش اين اثر ارزشمند است.
خاتمي ضمن اشاره به اينكه در اين مدت كم دو سه ماهه بيش از ۲۰ چاپ از يك كتاب منتشرشده است، گفت: اين تجديد چاپهاي مكرر خود نمونه يك آمار واقعبينانه از اقبال و استقبال مردم و جوانان كشورمان نسبت به دين و ارزشهاي والاي ديني است.
عضو هيئت رئيسه مجلس خبرگان رهبري اين حركت را داراي پيام دانسته و اضافه كرد: اين استقبال يك پيام هم با خود به همراه دارد و آن اين است كه اگر عالمان دين وارد عرصه اشباع نيازهاي ديني جامعه و مردم بشوند قطعاً مورد استقبال قرار ميگيرند.
خاتمي همچنين با ذكر اينكه دركنار اين نكات، نقش مولف محترم را در اين اقبال عمومي نميتوان ناديده گرفت، گفت: آيتالله جوادي آملي، فقيه و عالم بزرگي است كه عمرش را در مسير شناخت اسلام و مكتب اهل بيت طي كرده، لذا مردم با اطمينان به سراغ آثار ايشان به خصوص اين كتاب ارزشمند ميآيند.
امام جمعه موقت تهران در پايان با اعلام اينكه هركس كه اين كتاب را ميبيند در ذهنش اين جمله كه «اسلام دين زندگي است» تجلي ميكند، افزود: اين كتاب با اين نگرش نوشته شده و بهترين جواب براي آنهايي است كه سكولاريزم را به عنوان شيوه زندگي درجوامع امروزي معرفي ميكنند. همچنين گوياي اين است كه اينگونه تئوريهاي مادي و دنيامحور در بين جامعه مذهبي و آحاد مردم ما خريداري ندارد.
كتابي به عظمت خود صاحب اثر
سيدمرتضي خاتمي خوانساري، كارشناس مسائل ديني نيز با اشاره به نحوه شكلگيري كتاب «مفاتيح الجنان» توسط عالم بزرگوار شيخ عباس قمي گفت: البته قبل از هر صحبتي راجع به اين اثر ارزشمند، بايد عرض كنم كتاب مفاتيح الجنان كه ازمرحوم شيخ عباس قمي به يادگارمانده است، قبل از تأليفش استفاده از كتب ادعيه متفاوتي دربين مردم آن روزگار متداول بوده است. مرحوم قمي هم با زحمت بسيار زياد به شكلي همه اين كتابها را با هم در يك جا جمع كرد كه هر كسي با هر نيازي ميتوانست به آن مراجعه كند و از آن بهرهمند شود. به همين دليل است كه مفاتيح الجنان با گذشت حدود بيش ازيك قرن از تأليف آن، همچنان مورد اقبال مردم است.
وي درمورد«مفاتيح الحيات» و نوع نگارش آن گفت:دركتاب مفايتح الحيات، حضرت آيتالله جوادي آملي روايات را به آن زبيايي ضمن گردآوري، در فصول و قسمتهاي مختلف تدوين كردهاند؛ اين كه خود باعث ايجادشيفتگي براي مخاطب ميشود.
خوانساري با هم رديف دانستن اين كتاب با ديگر تأليفات علماي شيعه افزود:همچنين در اين اثر سبك بسيارخوبي به كار رفته است كه چيزي شبيه ديگر كتب ارزشمند ما شيعيان همچون حليه المتقين است، وقتي افراد روايتها و جمع آوري صحيح و زيباي آنها را ميبينند به خاطردلنشين بودن سخن معصومين(ع) جذب اين كتاب ارزشمند ميشوند.
اين كارشناس ديني درباره دليل استقبال مردم از اين اثر گفت: بحثي را كه آيتالله جوادي آملي دنبال كردهاند، مربوط به زندگي و جامعه است، همچنين با توجه به شدت علاقه و شيفتگي مردم به سخنان و اقوال معصومين(ع)، اگر آثار ديگري تدوين وتأليف شود و در جامعه منتشر شود، قطعاً با اقبال مردم مواجه خواهد شد. علت ديگر استقبال از اين كتاب اين است كه مردم كارها و مشكلات و مسائل مربوط به زندگيشان را به نوعي بر سخنان و دستورات صادر شده از جانب معصوم مطابقت ميدهند. همچنين آن نورانيتي كه فرمايشات معصومين دارد و شخصيت علمي و عالي صاحب اثر و اين ترجمه و توضيحات مناسبي كه ايشان در اين كتاب استفاده كردهاند برخي از دلايل استقبال مردم از اين كار عالي و ارزشمند است.
خاتمي خوانساري با تأكيد بر اينكه اشخاص و جوانان بايد اينگونه آثار را ببينند، در ادامه افزود: وقتي جوانان ببينند دين اسلام و ائمه هدي عليهاسلام با اين لطافت و در مورد همه احوال و مراحل زندگي صاحب حرف و نظرات سازنده، مفيد و كاربردي هستند، حتماً جذب دين خواهند شد.
خوانساري با اشاره به سخن امام موسي بن جعفر عليهالسلام كه ميفرمايند:«اگر مردم كلمات و صحبتهاي ما را ببينند و اگر كلام ما به آنها برسد به خاطر زيبايي و منطقي كه دارد ميآيند و تابع ميشوند» گفت:ما هر اندازه بتوانيم فرمايشات معصومين را در مورد ابعاد مختلف زندگي و با توجه به مباحث و مشكلات روز را همانند اين عالم عظيمالشأن كه انجام دادهاند، بياوريم و پس از دستهبندي به مردم عرضه كنيم، قطعاً مورد اقبال همه جامعه قرار خواهد گرفت.
كتاب بسيار سودمند است اما...
اما در بين كساني كه توانستهاند تا اين لحظه ارتباط خوبي با كتاب مفاتيح الحيات علامه جوادي آملي برقرار كنند، يكي هم سردبير روزنامه جوان است كه به گفته خودش از صفحه اول كتاب مثل يك رمان آغاز كرده و بيشتر حجم آن را مطالعه كرده است.
غلامرضا صادقيان درباره مفاتيح الحيات ميگويد:« كتاب به شيوهاي كاربردي و خلاقانه توانسته با موضوعبندي مناسب، مجموعهاي از احاديث را در قالبي به مخاطب عرضه كند كه گويي او در حال مطالعه يك داستان است؛ داستان زندگي.
در واقع كتاب چيزي جز حديث و روايت نيست و نويسنده جز در برخي موارد كه ضرورت ديده و نيز براي پيوند احاديث با هم از قلم خود استفاده نكرده است و چون در انتخاب احاديث به اختصار توجه شده، مخاطب از پيگيري بحث خسته نميشود و آنچه را براي به كار بردن در زندگي لازم است، به دست ميآورد. البته خلاقانه توصيف كردن اين كتاب به خاطر تفاوتي است كه با شيوه سنتي كتابهاي حديث ما دارد كه برخلاف آن كتابها كه مناسب تحصيل و تدريس در مراكز علمي هستند، كتاب مفاتيح الحيات براي عموم مردم قابل استفاده است، همان طور كه مفاتيحالجنان با استقبال عمومي مواجه است.»
صادقيان البته اشارهاي هم براي بهتر شدن اين كتاب دارد و ميگويد:« برخلاف كتاب دعا كه آدم هنگام خواندن آن از خود نميپرسد چرا اين دعا را ميخوانم و معمولاً همه انواع دعا را مشمول حال خود ميداند، در كتاب مفاتيح الحيات ممكن است مخاطب بارها از خود بپرسد چرا چنين عملي چنين نتيجهاي دارد و البته اين سؤال، عموميت دارد، يعني حتي براي كسي كه خود را تسليم فرامين معصومين (ع) ميداند و پس از آگاهي از يك حديث، بيچون و چرا به آن عمل ميكند هم اين سؤال مطرح است و چون پيوندهاي روشني بين عقل و احاديث وجود دارد، بهتر است حتيالامكان دلايل عقلي كه دانش امروزي بشر به آن اشراف دارد، در كنار برخي احاديث اشاره شود.»
وي به نكته ديگري هم اشاره ميكند و آن «ضرورت اضافه كردن توضيحات به برخي احاديث است»: «مثلاً وقتي از لقمان نقل ميشود كه او به فرزندش توصيه ميكرد به هنگام سفر فلان تجهيزات را با خود بردار، با توجه به سرعت مسافرت در عصر حاضر و تغييراتي كه بهوجود آمده، لازم است با توضيح اضافي از اين روايت نتيجه گرفت كه در مسافرت بايد براي آسايش همراهان و استفاده بهتر از آن، برنامهريزي كرد و تداركات ديد، وگرنه صرف بيان ساده اين روايت ممكن است مخاطب معمولي را به اين اشتباه بيندازد كه اين روايتها چه «كليدي براي حيات» من ميتواند باشد و اين توصيهها چه كمكي به مسافرت رفتن من ميتواند بكند. البته مخاطب عاقل از اين اشارات به نتايج ميرسد، اما براي همه اين گونه نيست.»
صادقيان ميگويد: «ممكن است مولف بزرگوار و همكاران ايشان تأكيد كنند كه ايجاز و اختصار و مهمتر از همه نص كلام معصوم با توضيح اضافه خدشهدار ميشود و اين جزء وظايف و اولويتهاي اين كتاب نيست و كتاب هدف ديگري در سر دارد، اما با همه اين احوال آنچه مخاطب يك كتاب هنگام مطالعه با آن درگير ميشود، بايد در همان جا پاسخ مناسب را بيابد، وگرنه مخاطب چه بسا در وادي سرگرداني برخي پرسشها رها شود.»
