محمد مصطفینژاد - امروز با گذشت 141 روز از زمان تحویل سال نویمان، نوروزی دیگر در خطه شمال کشور با قدمتی برابر با 1584 سال برپاست. گیلانیان و گالشیهای اطراف روستای املش و دیلمان گیلان، امروز هنگام عصر بر فراز تپهها و بلندیها میروند و آیینی باستانی را برگزار میکنند که ریشه در تقویم دیلمی گیلانیان دارد.
در واقع اهالی روستای املش و دیلمان هر سال 17 مرداد را نوروز بل - آتش نوروزی - می نامند که روز تحویل سال نوی تقویم دیلمی است. گاهشماری رایج میان مردم گیلک زبان کوهستانهای گیلان و غرب مازندران وابسته به گاهشماری باستانی ایرانی (یزدگردی قدیم) بوده است. اهالی روستایی در این روز بر فراز تپههای بلند روستایشان میروند و به جشن و سرور و نغمهخوانی میپردازند و برای اطلاعرسانی به سایر هم خویشان خود آتشی بزرگ را میافروزند.
پریچهر پورمروت، مسئول کتابخانه و مرکز اسناد پایگاه پژوهشی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری استان گیلان با تکیه بر اطلاعات موجود در آرشیو این سازمان میگوید: جشن نوروز بل در نیمه مرداد هر سال یعنی در وسط تابستان یا به تعبیری قدیمی 6 قلب الاسد مابین 13 تا 17 مرداد بر پا میشود و مرداد هم طبق نجوم قدیم ماه شیر و خورشید است، از این رو به اصطلاح محلی افتو شومار یا آفتاب شمار یعنی سال و تقویم آفتابی یا شمسی معروف است و چون گالشان بیشتر در حفظ و نگهداشت آن کوشیدهاند و با حساب روز و ماه و سال آن کار میکنند به گالش شومار یا تقویم گالشی نیز معروف است. از آنجا که سال شماری باستانی و مربوط به تاریخ قدیم و دوره دیلمیهاست به تقویم دیلمی نیز معروف است.
اجرای مراسم نوروز بل نشاندهنده پشت سر گذاشتن اوج گرما و طول روز و از سر گرفتن فرود آن است ضمن آنکه آغاز و ابتدای تهیه و تدارک کوچ از ییلاق به سوی دشت گیلان نیز است.
آتش افروختن در حقیقت یک نوع اطلاعرسانی و اعلام موجودیت است. در کتاب بلوغ الارب آمده است که در زمان ساسانیان در شب اول نوروز در بغداد آتش میافروختند این آتش در زمانی خاص افروخته میشد و نمادی از شادی و نشاط، پیکار با دیو نومیدی خاک بر سر کردن اهریمن غم و اندوه بود.
لازم به یادآوری است که جشنهایی چون نوروز، مهرگان، سده و... همواره با برپایی آتش یا آتش افروزی همراه بوده است. در دین اسلام نیز در هنگام روشن شدن چراغ یا لامپ صلوات فرستاده میشود و خدا را سپاس گفته میشود و این نشانه گریز انسان در طول زندگی از تاریکیها، زشتیها و پلیدیهاست.
