به گزارش «جوان»، نمايشگاه كتاب امسال هم با كلكسيوني از آمارهاي ميليوني بازديد و فروش كتاب به پايان رسيد اما برگزاري اين نمايشگاه كه به گفته مسئولان، بزرگترين نمايشگاه كتاب جهان هم هست چقدر در افزايش سرانه مطالعه كشور كه همواره رقم تأثر برانگيزي دارد، مؤثر است؟ در اين راستا با ناشران برگزيده بيست و پنجمين نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران به گفتوگو نشستهايم تا چند و چون ارزيابي محتواي نمايشگاه و تأثيرگذاري آن در افزايش سرانه مطالعه و موانع را جويا شويم.
محمد حمزهزاده، مدير انتشارات سوره مهر، ناشر برتر سال ۹۰ حوزه ناشران بزرگسال بخش عمومي و دولتي در گفتوگو با «جوان» در خصوص فرمايش مقام معظم رهبري مبني بر لزوم ارزيابي محتواي هرساله نمايشگاه توسط كارشناسان ميگويد: در چند بخش ميتوان نشر كشور را بررسي كرد، يكي محتواي توليدي است كه نيازي به نمايشگاه ندارد، چون قبل از چاپ بررسي ميشود و اطلاعاتش در دفاتر مربوط وجود دارد اما در نمايشگاه، شرايط زيادي براي انجام انواع بررسيها وجود دارد. برخي از بررسيها در سال جاري در قالب نظرسنجيها انجام شد و وزير ارشاد هم نتايجش را در سخنرانيهايش اعلام كرد، اما اطلاعاتي مانند اينكه چه كساني با چه قدرت خريدي به نمايشگاه ميآيند، چند نوبت ميآيند و به چه كتابهايي علاقهمند هستند در هيچ كجا نيامده است.
الان خيلي مهم است كه بدانيم پرفروشترين كتابهاي نمايشگاه فارغ از آمارهايي كه ناشران اعلام ميكنند، چيست و اينكه پرمطالبهترين محتواي مورد نظر مردم كدام است. اصلاً هيچ آمار كلي در خصوص فروش نمايشگاه كتاب وجود ندارد و جايي هم از ناشران خواسته نميشود كه ميزان فروششان را اعلام كنند.
آمارهاي فروش گمانهزني است
حمزهزاده در خصوص آمارهاي پرفروشهايي كه در نمايشگاه اعلام ميشود، اظهار ميدارد: اين آمارها هم عمدتاً گمانهزني يا متوسطگيري است، وگرنه هيچ ناشري فروش خود، عناوين به فروش رفته و چاپ مجدد كتابها را رسماً اعلام نميكند. به همين خاطر ذائقه مردم در مواجهه با كتابها و تفكيكهاي جنسيتي و سني آنها در نمايشگاه معلوم نميشود. در حالي كه ميتوان از اين آمارها برنامهريزهاي كاربردي بسيار و بانكهاي اطلاعاتي كاملي استنتاج كرد.
ارزيابي نمايشگاه اساسنامه ميخواهد
حامد ميرزا بابايي، مدير انتشارات خدمات دانش كتيبه، ناشر برتر حوزه بينالملل بخش كتب لاتين در گفتوگو با «جوان» درباره ارزشيابي محتواي نمايشگاه كتاب در بخش بينالملل ميگويد: اولين مؤلفه براي ارزيابي، تنظيم نظامنامه محتوايي براي نمايشگاه است كه خط قرمزها را دقيقاً به همراه مصاديق مشخص، مطرح كند مانند واژگان و نويسندگان ممنوعه.
اين اساسنامه بايد به ناشران ابلاغ شود و طبق همين آييننامه با ناشران متخلف برخورد شود. اين مسئله باعث ميشود كتابهايي كه از آن سر دنيا براي حضور در نمايشگاه آورده شدهاند، در زمان نمايشگاه معلوم نشود كه اشكال دارد و قابل عرضه نيست. از سوي ديگر در ارزيابي عملكرد و نوع مشكل داريم، يكسري مشكلاتي كه وراي اختيارات ارشاد است و مربوط به نهادهاي ديگر ميشود مانند مشكل برق در چادرها و مشكل پاركينگ.
بنابراين ما نياز به يك نهاد فرا سازماني داريم كه عامل هماهنگ كننده اين مجموعهها با هم باشد. در بخش ارزشيابي عملكرد هم اگر يك سيستم مدون تعريف شود و نمايندگان اصناف مختلف نشر جمع شوند و پيشنهادات و انتقادات را منتقل كنند و در قالب يك هيئت پيگيري، پيگيري كنند، به ثمر ميرسد.
معيارها در اعلام مطالعه كيلويي است
ميرزابابايي با اشاره به آمارهاي بازديد كنندگان نمايشگاه اظهار ميكند: معلوم نيست ساز و كار ارشاد براي اعلام تعداد بازديدكنندگان نمايشگاه چيست؟ اگر ميخواهند با معيارهاي كيلويي مانند اينكه تعداد ماشينهاي پارك شده در پاركينگ نمايشگاه را در حداقل سرنشينان ضرب بكنند، قابلقبول نيست.
همين بيشاخص و بيقاعدهبودن درخصوص آمارهاي سرانه مطالعه هم وجود دارد. چه بگويند سرانه مطالعه در ايران ۲۴ساعت است چه بگويند ۲۴ دقيقه است. مشكل اساسي اين است كه اصلاً شاخصي وجود ندارد. مشكل بعدي اين است كه وقتي تيراژ كتابها از ۱۵۰۰ تا ۲هزار عدد تجاوز نميكند، چطور ميتوان ادعاي فروش بالا كرد؟ اگر ۱۰۰ميليارد تومان كتاب هم در نمايشگاه فروخته شود وقتي به ۷۵ ميليون جمعيت ايران تقسيم شود رقمي بسيار پايين به دست ميآيد كه حتي از لحاظ مالي هم در سبد خانوار، عدد بزرگي نيست.
محمدرضا مقدم، مدير انتشارات خدمات دانش انتشارات عروج انديشه ناشر برتر كودك و نوجوان نيز در گفتوگو با «جوان» ميگويد: پس از بحث كيفي مسئله بحث فرهنگسازي است، ناشران بايد در روند ارزيابي سمت و سو داده شوند. وي با اشاره به اينكه آمارهاي كتاب خواني قابل استناد نيستند، ادامه ميدهد: اگر كيفيت و محتواي كتابها ارتقا پيدا كند، مسلماً فروش و سرانه مطالعه نيز افزايش پيدا خواهد كرد. ناشران با استفاده از نويسندگان، بهتر ميتوانند فروششان را افزايش دهند.
با نمايشگاه كسي كتابخوان نميشود
حجتالاسلام محمدجعفر تجلي، مدير انتشارات مؤسسه فرهنگي دارالحديث ناشر برتر حوزه ناشران بزرگسال نمايشگاه در خصوص مسئله ارزشيابي در حوزه نشر به «جوان» ميگويد: متأسفانه مسئله ارزيابي هيچ وقت در حوزه كتاب انجام نشده است و من بعيد ميدانم از آن پس هم تغيير چنداني در اين خصوص رخ دهد. محتواي كتابها هم بايد غني و هم بايد به روز باشد.
تجلي همچنين در خصوص تأثير نمايشگاه در افزايش سرانه مطالعه در كشور ميافزايد: ما تا زماني كه بستر را فراهم نكنيم براي اينكه مردم بتوانند كتابهاي مورد علاقه خودشان را تهيه كنند، نميتوانيم انتظار افرايش سرانه كتابخواني را در كشور داشته باشيم.
مسئله ديگر ايجاد جذابيت براي كتاب در تمام اقشار اجتماع و در ميان تمام سنين است. از طرف ديگر بايد دسترسي به كتاب را زياد كنيم. مثلاً ما در قطارها و هواپيماها و اتوبوسهايمان كتاب نداريم. در مدارس و محلهها هم آنطور كه بايد و شايد كتابخانه مناسب نداريم. اگر بسترهاي كتابخواني فراهم نشود با يك نمايشگاه و دو نمايشگاه نميتوان سرانه كتابخواني را در كشور افزايش داد.
نمايشگاه كتاب امسال هم به پايان رسيد اما معلوم نشد كه روشهاي ارزشيابي عملكرد نمايشگاه و روش رواج فرهنگ كتابخواني در كشور چه زماني به سرانجام ميرسد.
