بدون شک هویت تئاتر با حضور مخاطب و برقراری ارتباط او با اثر اجرایی روی صحنه شکل میگیرد و از این حیث، هنر تئاتر متفاوتترین شکل تولید و اجرای یک اثر هنری در بین خیل آثار هنری شناخته میشود. اما در کنار این تعریف روشن حدود یک دهه است که آمار مخاطبان تئاتر هر ساله با افت چشمگیری روبهرو بوده است و این مسئله تا جایی پیش رفته که لغت «فقر مخاطب» این روزها در ادبیات مرسوم تئاتر کشور به اصطلاحی آشنا و البته تلخ بدل شده است. در همین راستا با پیگیری این مسئله به عنوان موضوع محوری در صفحه نمایش و صفحه فرهنگی این رسانه به بررسی دلایل افت مخاطب تئاتر طی یک دهه اخیر پرداختیم. بعد از انجام گفتوگو با هنرمندان و تهیه گزارش از مسئولان این بار برای گام آخر پیگیری این پرونده به سراغ خود مخاطبان تئاتر که به دیدن نمایشهای روی صحنه نشستهاند، رفتیم و نظرات آنها را پیرامون آفت فقر مخاطب در بدنه نمایش کشور جویا شدیم.
کاهش قیمت بلیت و نابودی تئاتر حرفهای
نمایش «یک دامان ماه و ستاره» به نویسندگی و کارگردانی امیر دژاکام این روزها به مناسبت ایام محرم بر صحنه تالار وحدت در حال اجراست. گفتنی است که این نمایش به عنوان یکی از عظیمترین پروژههای تولیدی تئاتر در سال جاری با 150 بازیگر و گروه فرم اجراهای خود را آغاز کرده است و با بلیت 10هزار تومان میزبان علاقهمندان به هنر نمایش مذهبی است.
در شبی از اجرای این اثر پس از پایان کار به سراغ تعدادی از مخاطبان رفتم و از نحوه حضورشان در نمایشهای کشور و کیفیت آثار از آنها پرسوجو کردم.
ژرژ منافی، یکی از مخاطبان این نمایش بود، وقتی نام او را پرسیدم و متوجه شدم که یکی از هممیهنان اقلیت مذهبی است که به دیدن نمایشی با محوریت واقعه عاشورا نشسته دلیل این کار را از وی جویا شدم. منافی با تأکید بر اینکه ادیان شاید در شکل ظاهری و مناسک اعتقادی تفاوتهایی با یکدیگر داشته باشند اما هدف آنها هدایت انسان به سوی خداوند یکتا و بیهمتاست.
گفت: «من صرفاً یک تماشاگر تئاتر هستم و رشته اصلی من هیچ ارتباطی به این هنر ندارد اما با این وجود به دلیل علاقه قلبی تمام نمایشهای روی صحنه را اعم از مذهبی و غیره به تماشا مینشینم.»
با وی نتیجه گزارشها و گفتوگوهای پرونده مشکلات فقر مخاطب در تئاتر کشور را مطرح میکنم و میگویم به اعتقاد کارشناسان افت کیفی آثار تولید شده و قیمت بالای بلیت نمایشها به عنوان دو عامل اصلی ریزش مخاطب در نمایش کشور شناخته میشود. وی با شنیدن این دلایل میگوید: «در قیاس آثار از نظر کیفی با شما موافقم که سطح کیفی آثار در قیاس با چند سال قبل افت داشته است اما قیمت بلیت را با توجه به زحماتی که یک گروه برای تولید اثر میکشد، مناسب میدانم به خصوص اینکه آن گروه باید به درآمد گیشه خود متکی باشد و مدت زمان محدود 20 یا 30 شب اجرا نیز بیشتر در اختیار ندارد. شاید بتوان برای رسیدن به اعتدال در قیمت بلیتها مثلاً قسمتهای مختلف سالن را با توجه به دور و نزدیک بودن به صحنه، قیمتگذاری متفاوتی کرد و برای عدهای از حرفهایهای این هنر مانند هنرمندان و دانشجویان بلیتهایی با تخفیف ویژه اختصاص داد، اما در کل تأکید میکنم که قیمت بلیت نمایشها با توجه به مشکلات گروههای تئاتری اگر قرار است از این کمتر بشود عملاً حکم نابودی تئاتر حرفهای را با دستان خودمان امضا کردهایم.»
حذف شدن حمایتهای دانشجویی
مهدی زمین پرداز، از بازیگران جوان و موفق تئاتر کشور و دانشجوی کارشناسی ارشد این هنر را در تماشاخانه ایرانشهر و در حالی که برای تماشای نمایش «متولد 1361» به کارگردانی پیام دهکردی آمده بود، دیدم. موضوع گزارش را با او در میان گذاشتم، زمین پرداز با بیان اینکه پرداختن بهای بلیت 15 هزار تومانی نمایشهای تماشاخانه ایرانشهر برای او و اکثر دانشجویان امکانپذیر نیست، گفت: «تا سال گذشته برخی از نمایشهای اجرا شده در این تماشاخانه که به عنوان تنها سالن اجرای تئاتر خصوصی در کشور شناخته میشود، امکانات خاصی را برای دانشجویان قرار داده بود که ظرف مدت سالجاری آن بخش حمایتی نیز حذف شده و بنابراین عده بسیاری از دانشجویان این هنر که لازمه کارشان تماشای آثار روی صحنه است از تماشای برخی کارها محروم شدهاند. ضربه این حذف حمایت از دانشجویان در آینده گریبان خود تئاتر را خواهد گرفت!
نمایشهای مجموعه ایرانشهر میتوانند مانند اکثر کارهای اجرا شده در مجموعه تئاتر شهر چند اجرای خود را به دانشجویان اختصاص دهند یا مانند گذشته با مشخص کردن تعدادی بلیت و در اختیار قرار دادن آن سهمیه به دانشگاهها، شرایط حضور دانشجویان به عنوان موتور اصلی محرک تئاتر کشور در آینده را فراهم آورند.»
ذکر این دو نمونه تنها بازگو کردن بخشی از مشکلات تئاتر در دو بعد خصوصی و دولتی آن در کشور بود. تأکید بر ضعف محتوایی آثار و گران بودن بلیتهای نمایش بار دیگر در این گزارش به تأیید مخاطبان آثار روی صحنه رسید و امیدواریم با استناد به کارهای صورت گرفته در ادامه پیگیری این پرونده، بتوانیم در شماره بعدی با تعدادی از مدیران ارشد سالنها و متولیان هنر تئاتر این معضلات را در میان بگذاریم و حرفهای آنها را برای شما بازتاب دهیم.
