روز جمعه هفته گذشته نمایشگاه بینالمللی کتاب مراکش در شهر کازابلانکا (دارالبیضاء) با مشارکت وزارت فرهنگ مغرب و مؤسسه نمایشگاههای بینالمللی کازابلانکا و با حضور 42 کشور آغاز به کار کرد. برگزاری این نمایشگاه در حالی رخ داد که کشورهای همسایه مغرب از جمله مصر، تونس، لیبی و الجزایر شاهد انقلابهای بزرگ فرهنگی و سیاسی هستند که ساختار ایدئولوژیکی آنان را دستخوش تغییر، تحول و اصلاح قرار داده است. انقلابی که این بار نه به وسیله نظامیان یا نخبگان، بلکه توسط شبکههای اجتماعی جوانان صورت میگیرد.این انقلابها بیانگر واقعیت نهفتهای بودند که در سالهای اخیر توسط نویسندگان، روشنفکران و فعالان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مغفول مانده بود و آن اینکه میان شعارهای مدعیان آزادیخواهی و روشنفکری و برقراری حقوق بشر و دینمداری و شعارهای مردمی شکاف عمیقی شکل گرفته بود که در حوادث اخیر سر باز کرد. همانگونه که دکتر حسن حنفی به عنوان بزرگترین اندیشمند و فیلسوف عربی حال حاضر در یادداشتی روز سهشنبه در روزنامه الزمان چاپ لندن، با عنوان «مردم مصر، از شما عذرخواهی میکنم» به این اشاره کرد که در تحلیلهای سیاسی و فرهنگی دهه اخیر، مهمترین بخشی که در نوشتهها مغفول مانده بود، نقش مردم بود که امروز تنها همان بخش، توانست برخلاف تمامی تحلیلها و آیندهنگاریها ایفای نقش کند. حسن حنفی رسانه واقعی و اثربخش را همان شبکههای اجتماعی مردمی دانسته است که نقش هزاران کتاب، مقاله و رسانه دیجیتال را بر دوش میکشند.نمایشگاه کتاب کازابلانکا نیز تحت تأثیر این فضا، شعار امسال خود را اینچنین بیان کرد:«کتاب چیست؟ روشنفکر حقیقی کیست؟ چرا میان روشنفکر، کتاب و سلطه وابستگی مزمنی وجود دارد؟»در حقیقت میتوان اینچنین در مورد انقلاب مردمی مصر نظر داد که یک قرن تألیف کتاب و نظریهپردازی و فعالیت سیاسی احزاب پس از سقوط عثمانی، امروز تازه صدای این نوشتهها به مردم رسیده است و همان نویسندهها در کنار مردم و همان کتابها در دست مردم در میدان تحریر دیده میشوند و جوانان مصری ثابت کردند که نسل آنان نسبت به نسلهای پیشین، از مطالعات بیشتری برخوردار است.خلاصه آنکه شرکتکنندگان نمایشگاه کتاب کازابلانکا با علم به آنکه کتاب میتواند سرآغاز تحولات اساسی در اندیشه، سیاست و اجتماع گردد و همچنین با یقین به این نکته که کتاب مخاطب اصلی خود را در کشورهای اسلامی دارد، به این نمایشگاه آمدهاند.جوانان ضد سلطهیکی از بخشهای مهم این دوره از نمایشگاه کتاب مغرب، تعریف بخش خاصی برای کتب مستند، گزارشی و واقعنگر است که حوادث تاریخی و معاصر را شرح و نقد میکند. در این بخش از نمایشگاه، تعریف آنان از کتاب، صرفاً مجموعه کاغذی نیست که به صورت مجلد در معرض نمایش گذاشته شده است، بلکه کتاب از نظر آنان، هرآنچه بازگوکننده واقعی ایدهها، نظریهها و اعتقادات است را شامل میشود. «سید بن سالم حمیش» وزیر فرهنگ مغرب در گفتوگو با روزنامه الصباح مغرب در رابطه با بخش کتاب مستند نمایشگاه میگوید:«آنچه امروز در میدان تحریر مصر واقع میشود خود، نمایشگاه کتاب واقعی است که اراده ملت را در برابر دیکتاتوری استبداد و ظلم نشان میدهد. ارادهای که هزاران نویسنده و اندیشمند مصری را در پشت سر خود دارد و امروز نمایشگاهی که در آن هزاران جوان نویسنده و متفکر مشاهده میشوند را به راه انداخته است. این جوانان بر ایدهها و آرای خود آنچنان اصرار دارند که یک قدم نیز در برابر سلطه عقب نمینشینند. بخش کتاب مستند نمایشگاه مغرب نیز براساس همین ایده به وجود آمد که کتاب واقعی از نظر ما، رسانهای است که سرمنشأ تحول و تغییر عینی شود، نه صرفا رسانهای خنثی و مقلد از سخنان دیگران باشد.»اسلامستیزی صهیونیستیحضور بسیاری از چهرههای جدید کشور مغرب در حوزه فلسفه، ادبیات و دین در این دوره از نمایشگاه نشانگر این مسئله است که مغرب در دهههایی که گذشت، توانسته است بستری مناسب برای خلق و رشد ایدهها، اندیشهها و هرگونه نقد شکل دهد تا اینکه امسال در جشنوارههای متعدد هنری و فرهنگی از جمله جشنواره سینما، تئاتر، موسیقی و کتاب در منطقه رتبه اول را کسب کند. برخی شخصیتهای فکری افتخاری نیز در این دوره از نمایشگاه حضور داشتند که از جمله آنان «فردریک میتران» وزیر فرهنگ فرانسه بود. «ادگار مورن» فیلسوف و جامعهشناس فرانسوی نیز با حضور در سالن عابدالجابری موضوع «برخورد اندیشهها در شرق و غرب» را ارائه کرد. «آلن گرش» اسلامشناس و کارشناس خاورمیانه و معاون سردبیر ماهنامه لوموند دیپلماتیک نیز در جلسه نقد کتاب امسال خود با عنوان «چرا فلسطین، فلسطین شد؟» در نمایشگاه حضور داشت. او در این جلسه نظریه خود با عنوان «اسلامستیزی صهیونیستی» را مورد بحث قرار داد. میشل مافیزولی، محمد سلماوی، صلاح فضل، کاظم جهاد، رشید بوگدره و سلیمان عسکری نیز دیگر چهرههای مطرح حاضر در این نمایشگاه بودند.
