یادداشت

میراث لذتبخش حاتمی

احمد پرهیزی- پس از 22 سال دوباره از امروز صبح ساعت 10 و 40 دقیقه می‌توانیم هر روز هزاردستان را در شبکه یک تماشا کنیم؛ سریالی بزرگ که حاصل کار «بزرگان» است، از علی حاتمی گرفته تا مرتضی حنانه، مهرداد فخیمی، جمشید مشایخی، عزت‌الله انتظامی، علی نصیریان، داود رشیدی و مازیار پرتو با صداهایی فراموش نشدنی که به روال آن روزگار به جای صداهای اصلی نشستند و البته نیازی به ذکر نام نیست: همه بزرگان تاریخ دوبله ایران در این اثر همکاری داشته‌اند. زنده‌یاد علی حاتمی هشت سال صرف ساخت این سریال کرد و در نهایت علاوه بر یک مجموعه به یادماندنی یادگار دیگری نیز از این هنرمند برجسته بر جای ماند و آن شهرک سینمایی غزالی بود.
هزاردستان به نوشته استاد دهخدا یعنی بلبل، یعنی هزار آوا یا هزار آواز. حاتمی حتماً این نام را هوشمندانه انتخاب کرده است، هزاردستان معناهای دیگری هم دارد، از جمله به معنای هزار داستان است و نیز به معنای صاحب هزار دست است که می‌تواند کنایه‌ای باشد از شعبان استخوانی یا مفتش یا خان مظفر یا دیگران.
این مجموعه تلویزیونی عظیم‌ترین کار حاتمی است و همه ویژگی‌های آثار این کارگردان در آن دیده می‌شود، از نثر شاعرانه‌ای که حاصل ساعت‌ها صیقل دادن کلمات است تا جلوه‌هایی از فرهنگ ایرانی و نماهایی که بیشتر شبیه یک تابلوی نقاشی یا عکسی قدیمی است. علاوه بر آن مثل بیشتر ساخته‌های حاتمی (و شاید همه آنها) واقعیت‌های تاریخی چندان اهمیتی نداشته است و شخصیت‌های آن ما به ازای واقعی نداشته‌اند یا تلفیقی از چندین شخصیت واقعی بوده‌اند؛ امری که در ساخت مجموعه‌های تاریخی زیاد رایج نیست. زنده‌یاد حاتمی نیز همواره از این بابت زیر تیغ انتقادهایی ناموجه بوده است اگر چه خود وی مدام تأکید می‌کرد که قصدش بازسازی صرف تاریخ نیست.
حالا بعید است دیگر کسی به فکر انتقاد از حاتمی بیفتد، از امروز باید تاریخ را رها کنیم و هزاردستان را ببینیم و لذت ببریم. لذت بردن، هدیه‌ای است که حاتمی به ما داد؛ لذت از هنر حاتمی و از سال‌ها تلاش او و شاید بشود گفت از حاصل عمر او تا بار دیگر به یاد بیاوریم که چقدر جای او خالی است: فکرش را بکنید اگر او در 52 سالگی قید دنیای ما را نمی‌زد، چقدر می‌توانستیم خاطره در ذهن خود ذخیره کنیم!