محمدصادق دهنادي: بنا به گزارش سايت اطلاع رساني دفتر معظم له، ايشان در جريان اين بازديددر جمع تعدادي از ناشران حاضر در نمايشگاه بينالمللي كتاب به ايراد سخناني پرداختند كه در مسير فرهنگ كتاب و كتابخواني از اهميت بسياري برخوردار است.
بيش از آنكه نفس بازديد هر ساله رهبر انقلاب، ميثاقي ديني و اجتماعي براي همه افراد در زمينه اهميت كتاب و كتابخواني در جامعه اسلامي و ايراني است، ديدار ايشان و مباحث مطرح شده ناشران با رهبري روايتي متفاوت از توجه امام خامنهاي به موضوع ترويج كتاب و مشكلات فراروي آن بود و نشان داد كه همه مسائل مربوط به ترويج مطالعه الزاماً فرهنگي نيست.
رهبر حكيم انقلاب در اين گفتوگوي صميمانه با اشاره به استقبال بسيار خوب مردم از نمايشگاه كتاب تأكيد كردند: بايد به گونهاي برنامهريزي شود كه فضاي كتابخواني در كشور توسعه و تعميق پيدا كند. حضرت آيتالله خامنهاي خاطرنشان كردند: بايد با يك برنامهريزي دقيق و تعيين اهداف مرحلهاي، در هر سال همگام با برگزاري نمايشگاه كتاب و افزايش جمعيت بازديد كننده، در فضاي كتابخواني كشور نيز پيشرفت چشمگيري بهوجود آيد.
امام خامنهاي با تأكيد بر لزوم ارزيابي محتوايي هر ساله نمايشگاه كتاب به وسيله افرادي كارشناس و صاحب صلاحيت افزودند: اين ارزيابي نشان خواهد داد كه آيا هر دوره نمايشگاه كتاب از نظر محتوا، نسبت به دوره قبل، تغيير و رشد داشته است يا خير. رهبر انقلاب اسلامي، برطرف كردن برخي موانع توليد و نشر كتاب را يادآور شدند و تأكيد كردند: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بايد با كمك دولت، اين موانع به ويژه موضوع گراني كاغذ را برطرف كند. ايشان همچنين در بيانات خود خاطرنشان كردند: يكي از كارهاي ضروري در چرخه توليد و عرضه كتاب، ساماندهي توزيع و ايجاد فروشگاههاي زنجيرهاي كتاب است.
ارزيابي مهمترين واقعه فرهنگي جامعه
همان گونه كه اشاره شد، رهبري معظم انقلاب اسلامي در بازديد امسال خود به غير از تأكيد هميشگي بر مسئله مطالعه بر سه موضوع مهم ارزيابي، حل مشكلات مادي صنعت نشر و بالاخره حل مشكلات توزيع كتب تأكيد نمودند و موضوعاتي كه به عنوان دغدغه اهالي فرهنگ و هنر مطرح ميشده را صحه گذاشتند.
در واقع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي يا هر نهادي كه داعيه اجراي موفق ربع قرن نمايشگاه بينالمللي كتاب را دارد بايد بتواند به غير از فروش انبوه كتاب، نشان دهد كه اين جهاد فرهنگي در زمينه بهبود چه شاخصهاي فرهنگي و آموزشي صورت گرفته است؟چه پژوهشي درباره هدايت مردم به مطالعه بهينه به جاي مطالعه بيهدف يا بيثمر صورت گرفته و كارنامه دست اندركاران اين يك ربع قرن جهاد فرهنگي در هدايت افكار عمومي به سمت بهبود چه نقشي داشته و دارد؟ كيفيت مطالعه در نزد كارشناسان و زبدگان فرهنگ عمومي چيست؟و از نظر همين كارشناسان و بر اساس تعداد فروش كتابها اين كيفيت مورد اشاره بهتر شده يا بدتر؟در كنار همه شاخصهاي كمي، وضعيت كيفي نمايشگاه، از تهويه و دسترسي و پاركينگ و ترافيك گرفته تا راهنمايي و خدمات بانكي و اعتباري و. . . بهتر شده، يا بدتر يا هيچ تغيير محسوسي نداشته است؟
به نظر ميرسد تأكيد رهبر معظم انقلاب درباره ضرورت ارزيابي دقيق و علمي، مشتمل بر كنفرانسهاي بيحاصل مطبوعاتي براي اعلام گزارش گردش مالي و آمار آدمهاي ورودي و خروجي نمايشگاه نباشد. علي القاعده، ارزيابي درباره نحوه جريانسازي ربع قرن جهاد وزارت ارشاد، نميتوانداجراي برنامههاي سالني كم استقبال يا به عبارت ديگر، خبرنگار مدار رونمايي و نقد و بررسي و ديدار با نويسندگان و. . .
باشد كه اين پارامترها هر ساله تكرار ميشود. اگر هم نشود كسي سراغي از آن را نميگيرد (كما اينكه خيليها معتقدند كه نمايشگاه يا بازار كتاب اساسا جاي اين كارها نيست.)
همانطوري كه رهبري فرزانه به درستي اشاره كردند، حالا بعد از ۲۵ نمايشگاه، نوبتي هم باشد وقت ارزيابي تمام عيار تجربهاي است كه هر ساله تكرار ميشود. موقع فهرست كردن خطاها و مشكلاتي كه هر ساله تكرار ميشود و مورد انتقاد قرار ميگيرد اما تا سال آينده درباره آن بحثي نميشود. موقع تهيه ليستي از موفقيتها و تجارب مثبتي است كه گاه توسط يكي از عوامل يا انتشارات كتب صورت ميپذيرد اما با گذشت نمايشگاه اين تجارب مانند بسياري از چيزهاي ديگر تا سال آينده و تا مسئول بعدي و بعداً تا استقرار دولت بعدي و يك تيم جديد ارشادي به دست فراموشي سپرده ميشود.
ارشاد و عوامل فرافرهنگي
همان گونه كه در مقدمه نيز اشاره گرديد، از ديگر تأكيدات رهبري معظم در ديدار با ناشران و اهالي كتاب، توجه دادن مسئولان به عوامل فرا فرهنگي يا به عبارت ديگر اقتصادي صنعت نشر و دنياي مطالعه بود. وضعيت مردم هنگام خريد و مشاهده قيمتهاي عجيب و غريب كتاب به ويژه در حوزه پر خرج كودك و نوجوان نشان دهنده آن است كه سياستهاي دولت براي هدفمند كردن يارانههاي نشر كه سالها پيش از هدفمندي بنزين و گاز شروع شد، بدجوري به بيراهه رفته و امروز بسياري از افراد، به ويژه كودكان و نوجوانان از يارانه هايي كه ميتواند ذهن و آينده آنها را تقويت كند محروم هستند.
گرچه در زمان قبل نيز كه يارانه مستقيماً به كاغذ تعلق ميگرفت، سوء استفادههاي بسياري از يارانه كاغذ توسط برخي مؤسسات انتشاراتي صورت گرفت اما اين به اصطلاح در اختيار نهادن يارانه نشر به برخي دانشجويان و طلاب و بيبهره ماندن همگان از سويي و رهاسازي قيمت گذاري در حوزه نشر، هيچ كس – حتي يارانه بگيرهاي كتاب – را خوشحال ننموده است.
واقعيتي كه ناشر و مطالعه كننده همه آن را قبول دارند، اين است كه كتاب به شدت گران است و سياستگذاران اين حوزه هيچ تسكين و راه چارهاي نيز براي اين امر ندارند و اين عامل اقتصادي مانند عدم مصرف لبنيات كه در بلند مدت استخوان نسل بعد را پوك و نرم ميكند، به زودي ميرود تا اذهان نسلهاي آينده را از امكان مطالعه مفيد و مؤثر محروم نمايد واي كاش وزارت ارشاد سكه باران ها، وزارت ارشاد جشنوارههاي موازي و كم حاصل، وزارت ارشاد ويژه نامهها و پوسترسازيها و. . . به فكر اين بود كه به جاي تقويت فرهنگ و هنر از طريق جايزه به بعضي نويسندگان و نظاير اين كارها واقعاً عزم خود را براي تمهيد راهي كه بتواند به نحو مطلوب كتاب با قيمت مناسب را به دست مشترياش برساند، جزم نمايد و مشكل اقتصادي دنياي مطالعه تا حدودي حل شود.
كتاب و فرافرهنگها
مي گويند، فرهنگ فربهتر از همه چيز است و بسياري از چيزها در دل فرهنگ جاي ميگيرند، حتي كتاب را نيز به همين منوال محصول فرهنگي مينامند، اما تجربه نشان داده است مسئله كتاب به عنوان ريشهايترين مسئله فرهنگي كشور، ضرورتاً در عرصه فرهنگ حل شدني است و عوامل بسياري از دل سياست، اجتماع و حتي اقتصاد ميتوانند نقش آن را در جامعه كمرنگ و پر رنگ نمايند.
جامعه ما براي فرهنگي شدن به مطالعه نياز دارد و همه گير شدن مطالعه، به پيدايي زمينه هايي نياز دارد كه متأسفانه سال هاست فقط در زمان نمايشگاه كتاب تكرار ميشود و تا سال آينده به فراموشي سپرده ميشود، باشد به بركت حضور و منويات رهبري بزرگ انقلاب اسلامي، اين بار حداقل اين زمينهها بيشتر درك شود و براي حل آن اقدام مناسبي صورت پذيرد.
