نعیم شرافت - این روزها شاید مهمترین موضوع محافل سیاسی عربی نیز سریالهای ماه مبارک رمضان باشد. براساس تحقیقات انجام شده تعداد مخاطبان سریالهای ماه رمضان در کشورهای عربی دو برابر تعداد بینندگان سریالهایی است که در ایام دیگر سال از تلویزیون پخش میشود. براساس تحقیقات اخیر انجامشده توسط یکی از رسانههای امارات متحده عربی به نام البوابه، 62 درصد از بینندگان تلویزیونی در این کشور در ایام ماه مبارک رمضان عادات خود در خصوص تماشای برنامههای تلویزیونی را تغییر میدهند و برای تماشای سریالهای ماه مبارک رمضان برنامهریزی خاصی میکنند. به گزارش شبکه العربیه بیش از 110 میلیون دلار تاکنون هزینه تولید 60 سریال تلویزیونی عربی شده است که بیشتر آنها مصری است. بیشترین دلیل جذابیتی که مردم برای سریالهای مورد علاقه خود تعیین کردهاند نقد سیاسی و اجتماعی آنها بود.
رویکرد ضداسرائیلی در سریالهای مصری
دولتهای عربی هرساله در پخش سریالهای تلویزیونی هراسی از نقد عملکرد خود دارند و امسال دولت مصر دستور ارزیابی و نظارت دقیق تمام سریالهای مصری را داده بود. سال گذشته سریال «ناصر» که به بررسی زندگی جمال عبدالناصر در سالهای 1926 تا 1970 پرداخته بود، رویکرد ضداسرائیلی شدیدی داشته و سیاستهای دولت فعلی مصر را به نقد میکشاند که با اعتراض شدید دولت این کشور مواجه شده بود که البته به دلیل اشتیاق عموم مردم مصر و دیگر کشورهای عربی توان توقف آن را نداشت.
همچنین سریال سوری «عشق و جنگ» رکورد بیشترین مخاطب از بین دیگر سریالهای عربی را داشته و موضوع مناقشات عربی- اسرائیلی را از زبان مردم کوچه و بازار به تصویر میکشاند که اکثراً از سیاستهای فعلی سران عرب ناراضی بودند و بعضاً اندکی نیز به توجیه آن میپرداختند. امسال دولت مصر در آستانه انتخابات ریاستجمهوری خود، نظارت بیشتری بر سریالهای ماه رمضان داشته و پخش برخی سریالها را ممنوع و برخی دیگر را نیز مورد ارزیابی مجدد و اصلاح قرار داده است. از جمله سریالهای ممنوعه، سریال «درب دوم» است که به زندگی مادری میپردازد که فرزند خود را در جنگ 22 روزه غزه بر اثر عبور مخفیانه از صحرای سینا برای کمک به فلسطینیان از دست میدهد و دولت مصر و شخص حسنی مبارک رئیسجمهوری مصر را مقصر اصلی این اتفاق میداند.
سریالهایی با موضوع سیاست و خیانت علیه زنان
دیگر سریالی که دولت مصر برخی قسمتهای اساسی آن را سانسور کرده است «متخافوش» با بازی بازیگر مشهور مصری نورالشریف است که نقش گوینده رادیویی به نام مکرم را بازی کرده است. مکرم هر روزه میهمانان مختلفی را در برنامه خود دعوت میکند که در مورد مسائل سیاسی و اجتماعی مصر صحبت میکنند. از جمله میهمانان یک مرد کارشناس فلسطینی است که به بیان تفاوت میان صهیونیسم و یهودیت پرداخته که با برخی سران موساد در مورد روابط مشترک خود و مصر صحبت میکنند. در این سریال گفتوگوهای مردمی نیز وجود دارد که همه خواهان آزادی زندانیان سیاسی و برداشتن حصار غزه و پایان دادن به توهم توطئه یهودستیزی در مصر هستند. آنان اظهار کردهاند که حساب یهود را از صهیونیسم باید جدا کرد و نباید فعالیتهای ضدبشری اسرائیل و وضع فوقالعاده مصر را به نام مبارزه با یهودستیزی گذاشت.
نقد سیاسی و تاریخی مهمترین موضوع سریالهای 2010 عربی در ماه رمضان است. سریال «الجاسوسیه» رابطه عاشقانه یک زوج را به تصویر میکشد که پس از مدتی دختر از فعالیت نامزدش در شبکه جاسوسی اسرائیل مطلع میشود و این موضوع رابطه آنها را به چالش میکشاند. همچنین سریال «آرامش نسبی» سفر خبرنگار مصری به عراق برای گزارش جنگ امریکا و عراق و سقوط نظام بعث را نشان میدهد. سریال «کلام نسوان» نیز زندگی چهار زن مصری، (حوزه خلیجفارس)، لبنانی و تونسی را به تصویر کشانده و موضوع آزادی زنان عرب و سیاستهای محدودکننده نظامهای سیاسی عرب برای زنان و رفتار بیقید و خیانتآمیز مردان عرب را نقد میکند.
پرهزینهترین سریال علیه ایران
اما بر اساس نظرسنجی شبکه «العربیه» که شبکهای با مواضع تند ضدایرانی است و از سوی عربستان پشتیبانی مالی میشود، پربینندهترین سریالهای امسال دو سریال «باب الحاره 5» از سوریه و «شیخ العرب همام» از مصر خواهند بود که سریال اول، قسمت پنجم این سریال بوده که زندگی اجتماعی مردم سوریه را به نمایش گذاشته و مشکلات اجتماعی و نقدهای سیاسی آنان در رابطه با مسائل جهان عرب و مخصوصا فلسطین را نشان میدهد و سریال دوم که پرهزینهترین سریال عربی تاکنون شناخته شده است به زندگی یکی از فرماندهان عربی به نام «همام بییوسف» ارتباط داشته و نقش او در جنگ قادسیه بین سپاه اسلام و حکومت ساسانی ایران و همچنین اتحاد قبایل و ممالک مصری و رهبری آنان را به تصویر میکشاند که نگاه پانعربیسم و ضدایرانی در این سریال موج میزند.
بسیاری از کارشناسان سیاسی اعتقاد دارند سریالهای ماه مبارک رمضان همواره نقش بسزایی در بیداری ذهنیت مردمان عرب نسبت به مسائل سیاسی منطقه داشتهاند که آنان را به اعتراض و نقد نظامهای حاکم وامیدارد، اما نکته اساسی آن است که این تغییر و بیداری زمانی اثربخش خواهد بود که مردم در آینده سیاسی نظام خود و انتخاب سران سیاسی خود نقش داشته باشند.
