يك جوان ۲۵ ساله براي آينده خود برنامهريزي ميكند و حتي آرمانگرايانه فكر ميكند، اما تا چه ميزان يك نمايشگاه بينالمللي ۲۵ ساله توانسته اهدافي را براي خود در نظر بگيرد و چه تلاشي براي رسيدن به اهداف احتمالي خود دارد؟ به نظر ميرسد نمايشگاه كتاب بيشتر از اينكه انساني روشنفكر، پرشور و حرارت و داراي اهداف متعالي باشد، بيشتر آدم خوشگذران، باري به هرجهت و پشت هم انداز است. دليل اين كار را ميتوان در اين ديد كه طي ۲۵ سالي كه از شروع به فعاليت اين نمايشگاه گذشته و عنوان دهن پركن «بينالمللي» را يدك ميكشد چه تأثيري بر بالا بردن ميزان مطالعه كشور داشته است؟
در زماني كه بيشتر افراد جامعه ما به سختي آخرين كتابي را كه مطالعه كردهاند به ياد ميآورند، برگزاري سالانه نمايشگاه كتاب بيشتر جايي است براي گذران اوقات فراغت، تفريحات سالم و خوردن تنقلات.
طي چند روز گذشته بهمن دري، معاون وزير فرهنگ و رئيس بيست و پنجمين جشنواره نمايشگاه بينالمللي كتاب، اعضاي ستاد برگزاري نمايشگاه را معرفي نمود، اين ستاد اعلام كرده كه «بيست و پنجمين نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران بيش از پيش در جهت اعتلاي فرهنگ كتاب و كتابخواني و رضايت مردم فرهنگ دوست كشورمان گام بردارد»، البته اين تحكم در گفتار رسيدن به عمل راهي طولاني را در پيش دارد كه با توجه به زمان باقي مانده و نحوه فعاليت دستاندركاران نمايشگاه به نظر نميرسد از اين ميان آبي گرم شود. نمونه اين عدم كارايي را ميتوان در تارنما (سايت)ي رسمي نمايشگاه ديد، با آنكه يك ماه ديگر نمايشگاه آغاز به فعاليت خواهد كرد، هنوز اين سايت اعلاميهها و اخبار دوره بيستوچهارم را نشان ميدهد. احتمالاً بسياري از دانشجوياني هم كه گذرشان به اين سايت ميافتد، از ديدن اعلاميه دريافت بن خريد كتاب كه مربوط به دوره قبلي است، داغ دلشان تازه ميشود، چون گويا قرار نيست به خاطر جلب«رضايت مردم فرهنگ دوست كشورمان» امسال بن كتاب در اختيار دانشجويان و طلاب قرار گيرد و آنها مجبورند در اين وانفساي گراني كتاب، منابع پژوهشي و كتب مورد نياز خود را با زحمت بيشتري تهيه كنند.
محسن پرويز براي اهالي كتاب و مطالعه آدم شناخته شدهاي است؛ كسي كه علاوه بر نويسندگي و داشتن دستي بر قلم، معاونت وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي را بر عهده داشته و خود مسئوليت برگزاري نمايشگاه را بر عهده داشته است. شايد يكي از كساني كه بتواند به خوبي در مورد چند و چون برپايي نمايشگاه بينالمللي كتاب اضهار نظر كند، شخص محسنپرويز باشد. پرويز در گفتوگو با «جوان» بحث نمايشگاه كتاب را بسيار مفصل تر و پيچيده تر از بحث كتابخواني دانست و گفت: نمايشگاه تهران در اصل مسئول زنده نگه داشتن حوزه نشر كشور است. پرويز معتقد است كه چيزي حدود يك پنجم تا يك چهارم حجم تبادلات اقتصادي حوزه كتاب كشور در نمايشگاه كتاب تهران صورت ميپذيرد، چه خريدهاي مستقيم و چه درخواستهاي تأمين كتاب.
معاون سابق وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي با بيان اينكه متأسفانه در حوزه كتاب و برپايي نمايشگاه كتاب، سياست پايدار و مشخصي وجود ندارد، افزود: اين عدم ثبات باعث شده كه نتوانيم از تمامي ظرفيتهاي جشنواره كتاب استفاده كنيم، ما نيازمند يك برنامهريزي بلند مدت و يك نهاد پايدار براي مديريت نمايشگاه هستيم.
رئيس سابق نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران يكي از مشكلات عمده اين نمايشگاه را فقدان يك محل مناسب براي برگزاري آن دانست و گفت: زماني كه بنا بر اضطرار قرار شد نمايشگاه بينالمللي به مصلاي نيمه ساخته تهران انتقال پيدا كند، تصور بر اين بود كه اين انتقال موقتي و تا پيدا كردن مكاني مناسب است. اگر به اخبار آن زمان بازگرديم ميبينيم كه در آن موقع اخباري مبني بر انتقال نمايشگاه بينالمللي تهران به شهر آفتاب (محلي در نزديكي حرم امام خميني (ره)) مطرح شد و شهردار تهران با اعلام مخالفت با انتقال نمايشگاه به مصلي، اعلام كرده بود كه از سال آينده نمايشگاه بينالمللي در شهر آفتاب برپا خواهد شد، اما آن زمان با اصرار رياست جمهوري نمايشگاه به مصلي انتقال يافت.
پرويز افزود: پس از آن نيز اعلام كردند قرار است مكاني در شهر پرند به نمايشگاه اختصاص يابد اما از آن هم خبري نشد، هم اكنون هم بحث «باغ كتاب» مطرح است كه به همت شهرداري در تپههاي عباس آباد ايجاد شده و احتمالاً در آينده نزديك به بهرهبرداري ميرسد، آنجا مكان خوبي است اما فضاي آن حدود ۴۰ هزار متر مربع است و اين فضا تقريباً يك سوم نياز نمايشگاه بينالمللي را پاسخگو است.
وي گفت: در سال گذشته و در بيستوچهارمين دوره نمايشگاه كتاب نيز از قول رياست جمهوري اعلام كردند كه به طور قطع امسال نمايشگاه در مصلي برگزار نخواهد شد، من اين سخن را از وزير ارشاد و آقاي «دري» شنيدم، اما مشاهده ميكنيد كه امسال هم قرار شده در همان مصلي برپا شود.
معاون پيشين وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي همچنين از مواردي چون عدم حضور ناشران خارجي و احتمال استفاده از كتب خارجي سالهاي گذشته كه از طريق دلالها وارد كشور شدهاند، پرداخت نكردن يارانه و بن خريد كتاب به دانشجويان و طلاب و برچيده شدن بحث صدور كارت خريد كتاب و لغو قرارداد بانك عامل انتقاد كرد و افزود: متأسفانه ما عادت كردهايم كه يك قدم به جلو و سه قدم به عقب برداريم، هرگاه كار خوبي صورت ميگيرد، در سال بعدش بازگشت به عقب و پسرفت ميكنيم.
با آنكه انتظار تغيير شرايط در اين مدت اندك چيزي شبيه معجزه است و نميتوان انتظار داشت روند و مسيري كه طي ۲۵ سال به نتيجه نرسيده يك شبه به مقصد برسد، اما ميتوان اميدوار بود كه ابتدا با انتخاب مكاني مناسب براي برپايي نمايشگاه بينالمللي تهران، بتوان با استفاده از فضاهاي مناسب موقعيتي را ايجاد كرد كه ميزان مطالعه و كتابخواني در كشور افزايش يافته و در اين رهگذر نيز حوزه نشر و توليد كتاب نيز به رونق مناسبي برسد.
بيشك برپايي يك نمايشگاه هدف نيست بلكه وسيلهاي است براي رسيدن به هدفي متعالي كه همانا افزايش سطح مطالعه و ارتقاي فرهنگ عمومي كشور است.
