گفت‌وگوي «جوان» با مدير امورسينمايي کانون پرورش فکري نوجوانان و دبير دوسالانه پويانمايي تهران

انيميشن سينماي ما را نجات مي‌دهد

نمي‌دانم شمايي که مي‌خواهيد اين مطلب را بخوانيد همسن و سال خود من هستيد يا نه. اگر هستيد خب خيلي خوب است چون به احتمال خيلي زياد خاطرات مشترکي از گذشته با هم خواهيم داشت. چسب ضربدري رو شيشه‌ها، آژير قرمز، ضد هوايي، پناهگاه، صداي آمبولانس، گرويي شيشه‌هاي نوشابه، ‌هاچ زنبورعسل، آدامس خروس نشان، مداد شير نشان، پاک کن‌هاي بد پاک کن، پلنگ صورتي، عروسک‌هاي کار و ‌انديشه و درون و برون، کيف‌هاي چمداني با کليد کوچک فلزي، بوي نفت، کاغذ کاهي، برنامه کودک ساعت پنج‌، ‌هادي و هدي‌ و خيلي خيلي چيزهاي ديگر که خاطرات بچه‌هاي دهه شصت است. بخش زيادي از اين خاطرات مشترک هم مربوط مي‌شود به يک چيز مشترک؛ «جعبه جادويي تلويزيون».تلويزيون با آن دو شبکه اش در آن زمان همه چيز ما بود. اگر شيفت صبح مي‌رفتيم مدرسه بايد تا غروب خودمان را با هزار و يک چيز سرگرم مي‌کرديم تا ساعت پنج شود و برنامه کودک شروع شود. اگر هم بعد ازظهري بوديم تا قبل از رفتن به مدرسه پاي تلويزيون ولو بوديم. در کنار کارتون‌هاي خارجي آن دوران کارتون‌ها و فيلم‌هاي ايراني هم بود که واقعاً دوست داشتني بودند. نمونه‌اش هم همين‌هادي و هدي‌، علي کوچولو‌، کار و ‌انديشه، دونده و کلي فيلم خوب ديگر. در آن زمان کانون پرورش فکري کودکان و نوجوان قطب بزرگ توليد فيلم و انيميشن ايران بود که خيلي از بزرگان سينماي امروز ما پرورش يافته کانون بودند. كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان بنيانگذار توليد انيميشن در ايران است حتي قبل از اينكه تلويزيون بخواهد انيميشن داشته باشد و خيلي از کارتون‌هاي زمان ما يا ساخت اين مرکز است يا فيلمسازش در اين مرکز پرورش يافته است. ولي چند سالي است که ديگر خبر زيادي از توليدات اين مرکز نيست؛ از همين رو گفت‌و‌گويي داشتيم با محمدرضا کريمي صارمي، مدير امورسينمايي کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان و دبير دوسالانه پويانمايي تهران که 25 سال است در اين مرکز فعاليت دارد. با اينکه کانون بنيانگذار ساخت انيميشن در ايران است به نظر مي‌رسد امروز حال و روز خوشي در توليد انيميشن ندارد. يعني جايي كه مي‌توانست به نوعي يك نمونه ايراني کمپاني «ديزني» باشد توليداتش الان محدود شده به يكسري آثار كوتاه جشنواره‌اي و در تلويزيون برخلاف گذشته نقش كمرنگي دارد. چرا؟البته تا حدودي حق با شماست ولي خب يكسري اطلاعات مي‌دهم شايد اين جوري بهتر به سؤالتان پاسخ داده باشم. ببينيد در هر‌سازماني يك توان مالي وجود دارد كه بر اساس آن توان وظيفه دارد برنامه و خدمات ارائه دهد. از اين رو با توجه به توان مالي كه دراختيار كانون است ما سالانه 10 تا 12 انيميشن توليد مي‌كنيم. اين انيميشن‌ها هم با توجه به نياز مخاطب‌هايمان در كتابخانه‌هاي كانون در سراسر کشور ساخته مي‌شود. مثلاً احساس مي‌كنيم امروز بايد درباره گذشت و فداكاري برايشان فيلم بسازيم. اين يك بخش از كار ماست. وظيفه ديگري هم كه سال‌هاست کانون آن را انجام مي‌دهد حمايت و تربيت فيلمسازان انيميشن است. از اين طريق که دانشجويان ممتاز رشته‌هاي مرتبط به انيميشن از طريق رئيس گروه‌هاي دانشگاه به ما معرفي مي‌شوند و ما هم از آنها حمايت مي‌كنيم. از آن طرف هم سالي سه چهار نفر هم كه نيروي دانشگاهي نيستند ولي استعدادهاي خيلي خوبي دار‌ند ما اينجا كارشناسي مي‌كنيم. سالي دوسه نفررا هم كه برندگان جشنواره پويانمايي هستند را حمايت مي‌كنيم و اين مجموعاً مي‌شود سالي 15 فيلم و بيشتر از اين ما توان مالي نداريم. ولي در عوض توان فكري و توليدي را اگر امكانات كافي در اختيارمان قرار بگيرد، داريم. ولي امسال قصد داريم مرز توليد را به 45 اثر برسانديم. شما که مي‌گوييد توان مالي نداريد پس چگونه اين کارها را توليد مي‌کنيد؟چون بودجه ويژه‌اي از طريق مديرعامل به بخش انيميشن تزريق شد و ما براي امسال 30 تا انيميشن ديگر توليد مي‌كنيم. 15 اثر هم از قبل داشتيم که در مجموع مي‌شود 45 اثر. تازه اين شايد 50 درصد توان توليدي ما باشد. اگر بودجه بيشتر شود اين رقم را مي‌توانيم به 100 اثر در سال برسانيم. اين فيلم‌ها را چطور انتخاب مي‌كنيد؟شما مي‌دانيد ما در حوزه فيلمنامه و ادبيات در انيميشن ضعيف هستيم و اساساً تيم‌هاي فيلمنامه نويس نداريم، همانطور كه تيم كارشناس و منتقد انيميشن نداريم. بنابراين براي اين کار آمديم از كتاب‌هاي خود كانون استفاده كرديم. چون بهترين منابعي که داشتيم بودند. هم تاييد شده‌اند و هم مورد پسند مخاطب قرار گرفته‌اند. الان 30 تا کتاب فيلم را شروع کرديم. چگونه کانون به اين ضرورت رسيد که بايد بودجه انيميشن را افزايش دهد؟الان در کتابخانه‌هاي ما اين احساس به وجود آمده که مخاطب ما با انيميشن بهتر و بيشتر ارتباط برقرار مي‌کند. حتي در فرهنگ کتابخواني. يعني به جرات مي‌توان گفت انيميشن ابزار بسيار خوبي براي ترويج فرهنگ کتابخواني است. به همين خاطر داريم بسياري از مراکز آموزش کانون را مجهز به کارگاه آموزش انيميشن مي‌کنيم. يعني به زودي کانون به يک قطب انيميشن در کشور تبديل خواهد شد. در سطح مخاطبين خودش. معتقدم در ده سال آينده جريان جديدي در نسل کارگردانان انيميشن به وجود خواهد آمد. از طريق کانون؟بله‌، در گذشته و زمان ما کودکان تا مرحله نوجواني در کانون آموزش عکاسي و فيلمسازي را مي‌ديدند بعد در سينماي آزاد که همين سينماي جوان امروز است دوره تکميلي را مي‌گذراندند، در ادامه هم در سينماي تجربي تجربه آموزي مي‌کردند و در نهايت در سينماي حرفه‌اي فيلمسازي مي‌کردند. سينماگران بزرگ امروز ما حاصل اين مسير هستند. امروز کانون هم به اين نتيجه رسيده که کارگاه‌هاي انيميشن خود را با اين روش اداره کند. با همين روش در هفت،هشت سال آينده اين نسل کودک که آموزش انيميشن را از کودکي ديده تبديل به فيلمسازي مي‌شود که با انيميشن و ابزار آن آشنايي کامل دارند. کانون با اين حرکت نسل جديدي از فيلم‌سازان را وارد دنيا انيميشن مي‌کند. يعني اينقدر انيميشن براي شما اهميت دارد؟صد در صد‌، 15 سال پيش من گفتم انيميشن جزء خانواده سينماست. همه شکايت کردند و خرده گرفتند. امروز به جرأت مي‌گويم سينما جزئي از خانواده انيميشن است. مطمئن باشيد سينماي ايران اگر بخواهد از اين بحران که گرفتارش شده نجات پيدا کند راهي جز رفتن به سمت صنعت انيميشن ندارد. چرا کانون از ساخت کارهاي تلويزيوني فاصله گرفت؟ به نظر مي‌آيد با شکل گرفتن مرکز صبا اين مرکز جاي شما را در توليد انيميشن گرفت؟ما هيچ وقت براي تلويزيون يا به سفارش آنها کارتوليد نکرديم. تمام کارهايي که طي اين سال‌ها ساختيم براي بچه‌ها‌ و کتابخانه‌هاي کانون بوده که بعداً به تلويزيون هم فروخته شده است. ولي خب صبا بودجه‌اش از ما بيشتر است و اساساً جايي است که مستقيما بايد براي تلويزيون انيميشن توليد کند. عده‌اي معتقدند آثار شما بيشتر فستيوالي است؟نه اصلاً اين طور نيست. وقتي يک فيلم چيدمان درستي داشته باشد موفق مي‌شود. ما که نمي‌گوييم اين کار را مي‌سازيم براي مثلا فلان جشنواره. نه، ولي وقتي اثري خوب باشد حتما در جشنواره‌ها هم پذيرفته مي‌شود. ما فقط در کانون سعي مي‌کنيم کارهاي خيلي سطحي توليد نکنيم. چون فکر مي‌کنيم مخاطب ما در کتابخانه‌هاي کانون کمي خاص‌تر است و با مخاطب عام کمي فرق دارد.فکر نمي‌کنيد همين خاص نگري شما باعث شده که الان بازار انيميشن ما در دست «شرک» و «داستان اسباب بازي» و کلاً انيميشن خارجي باشد؟البته اين يک واقعيت است. ببينيد ما که ادعا نمي‌کنيم سرآمد انيميشن دنيا هستيم. 50 تا کشور ديگر هم در اين صنعت در حال فعاليت هستند. کيفيت کار انيميشن‌هايي که شما گفتيد خيلي بالاست و نه بازار ايران بلکه دنيا را از آن خود کرده‌اند. اما ما مي‌توانيم با يک مديريت هنري درست سالن‌هايي را ويژه کودکان درست کنيم و براي آنها انيميشن ايراني پخش کنيم تا حداقل مخاطب کودک ما به ديدن انيميشن ايراني عادت کند.اگر مخاطب کارهاي ايراني را ببيند و نقد کند حتماً هم حجم توليد و هم سطح کيفيت کارها بالا‌تر خواهد رفت. مثل همان کاري که در انيميشن ژاپن اتفاق افتاد. جشنواره دو سالانه پويا‌نمايي تهران الان جزء جشنواره‌هاي معتبرسينماي ما شده است؛ چه برنامه‌اي براي هفتمين دوره اين فستيوال مهم جهاني داريد و اين دوره چه تفاوتي با دوره‌هاي قبل دارد؟17 سال پيش که اين جشنواره را پايه‌ريزي کردم همواره تلاشم براين بوده که جشنواره‌اي با‌کيفيت يک جشنواره جهاني برگزار کنم که خوشبختانه طي اين چند دوره برگزاري به گواه شرکت کنندگان اين طور بوده است و الان دو سالانه پويا‌نمايي تهران در رده جشنواره‌هاي الف جهان قرار دارد. امسال هم به ياري خدا جشنواره از پانزدهم تا نوزدهم اسفند ماه برگزار خواهد شد و اميدواريم که در اين دوره استاندارد سالن‌هايمان را بالاببريم. سالن‌هاي اصلي‌مان را مجهز کرديم به امکانات بسيار خوب روز. اتفاق ديگري که امسال براي نخستين بار افتاده اين است که ثبت نام ما در اين دوره کاملاً اينترنتي شده است. براي اينکه فکر مي‌کنيم ديگر زمان آن رسيده که به استانداردهاي جهاني برسيم.چون در دوره‌هاي قبل واقعاً مشکل داشتيم هميشه بايد دنبال کارگردان‌ها مي‌دويديم؛ مثلا براي يک عکس يا خلاصه داستان فيلمشان. ولي اين دوره تا اطلاعات کامل و دقيق پر نشود هيچ ثبت نامي صورت نمي‌گيرد. اگر قرار است انيميشن در کشور به يک صنعت تبديل شود بايد يک مقداري صنعتي هم نگاهش کنيم. آثار خوب خارجي در جشنواره امسال وجود دارد؟حتماً، مثل سا‌ل‌هاي قبل شاخص‌ترين فيلم‌هاي دنيا را براي حضور در اين جشنواره جمع آوري مي‌کنيم. هر چند هنوز که هيچ خبري نيست 60، 70 تا فيلم خوب رسيده و فيلمسازان بزرگ دنيا هم اعلام آمادگي کردند که آثارشان را براي ما بفرستند. در داخل هم فکر مي‌کنم با حجمي حدود 800 تا 900فيلم روبه‌رو شويم. امسال بازار فيلم هم داير است؟بله‌، امسال دومين بازار فيلم را خواهيم داشت. جداي از آن ورک‌شاپ‌هاي خوبي را خواهيم داشت و پنج نشست تخصصي خيلي خوب برنامه ريزي شده است، همچنين براي اولين بار جلسات نقد و بررسي فيلم‌ها را پس از پايان نمايش فيلم‌ها در شب خواهيم داشت و اين جلسات نقد از خود فيلم‌هاي کانون شروع مي‌شود. سالن‌هاي نمايش دهنده جشنواره در اين دوره کجاست ؟آيا برنامه‌اي نداريد که در يکي از پرديس‌ها جشنواره را برگزار کنيد؟اميدوارم به سالن‌هاي استاندارد برسيم. يکي از آرزوهاي من است که جشنواره را دريکي از پرديس‌هاي سينمايي برگزار کنم و اميدوارم دوستان خيلي خوب من در معاونت سينمايي امسال خيلي كمك ما کنند‌ و شهرداري تهران هم کمک کند چون در هر جاي دنيا هر فستيوالي که برگزار مي‌شود اولين ارگاني که کمک مي‌کند شهرداري است. اصلاً شهرداري‌ها افتخار خودشان مي‌دانند که اين اتفاق فرهنگي در شهرشان مي‌افتد. دوسالانه پويانمايي تهران که اسمش با خودش است. آيا برنامه داريد براي اينکه بچه‌ها و مردم هم اين فيلم‌ها را ببينيد؟ما هرسال دو تا از سالن‌هايمان مخصوص کودکان است. اميدواريم امسال بتوانيم سالن‌هاي بيشتري را براي بچه‌ها داشته باشيم. ما آمادگي‌اش را داريم اگر معاونت سينمايي و بقيه ارگان‌ها مثل حوزه هنري سالن در اختيار ما بگذارد حتماً اين کار را مي‌کنيم. به عنوان يک کارشناس انيميشن از شما مي‌خواستم بپرسم چرا ما در انيميشن ضعف شديدي در طراحي شخصيت داريم و اساساً نتوانستيم چند تا کاراکتر ماندني و جذاب براي بچه‌ها خلق کنيم؟به احترام اين سؤالتان خبري که نمي‌خواستم فعلاً بگويم را به شما مي‌گويم. اصلاً موضوع امسال جشنواره پويانمايي شخصيت‌پردازي در انيميشن است و 18 ماه است در اين زمينه مطالعه و تحقيق مي‌کنم. قرار بود اين خبر را بعداً بدهم. براي امسال فراخواني به زودي خواهيم داد و از تمام اساتيد انيميشن 50ساله کشور درخواست مي‌کنيم که سه تا از شخصيت‌هايي که فکر مي‌کنند خيلي زيبا و ماندگار بوده‌اند را به ما معرفي کنند چون مي‌خواهيم بزرگ‌ترين نمايشگاه شخصيت‌هاي کارتوني را در جشنواره پويانمايي تهران برگزار کنيم و بضاعت خود را نمايش بدهيم و بگوييم مثلاً در 50 سال گذشته براي رستممان اين کار را کرديم. براي شخصيت‌هاي مذهبي اين کار را کرديم. حق با شماست؛ يکي از بزرگ‌ترين نقاط ضعف انيميشن ما طراحي و خلق شخصيت است. با اين کار مي‌خواهيم بگوييم چرا انيميشن ما از نظر اقتصادي موفق نيست. چون روي شخصيت‌پردازي کار نکرده است. بيش از 180 مورد ما گردآوري کرديم که شخصيت مي‌تواند در درآمد‌زايي نقش داشته باشد. امسال در جشنواره حرف‌هاي زيادي در اين مورد داريم. معتقديم خيلي از شخصيت‌ها درانيميشن ما خلق شد که مي‌توانست حتي بازار جهاني داشته باشد ولي همه را به امان خدا گذاشتيم.