ایزد مهرآفرین - نمیدانم شمایی که میخواهید این مطلب را بخوانید همسن و سال خود من هستید یا نه. اگر هستید خب خیلی خوب است چون به احتمال خیلی زیاد خاطرات مشترکی از گذشته با هم خواهیم داشت. چسب ضربدری رو شیشهها، آژیر قرمز، ضد هوایی، پناهگاه، صدای آمبولانس، گرویی شیشههای نوشابه، هاچ زنبورعسل، آدامس خروس نشان، مداد شیر نشان، پاک کنهای بد پاک کن، پلنگ صورتی، عروسکهای کار و اندیشه و درون و برون، کیفهای چمدانی با کلید کوچک فلزی، بوی نفت، کاغذ کاهی، برنامه کودک ساعت پنج، هادی و هدی و خیلی خیلی چیزهای دیگر که خاطرات بچههای دهه شصت است. بخش زیادی از این خاطرات مشترک هم مربوط میشود به یک چیز مشترک، «جعبه جادویی تلویزیون». تلویزیون با آن دو شبکه اش در آن زمان همه چیز ما بود. اگر شیفت صبح میرفتیم مدرسه باید تا غروب خودمان را با هزار و یک چیز سرگرم میکردیم تا ساعت پنج شود و برنامه کودک شروع شود. اگر هم بعد ازظهری بودیم تا قبل از رفتن به مدرسه پای تلویزیون ولو بودیم. در کنار کارتونهای خارجی آن دوران کارتونها و فیلمهای ایرانی هم بود که واقعاً دوست داشتنی بودند. نمونهاش هم همینهادی و هدی، علی کوچولو، کار و اندیشه، دونده و کلی فیلم خوب دیگر. در آن زمان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوان قطب بزرگ تولید فیلم و انیمیشن ایران بود که خیلی از بزرگان سینمای امروز ما پرورش یافته کانون بودند. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بنیانگذار تولید انیمیشن در ایران است حتی قبل از اینکه تلویزیون بخواهد انیمیشن داشته باشد و خیلی از کارتونهای زمان ما یا ساخت این مرکز است یا فیلمسازش در این مرکز پرورش یافته است. ولی چند سالی است که دیگر خبر زیادی از تولیدات این مرکز نیست؛ از همین رو گفتوگویی داشتیم با محمدرضا کریمی صارمی، مدیر امورسینمایی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و دبیر دوسالانه پویانمایی تهران که 25 سال است در این مرکز فعالیت دارد.
با اینکه کانون بنیانگذار ساخت انیمیشن در ایران است به نظر میرسد امروز حال و روز خوشی در تولید انیمیشن ندارد. یعنی جایی که میتوانست به نوعی یک نمونه ایرانی کمپانی «دیزنی» باشد تولیداتش الان محدود شده به یکسری آثار کوتاه جشنوارهای و در تلویزیون برخلاف گذشته نقش کمرنگی دارد. چرا؟
البته تا حدودی حق با شماست ولی خب یکسری اطلاعات میدهم شاید این جوری بهتر به سؤالتان پاسخ داده باشم. ببینید در هرسازمانی یک توان مالی وجود دارد که بر اساس آن توان وظیفه دارد برنامه و خدمات ارائه دهد. از این رو با توجه به توان مالی که دراختیار کانون است ما سالانه 10 تا 12 انیمیشن تولید میکنیم. این انیمیشنها هم با توجه به نیاز مخاطبهایمان در کتابخانههای کانون در سراسر کشور ساخته میشود. مثلاً احساس میکنیم امروز باید درباره گذشت و فداکاری برایشان فیلم بسازیم. این یک بخش از کار ماست. وظیفه دیگری هم که سالهاست کانون آن را انجام میدهد حمایت و تربیت فیلمسازان انیمیشن است. از این طریق که دانشجویان ممتاز رشتههای مرتبط به انیمیشن از طریق رئیس گروههای دانشگاه به ما معرفی میشوند و ما هم از آنها حمایت میکنیم. از آن طرف هم سالی سه چهار نفر هم که نیروی دانشگاهی نیستند ولی استعدادهای خیلی خوبی داردند ما اینجا کارشناسی میکنیم. سالی دوسه نفررا هم که برندگان جشنواره پویانمایی هستند را حمایت میکنیم و این مجموعاً میشود سالی 15 فیلم و بیشتر از این ما توان مالی نداریم. ولی در عوض توان فکری و تولیدی را اگر امکانات کافی در اختیارمان قرار بگیرد، داریم. ولی امسال قصد داریم مرز تولید را به 45 اثر برساندیم.
شما که میگویید توان مالی ندارید پس چگونه این کارها را تولید میکنید؟
چون بودجه ویژهای از طریق مدیرعامل به بخش انیمیشن تزریق شد و ما برای امسال 30 تا انیمیشن دیگر تولید میکنیم. 15 اثر هم از قبل داشتیم که در مجموع میشود 45 اثر. تازه این شاید 50 درصد توان تولیدی ما باشد. اگر بودجه بیشتر شود این رقم را میتوانیم به 100 اثر در سال برسانیم.
این فیلمها را چطور انتخاب میکنید؟
شما میدانید ما در حوزه فیلمنامه و ادبیات در انیمیشن ضعیف هستیم و اساساً تیمهای فیلمنامه نویس نداریم، همانطور که تیم کارشناس و منتقد انیمیشن نداریم. بنابراین برای این کار آمدیم از کتابهای خود کانون استفاده کردیم. چون بهترین منابعی که داشتیم بودند. هم تایید شدهاند و هم مورد پسند مخاطب قرار گرفتهاند. الان 30 تا کتاب فیلم را شروع کردیم.
چگونه کانون به این ضرورت رسید که باید بودجه انیمیشن را افزایش دهد؟
الان در کتابخانههای ما این احساس به وجود آمده که مخاطب ما با انیمیشن بهتر و بیشتر ارتباط برقرار میکند. حتی در فرهنگ کتابخوانی. یعنی به جرات میتوان گفت انیمیشن ابزار بسیار خوبی برای ترویج فرهنگ کتابخوانی است. به همین خاطر داریم بسیاری از مراکز آموزش کانون را مجهز به کارگاه آموزش انیمیشن میکنیم. یعنی به زودی کانون به یک قطب انیمیشن در کشور تبدیل خواهد شد. در سطح مخاطبین خودش. معتقدم در ده سال آینده جریان جدیدی در نسل کارگردانان انیمیشن به وجود خواهد آمد.
از طریق کانون؟
بله، در گذشته و زمان ما کودکان تا مرحله نوجوانی در کانون آموزش عکاسی و فیلمسازی را میدیدند بعد در سینمای آزاد که همین سینمای جوان امروز است دوره تکمیلی را میگذراندند، در ادامه هم در سینمای تجربی تجربه آموزی میکردند و در نهایت در سینمای حرفهای فیلمسازی میکردند. سینماگران بزرگ امروز ما حاصل این مسیر هستند. امروز کانون هم به این نتیجه رسیده که کارگاههای انیمیشن خود را با این روش اداره کند. با همین روش در 7، 8 سال آینده این نسل کودک که آموزش انیمیشن را از کودکی دیده تبدیل به فیلمسازی میشود که با انیمیشن و ابزار آن آشنایی کامل دارند. کانون با این حرکت نسل جدیدی از فیلمسازان را وارد دنیا انیمیشن میکند.
یعنی اینقدر انیمیشن برای شما اهمیت دارد؟
صد در صد، 15 سال پیش من گفتم انیمیشن جزء خانواده سینماست. همه شکایت کردند و خرده گرفتند. امروز به جرأت میگویم سینما جزئی از خانواده انیمیشن است. مطمئن باشید سینمای ایران اگر بخواهد از این بحران که گرفتارش شده نجات پیدا کند راهی جز رفتن به سمت صنعت انیمیشن ندارد.
چرا کانون از ساخت کارهای تلویزیونی فاصله گرفت؟ به نظر میآید با شکل گرفتن مرکز صبا این مرکز جای شما را در تولید انیمیشن گرفت؟
ما هیچ وقت برای تلویزیون یا به سفارش آنها کارتولید نکردیم. تمام کارهای که طی این سالها ساختیم برای بچههایی و کتابخانههای کانون بوده که بعداً به تلویزیون هم فروخته شده است. ولی خب صبا بودجهاش از ما بیشتر است و اساساً جایی است که مستقیما باید برای تلویزیون انیمیشن تولید کند.
عدهای معتقدند آثار شما بیشتر فستیوالی است؟
نه اصلاً این طور نیست. وقتی یک فیلم چیدمان درستی داشته باشد موفق میشود. ما که نمیگوییم این کار را میسازیم برای مثلا فلان جشنواره. نه، ولی وقتی اثری خوب باشد حتما در جشنوارهها هم پذیرفته میشود. ما فقط در کانون سعی میکنیم کارهای خیلی سطحی تولید نکنیم. چون فکر میکنیم مخاطب ما در کتابخانههای کانون کمی خاصتر است و با مخاطب عام کمی فرق دارد.
فکر نمیکنید همین خاص نگری شما باعث شده که الان بازار انیمیشن ما در دست «شرک» و «داستان اسباب بازی» و کلاً انیمیشن خارجی باشد؟
البته این یک واقعیت است. ببینید ما که ادعا نمیکنیم سرآمد انیمیشن دنیا هستیم. 50 تا کشور دیگر هم در این صنعت در حال فعالیت هستند. کیفیت کار انیمیشنهایی که شما گفتید خیلی بالاست و نه بازار ایران بلکه دنیا را از آن خود کردهاند. اما ما میتوانیم با یک مدیریت هنری درست سالنهایی را ویژه کودکان درست کنیم و برای آنها انیمیشن ایرانی پخش کنیم تا حداقل مخاطب کودک ما به دیدن انیمیشن ایرانی عادت کند. اگر مخاطب کارهای ایرانی را ببیند و نقد کند حتماً هم حجم تولید و هم سطح کیفیت کارها بالاتر خواهد رفت. مثل همان کاری که در انیمیشن ژاپن اتفاق افتاد.
جشنواره دو سالانه پویانمایی تهران الان جزء جشنوارههای معتبرسینمای ما شده است؛ چه برنامهای برای هفتیمن دوره این فستیوال مهم جهانی دارید و این دوره چه تفاوتی با دورههای قبل دارد؟
17 سال پیش که این جشنواره را پایهریزی کردم همواره تلاشم براین بوده که جشنوارهای باکیفیت یک جشنواره جهانی برگزار کنم که خوشبختانه طی این چند شش دوره برگزاری به گواه شرکت کنندگان این طور بوده است و الان دو سالانه پویانمایی تهران در رده جشنوارههای الف جهان قرار دارد. امسال هم به یاری خدا جشنواره از پانزدهم تا نوزدهم اسفند ماه برگزار خواهد شد و امیدواریم که در این دوره استاندارد سالنهایمان را بالاببریم. سالنهای اصلیمان را مجهز کردیم به امکانات بسیار خوب روز. اتفاق دیگری که امسال برای نخستین بار افتاده این است که ثبت نام ما در این دوره کاملاً اینترنتی شده است. برای اینکه فکر میکنیم دیگر زمان آن رسیده که به استانداردهای جهانی برسیم. چون در دورههای قبل واقعاً مشکل داشتیم همیشه باید دنبال کارگردانها میدویدیم؛ مثلا برای یک عکس یا خلاصه داستان فیلمشان. ولی این دوره تا اطلاعات کامل و دقیق پر نشود هیچ ثبت نامی صورت نمیگیرد. اگر قرار است انیمیشن در کشور به یک صنعت تبدیل شود باید یک مقداری صنعتی هم نگاهش کنیم.
آثار خوب خارجی در جشنواره امسال وجود دارد؟
حتماً، مثل سالهای قبل شاخصترین فیلمهای دنیا را برای حضور در این جشنواره جمع آوری میکنیم. هر چند هنوز که هیچ خبری نیست 60، 70 تا فیلم خوب رسیده و فیلمسازان بزرگ دنیا هم اعلام آمادگی کردند که آثارشان را برای ما بفرستند. در داخل هم فکر میکنم با حجمی حدود 800 تا 900فیلم روبهرو شویم.
امسال بازار فیلم هم دایر است؟
بله، امسال دومین بازار فیلم را خواهیم داشت. جدای از آن ورک شاپهای خوبی را خواهیم داشت و پنج نشست تخصصی خیلی خوب برنامه ریزی شده است، همچنین برای اولین بار جلسات نقد و بررسی فیلمها را پس از پایان نمایش فیلمها در شب خواهیم داشت و این جلسات نقد از خود فیلمهای کانون شروع میشود.
سالنهای نمایش دهنده جشنواره در این دوره کجاست ؟آیا برنامهای ندارید که در یکی از پردیسها جشنواره را برگزار کنید؟
امیدوارم به سالنهای استاندارد برسیم. یکی از آرزوهای من است که جشنواره را دریکی از پردیسهای سینمایی برگزار کنم و امیدوارم دوستان خیلی خوب من در معاونت سینمایی امسال خیلی کمک ما کنند. و شهرداری تهران هم کمک کند چون در هر جای دنیا هر فستیوالی که برگزار میشود اولین ارگانی که کمک میکند شهرداری است. اصلاً شهرداریها افتخار خودشان میدانند که این اتفاق فرهنگی در شهرشان میافتد. دوسالانه پویانمایی تهران که اسمش با خودش است.
آیا برنامه دارید برای اینکه بچهها و مردم هم این فیلمها را ببینید؟
ما هرسال دو تا از سالنهایمان مخصوص کودکان است. امیدواریم امسال بتوانیم سالنهای بیشتری را برای بچهها داشته باشیم. ما آمادگیاش را داریم اگر معاونت سینمایی و بقیه ارگانها مثل حوزه هنری سالن در اختیار ما بگذارد حتماً این کار را میکنیم.
به عنوان یک کارشناس انیمیشن از شما میخواستم بپرسم چرا ما در انیمیشن ضعف شدیدی در طراحی شخصیت داریم و اساساً نتوانستیم چند تا کاراکتر ماندنی و جذاب برای بچهها خلق کنیم؟
به احترام این سؤالتان خبری که نمیخواستم فعلاً بگویم را به شما میگویم. اصلاً موضوع امسال جشنواره پویانمایی شخصیت پردازی در انیمیشن است و 18 ماه است در این زمینه مطالعه و تحقیق میکنم. قرار بود این خبر را بعداً بدهم. برای امسال فراخوانی به زودی خواهیم داد و از تمام اساتید انیمیشن 50ساله کشور درخواست میکنیم که سه تا از شخصیتهایی که فکر میکنند خیلی زیبا و ماندگار بودهاند را به ما معرفی کنند چون میخواهیم بزرگترین نمایشگاه شخصیتهای کارتونی را در جشنواره پویانمایی تهران برگزار کنیم و بضاعت خود را نمایش بدهیم و بگوییم مثلاً در 50 سال گذشته برای رستممان این کار را کردیم. برای شخصیتهای مذهبی این کار را کردیم. حق با شماست یکی از بزرگترین نقاط ضعف انیمیشن ما طراحی و خلق شخصیت است. با این کار میخواهیم بگوییم چرا انیمیشن ما از نظر اقتصادی موفق نیست. چون روی شخصیتپردازی کار نکرده است. بیش از 180 مورد ما گردآوری کردیم که شخصیت میتواند در درآمدزایی نقش داشته باشد. امسال در جشنواره حرفهای زیادی در این مورد داریم. معتقدیم خیلی از شخصیتها درانیمیشن ما خلق شد که میتوانست حتی بازار جهانی داشته باشد ولی همه را روی هوا ول کردیم.
