اسماعیل قدیری - ابوالفضل عالی گرافیست و نقاش متولد 1334 تهران و دانش آموخته گرافیک دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بود.وی پس از انقلاب فعالیت جدی خود را در عرصه گرافیک آغاز کرد. از او به عنوان یکی از تاثیرگذارترین هنرمندان انقلاب و دفاع مقدس نام میبرند. از جمله فعالیتهای وی راهاندازی واحد گرافیک حوزه هنری و مدیریت گروه گرافیک شبکه تلویزیون بود. به منظور بررسی آثار و احوالات این هنرمند با تنی چند از همکاران و دوستان او میپردازیم.
مصطفی ندرلو مدیر گروه کارشناسی ارشد تصویرسازی دانشگاه هنر و یکی از دوستان عالی در خصوص او و آثارش می گوید: «فعالیتهایمان را در حوزه هنری با همراهی همفکرانی همچون نجیبی و ابوالفضل عالی آغاز کردیم و امروز با گذشت بیش از یک دهه از درگذشت این هنرمند میتوان آثار او را ارزیابی کرد.»
وی میگوید: «فضای آثارعالی را میتوان به دو بخش تقسیم کرد؛ بخشی از آن مربوط به دوران انقلاب و تمثالهای امام (ره) و شهدای اوایل انقلاب و تاریخ انقلاب اسلامی ماننند میرزاکوچکخان جنگلی است که به صورت طراحی پوستر انجام داده بود و حضور مردم انقلابی و مشارکت در پیروزی انقلاب که قسمتی از پوسترهای او را در برمیگرفت و بخش دیگر آثار او مربوط به دوران دفاع مقدس و یادمانهایی از رشادتها و سمبولهای آن دوران است که او آنها را تصویر کرده است. او خود را مدیون چنین فضایی میدانست و دوست داشت آثارش بازگو کننده فضای انقلاب و دوران دفاع مقدس باشد.»
ندرلو با اشاره به بخش عمده فعالیتهای ابوالفضل عالی درعرصه طراحی پوستر تأکید میکند: «طراحی پوستر همچون نوشتن مقاله در روزنامه در یک مقطع زمانی خاصی کاربرد دارد اما آثار عالی نه تنها در زمان خود کاربردی بود و برشی از فضای انقلاب و دفاع مقدس را بیان میکرد، بلکه هنوز هم پس از گذشت یک دهه از آثار او و فاصله گرفتن از حماسه دفاع مقدس این پوسترها حرفی برای گفتن دارند و زبان امروزی را هم در بردارد، به همین دلیل میتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند.»
محمد خزائی (طراح و گرافیست ) و یکی دیگر از دوستان و همکاران ابوالفضل عالی نیز در خصوص ویژگی های تصویری آثار «عالی» میگوید: «عالی به آلمانها و هنر ایرانی علاقه خاصی داشت و از این روی برای طراحی پوسترهای خود از آلمانها و رنگهای ایرانی بسیار استفاده میکرد در عین حال او مطالعات بسیاری در حوزه تخصصی خود داشت و اگر قرار بود پوستری برای یک منطقه طراحی کند حتماً سری به این منطقه میزد تا با اشکال، فرمها و رنگهای این منطقه بیشتر آشنا شود.»
ندرلو دلیل ماندگاری آثار عالی را درونمایه مفهومی طراحی پوسترها و تصویرسازیهای عالی عنوان می کند و میگوید: روح هنرمند در این تصاویر نهفته است و همواره ارزشهای انقلاب و دفاع مقدس به زبان تمثیلی و هنری در آثار این هنرمند به خوبی دیده میشود و به همین دلیل آثار او جزئی از اسناد و آثار برجسته تاریخ هنر انقلاب و دفاع مقدس است.»
ابوالفضل عالی جنگ را از منظری متفاوت و روحانی می دید و تصویر می کرد و دیدگاه های معنوی را در قالب فرم و رنگ طراحی کرده است و این رمز ماندگاری آثار عالی است.
ندرلو با اشاره به اهمیت رنگ و وجود خلاقیت در آثار ابوالفضل عالی میگوید: «عالی هنرمندی جوان بود ولی با تمام جوانی خود از آثار گذشتگانش کپی نمیکرد و شاهد ویژگی های فردی در آثار او هستیم و اگر در میان آثار طراحان و گرافیستهای زمان حال نیز بنگریم به خاص بودن آثار او پی خواهیم برد.در این میان استفاده از رنگهای جذاب و زیبا که مغایر با محتوای جنگ بود، یکی از ویژگیهای آثار اوست که در کنار نمادها و تمثیلهایی از جنگ و هنر اسلامی همچون اسلیمیها که در فضایی خیالی ارائه میشد،رمز موفقیت اوست.»
در آثار عالی با رنگهایی نرم که بر روی بوم روان شده اند روبه رو می شویم و ندرلو از بهرهگیری عالی از تکنیک ایربراش و نرمی قلم او می گوید و تصریح می کند: «معمولاً موضوعات خاص را با این تکنیک تصویر میکنند ولی عالی از این تکنیک برای بیان مفاهیم جنگ و دفاع مقدس به خوبی بهره برده و یک بعد لطیف و عرفانی از این بیان را رائه داده است.»
خزاعی نیز در خصوص ابوالفضل عالی میگوید: «استاد عالی اگر چه طول عمری کوتاه داشت ولی آنقدر آثارش زیاد بود که نمیتوان حضور و ورود او را در هنر طراحی گرافیک ایران نادیده گرفت.»
وی در ادامه از عالی به عنوان پیشرو هنر انقلاب نام می برد و می افزاید: «ما اوایل دهه 60 بود که با هم آشنا شدیم، هیچوقت او را بیکار ندیدم و هیچ وقت ندیدم که او وقت هدر دهد. شاید به همین دلیل است که کارهای او تنوع زیادی دارد و او همه نوع کار هنری انجام داده است، از نقاشی و تصویرسازی گرفته تا کار اصلیاش یعنی طراحی پوستر.»
خزایی با تاکید بر عدم تنگ نظری عالی در فعالیت حرفهای تصریح می کند: «او در آموزش آن چه آموخته بود، نظر تنگ نبود و برخلاف بسیاری از استادان که دوست ندارند همه آموختههایشان را به شاگردانشان بیاموزند،در این زمینهگشاده دست بود.»
به گفته ندرلو، ابوالفضل عالی در دوره کاری خود سه کتاب با عنوان 10 سال با نقاشان و طراحان گرافیک در دهه 60 به چاپ رساند که اکنون تنها مکتوبات ما از آثار هنری دهه 60 محسوب میشود.
ابوالفضل عالی در سال 1352 شروع به کار گرافیک و نقاشی نمود. او در طول زندگیاش که در سال 1376 به خزان تبدیل شد چندین و چند نمایشگاه برگزار نمود و در دوره مدیریتش در مرکز هنرهای تجسمی حوزه هنری این مرکز را رونقی بسیار عمیق بخشید. وی در سن 42 سالگی و در مسیر بازگشت از شهر اهواز به تهران در جاده سلفچگان بر اثر سانحه رانندگی دار فانی را وداع گفت. آثار ابوالفضل عالی به شیوه خاص خودش بود وعمر کوتاه اما پر ثمری داشت.
