به گزارش جوان، آمار هايي كه در چند ساله اخير از توليد و فروش كتاب در ايران منتشر شده است و مخصوصاً آمارهايي كه طي مدت چند روزه نمايشگاه از استقبال خوانندگان از كتب، منتشر ميشود حاكي از رويش نوع جديد از ادبيات در ايران است.
ادبيات نوين ايران همزمان با شروع ارتباط ايرانيان با اروپا متولد شد، زماني كه ايرانيان براي تحصيل يا تجارت به اروپا ميرفتند و اين تماس با اروپا منجر به اين شد كه ايرانيان با ادبيات كلاسيك كشور هايي نظير فرانسه آشنا شوند.
بعد از زمان مشروطيت تا دهه ۳۰ هجري روند تمايل نويسندگان ايراني به ادبيات اروپايي و تقليد در سبك نوشتاري آنها در داستاننويسي، گسترش يافت و در دهههاي ۴۰ و ۵۰ اين نوع ادبيات به جريان حاكم در داستان نويسي ايران تبديل شد؛ نويسندگاني كه سعي ميكردند مانند صادق هدايت بنويسند، مثل شاملو شعر بگويند و حتي در لباس پوشيدن هم به فكر تقليد از نويسندگان فرانسوي باشند.
اين قشرحتي در لباس پوشيدن نيز خيلي تمايل داشتند تا فرانسوي مسلك عمل كنند. كتاب غربزدگي مرحوم جلال آل احمد نگاهي دارد به رفتار و كردار اين قشر به اضلاع نويسنده روشنفكر.
بعد از پيروزي انقلاب اسلامي و همان اواخر سال ۵۷ بود كه نشانههاي عدم مقبوليت اين نوع نگاه به ادبيات در ميان مردم و تحصيلكردگان ايراني نمايان شد. همزمان با استقرار نظام جمهوري اسلامي نيز نويسندگان غربگرا به نوعي خود را در نقش اپوزيسيون معرفي كردند كه به دليل عدم داشتن پايگاه مردمي به نتيجهاي نرسيدند.
انقلاب اسلامي كه به عنوان بزرگترين حركت اجتماعي و آخرين انقلاب قرن بيستم شناخته ميشود، بعد از مدتي با جنگي ناخواسته مواجه شد كه غرب براي سرنگوني نهال نوپاي آن برنامهريزي كرد دفاع مقدس با وجود زمان طولاني هشت ساله باعث شد تا مانند انقلاب تحولات بزرگي در جامعه ايراني رخ دهد؛ تحولاتي كه به رغم همكاري نكردن دولتهاي پس از جنگ با آن رفته رفته توانست فراگير بودن خود را نشان دهد، به خصوص در عرصه ادبيات.
انقلاب اسلامي عاملي شد تا بعد از چند دهه ادبيات غربگرا و نوع داستان نويسي مورد علاقه قشر روشنفكر به كناري نهاده شود اما خلأ نبود جرياني كه بتواند جايگزين ديدگاه قبلي شود، به شدت احساس ميشد.
خوشبختانه در چند ساله اخير نگاه به مقوله ادبيات داستاني ايران دچار تغييرات عمدهاي شده است، از آن جمله ميتوان به ادبيات انقلاب اسلامي و ادبيات دفاع مقدس اشاره كرد.
شايد اين كار با تأخير صورت گرفته باشد اما همين متوليان فرهنگي به سوي گنجينه دفاع مقدس رفته و سعي در نگارش و ثبت و ضبط خاطرات رزمندگان و فرماندهان جنگ تحميلي اشاره كرد. براي بسياري از مردم اخبار جبههها را فقط از طريق راديو و تلويزيون و مطبوعات دريافت ميكردند، دانستن اتفاقات رخ داده در ميدان نبرد، حوادث و خاطراتي كه رزمندگان داشتهاند. جالب و جذاب به شمار ميرودو استقبال خوبي از آن انجام شده است.
از طرف ديگر انقلاب اسلامي باعث رويش نسل جديدي از نويسندگان شده، نويسندگان بر عكس جريان داستان نويسي پيش از انقلاب خود را وامدار ادبيات اروپا و امريكا نميدانستند.
امروزه كمتر كسي را ميشود پيدا كرد كه در ادبيات ايران، محمد رضا سرشار (رضا رهگذر)، حبيب احمدزاده، سيدمهدي شجاعي، رضا امير خاني، محمد حسين جعفريان يا فاضل نظري را نشناسد؟ اينها تنها چند نمونه از كساني هستند كه در ادبيات بعد از انقلاب رشد كرده و خودشان عاملي براي رشد ادبيات انقلاب اسلامي بودند.
تجديد چاپ اكثر كتابهاي اين نويسندگان و ترجمه آن به زبانهاي خارجي خود نشانه ديگري از موفقيت اين نسل از داستانسرايان ايراني دارد. ادبيات ايران سالهاست كه خود را از زير سايه نويسندگان دهههاي ۳۰ تا ۵۰ خارج كرده و اگر هنوز هم نامي از آنها به گوش ميرسد، بيشتر مربوط به ياد آوري تاريخ ادبيات ايران است نه راهنماي داستان نويسي.
به نظر ميرسد اگر قرار است با جريان مخرب شبه روشنفكري كه هنوز با تجديد چاپ كتابهاي نسل روشنفكر نما از طريق چاپهاي زير زميني و بدون مجوز يا توسط برخي بازماندگان نسل پيشين نويسندگان ايران دنبال ميشود، مقابله شود.
بهترين راه حمايت مادي و معنوي از نسل نويسندگان بعد از انقلاب و اعتماد به آنهاست. همان گونه كه يك كتاب خاطرات از زبان بانويي كه صحنههاي جنگ و دفاع را در خرمشهر درك كرده اين گونه به كتابي ماندگار تبديل شده است. پيگيري اين كار و سپردن امور به افرادي كه نه تنها در اسم و رسم بلكه در ميدان عمل نشان دادهاند انسان هايي حرفهاي و مدير هستند.
ميتواند سر و شكل ادبيات انقلاب اسلامي را به بهترين وضع سر و سامان دهد و همه تلاش هايي كه امروزه از سوي نهادهاي مختلف فرهنگي به صورت جزيرهاي وار در حال پيگيري است، شكلي منسجم با هدفي واحد را به خود بگيرد. به اميد آنكه در سالهاي آينده نيز شاهد استقبال بيش از پيش از راه نوي ادبيات ايران باشيم.
