روستای تاریخی کندوان در ۵۰ کیلومتری جنوب غربی تبریز؛ یکی از روستاهای دهستان سهند است که در ۱۸ کیلومتری جنوب اسکو، در دامنه سرسبز سلطانداغی واقع شده است.
این روستا در شمال غرب ایران واقع در ارتفاعات کوه سهند با قدمتی ۷۰۰ ساله یکی از جذابترین مکانهای دیدنی و شگفتیهای ایران به شمار میرود که به دلیل شکل خانههای آن که به مانند کندوی عسل در دل کوه کنده شدهاند به آن روستای کندوان میگویند. در حال حاضر کندوان تنها روستای زنده صخرهای جهان است که زندگی طبیعی مردم در آن جریان دارد.
چندی پیش کتاب «کندوان» به عنوان سومین روستای صخرهای جهان منتشر شد که به چگونگی تشکیل منازل صخرهای و کرانهای کلهقندی این روستای شگفت انگیز اشاره شد. مسئله قابل تامل در مورد روستاهای صخره ای این است که در دنیا سه روستای صخره ای وجود دارد که اولین آن روستای «گورمه» ترکیه دومی «داکوتا»ی آمریکا و سومی نیز «کندوان» ایران است با این تفاوت که دو روستای صخرهای در ترکیه و آمریکا خالی از سکنه هستند ولی در «کندوان» زندگی جریان دارد و از این بابت کندوان اولین روستای صخرهای زنده جهان محسوب میشود.
***
بافت قدیمیترین روستای کندوان که یکی از زیباترین و منحصر به فردترین روستاهای تاریخی کشور و تنها روستای زنده صخرهای محسوب میشود، هماکنون با ساخت و سازهای جدید در این روستا که متفاوت با بافت گذشته است با تهدیدی جدی روبهرو شده است با این حال چند سالیست که تلاش های زیادی برای ثبت جهانی روستای کندوان در حال انجام است و مسئولین امر سعی دارند تا به هر طریق ممکن نام این منطقه از ایران را نیز در کنار آثار و اماکن قبلی جهانی کنند.
* همه باید کمک کنند
نوبت بررسی روستای تاریخی کندوان در زمینه ثبت جهانی سال ۲۰۱۴ است.
این حرف تراب محمدی مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجانشرقی است که به تشریح فعالیتهای صورت گرفته در حوزه میراث فرهنگی و خواناسازی آثار تاریخی در استان پرداخته و گفت: از یک طرف کندوان برای ثبت جهانی به آمادهسازی و همکاری اهالی روستا نیاز دارد و از طرف دیگر تا نوبت بررسی این اثر در زمینه ثبت جهانی که سال ۲۰۱۴ است نیز اقدامات متعددی از طرف مسئولین در حال انجام است.
محمدی از تخریب ساخت و سازهای غیرمجاز در این روستای تاریخی خبر داد و تصریح کرد: بیش از ۸۵ بنای غیرمجاز در این روستا احداث شده که این بناها به روستای جدید در کنار این روستا منتقل میشود.
این روستا طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۷۵، ۱۳۷ خانوار و ۷۵۰ نفر جمعیت دارد که به کار کشاورزی و دامداری و صنایع دستی اشتغال دارند. آنچه به کندوان هویت باستانی داده وجود ۱۱۷ خانوار و منزل مسکونی در درون تودههای مخروطی و هرمی شکل صخرهای است. روستاییان کندوان داخل این تودهها برای خود خانه مسکونی، آغل، انبار و کارگاه ایجاد کردهاند.
* کندوان، اثر خارقالعاده طبیعت
وجود آب معدنی، خانههای منحصر به فرد، درههای سرسبز و خرم، آب و هوای مطبوع و لبنیات و عسل مرغوب کوهستان، سبب جذب تعداد کثیری مسافر از نقاط دور و نزدیک به این روستا به خصوص در فصول مساعد سال میشود.
این روستا به سبب ویژگی معماری صخرهای و بافت مخصوص آن در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. تودهها و گدازههای مذاب آتشفشانی، به وسیله باد، برف و باران در طی هزاران سال متمادی شکل گرفته و به این فرم درآمده است، کرانها در تابستانها خنک و در زمستانها گرم است.
کندوان، شکل خارقالعاده و چشمگیر و خاص طبیعت است که انسان را به سوی خود کشیده، بخصوص انسانی را که سرگردان گشته و برای دفاع از زندگی خود در جستجوی پناهگاه امنی بود، در این مورد احتمالا حمله مغولان سبب شده تا مردم روستاهای اطراف و بخصوص «حیله ور» از موقعیت طبیعی کرانها استفاده نموده به تدریج درون کرانها را خالی کرده و در آنها مستقر شوند.
بدین ترتیب هم خود را از نظر مقابله با بیگانگان در امان یافتند هم سکونت در کرانها را در تابستان و زمستان برای مقابله با سرما و گرما کاملاً مطبوع یافتند.
بر اساس پژوهش ها و بررسي وضعیت جمعيت چند دهة اخير روستاي كندوان مشخص شده، اگرچه در ظاهر این مسئله رشد داشته، اما با توجه به بعد خانوار و ضريب باروري، حكايت از نرخ رشد منفي خانوارها ميكند و نشانگر آن است كه تعداد خانوارهاي كوچنده كه به صورت بنه كن از روستا مهاجرت كردهاند، بر رشد واقعي جمعيت تأثيري منفي به جا گذاشته است.
* ثبت آثار ملی، تاریخی، معنوی
بر طبق اخبار در حال حاضر ۹۵ کارگاه مرمتی آثار تاریخی در آذربایجانشرقی مشغول به فعالیت هستند که این کارگاهها در تبریز و سایر شهرهای استان متمرکز شده اند و نمونه بارز آنها را می توان در محل ربع رشیدی تبریز دید که در این محل تاریخی اقدامات متعددی صورت گرفته است.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجانشرقی در این مورد گفت: در مدت دو سال گذشته بر تملک اراضی مربوط به ربع رشیدی متمرکز شده و در این راستا اقدامات متعددی انجام داده ایم.
محمدی به ثبت ۵۰ اثر در فهرست آثار ملی اشاره کرد و افزود: برای نخستین بار شش اثر طبیعی نیز ثبت ملی شده است همچنین تعیین حریم آثار تاریخی در استان مورد توجه قرار دارد که در این راستا بیش از ۵۰ اثر تاریخی در حال تعیین حریم است.
وی در پایان از ثبت ۹ اثر معنوی خبر داد و گفت: ثبت آثار معنوی هم همانند سایر آثار مورد توجه قرار دارد و بر ثبت آثاری چون مساجد و ابنیه مذهبی و معنوی نیز توجه ویژه میشود.
