اسماعیل قدیری - این روزها گالری آران میزبان نمایشگاه عکس «تهران مستند» با آثاری از بهمن جلالی، کاوه گلستان، رعنا جوادی، جاسم قضبانپور، مجید بختیاری، آیدین رحیمی، تهمینه منزوی، مزدک عیاری، مهدی وثوق نیا، پیمان هوشمندزاده و محسن یزدیپور است که به کوشش آرش حنایی جمع آوری شده و به نمایش در آمدهاند.
به گفته آرش حنایی، این نمایشگاه مجموعهای از آثار عکاسان مستند اجتماعی با موضوع شهر تهران است که طی چهار دهه اخیر عکاسی شده است. در این نمایشگاه عکسهایی از میدان هفت تیر از مجموعه آثار زنده یاد بهمن جلالی که حدود سال ۸۶ به عنوان آخرین کارهای این هنرمند از شهر تهران عکاسی شده است به نمایش درآمده است. همچنین از مجموعه عکسهای زنده یاد کاوه گلستان که پیش از انقلاب و حدود سالهای ۵۶ از محله «حلبی آباد» عکاسی شده است نیز در این نمایشگاه در معرض دید قرار گرفته است.
در این میان عکسهای آیدین رحیمی از نقاشیهای دیواری شهر تهران، عکسهای پیمان هوشمندزاده پرتره نگاریهای حاجی فیروز، عکسهای مجید بختیاری از محله «عودلاجان و چاله میدان»، عکسهای تهمینه منزوی از پیادهروهای خیابان انقلاب، عکسهای مزدک عیاری از زغال سنگ فروشان خیابان آهنگ از دیگر کارهای این نمایشگاه محسوب میشود.
در این میان جاسم غضبانپور درباره آثاری که از او در این نمایشگاه بر روی دیوار رفته است میگوید: «در این نمایشگاه شاهد دو مجموعه عکس از من هستید که بخشی از آن مربوط به عکسهایی است که از بمباران در زمان جنگ گرفتهام و بخشی از آن مربوط به نقاشیهای دیواری شهری تهران است که با حال و هوای ایران و داستانهای آن و ایران پس از جنگ طراحی شدهاند. اکثر این آثار به سالهای 74-75 بر میگردند.»
وی میگوید: «در زمان جنگ هرکجا که موشک میخورد من برای عکاسی به آن نقطه میرفتم و همچنین از پناهگاهها و حواشی این اتفاق نیز عکاسی میکردم. اکثر این عکسها سیاه و سفید هستند و تاکنون بخشی از این مجموعه در کتاب «آسمان و زمین» به چاپ رسیده است و برخی دیگر از عکسهای این مجموعه چند هزارتایی در این نمایشگاه به نمایش درآمده است.»
مهدی وثوق نیا نیز درباره 10 اثری که در ابعاد 36*54 سانتی متر از او در این نمایشگاه به تصویر کشیده شده است میگوید: «این عکسها به صورت آنالوگ گرفته شدهاند و مربوط به سال 74 و سالهایی است که فعالیت من بیشتر در زمینههای مستند اجتماعی بود و سعی داشتم دغدغههای جامعه را به تصویر بکشم.»
این آثار نمایی از شب عید کارگاه کفاشی را در کوچه سیدولی به تصویر کشیدهاند. وثوق نیا در توصیف این تصاویر میگوید: «این عکسها در آخرین روزهای بهمن 1374 گرفته شدهاند. بوی چسب کریپ و دود کهنه سیگار فضای تاریک و مخوف طبقه سوم پاساژی در «کوچه سیدولی» را پر کرده بود. کارگران با مشته بر روی کفشهای ظریفی که در رنگهای متنوع طراحی شدهاند، کفشهای مجلسی زنانه میکوبیدند. همه چیز در شتاب طی میشد.»
وی درباره انتخاب سوژه عکاسی خود میگوید: «معمولاً سعی میکنم از آنچه که سبب رنج من است عکاسی کنم تا شاید با بیان و نمایش آنها چارهای برای برطرف کردنشان اندیشیده شود.
در این عکسها شاهد تضادهایی که شخصیتها با محیط اطرافشان دارند هستیم. در بیشتر این عکسها تصاویری از ائمه، و ان یکاد، هنرپیشهها و... در کنار هم بر دیوارنصب شدهاند و از سویی دیگر فاصلهای که میان این قشر از جامعه با اقشار دیگر جامعه دارند درک میشود و این تفاوت را میتوان با فریادی که در چشمانشان موج میزند یافت و با نگاه به تصاویر و نوشتههای پیرامون آنها بیش از پیش درمییابیم که آنها چقدر با رویاها و علاقههای ناکام خود در ارتباط هستند.»
وثوق نیا در بخشی از معرفی آثار خود میگوید: «اینجا کارگاه تولیدی کفشهای زنانه تهران، کوچه سیدولی پایینتر از میدان ارک و ابتدای خیابان پانزده خرداد است.»
وی در این آثار به قشری پرداخته است که عموماً به آنها پرداخته نمیشود و گویی قصد عکاس آن بوده که به مخاطب خود فرای آنچه را که میبیند بشناساند.
عکسهایی که از محسن یزدیپور به نمایش در آمده است نیز ثمره پروژهای است که وی برای پایان نامه کارشناسی ارشد خود جمع آوری کرده است.
وی در این خصوص میگوید: «این تصاویرعکاسی مقایسه ای، میان عکسهای مستند زنده یاد پاکزاد است که در دهه ۳۰ و 40 از شهر تهران گرفته است و من مجدداً همان موقعیتها را عکاسی کردهام و هر دو عکس را به صورت مقایسهای در کنار هم به نمایش گذاشته ام.
در آغاز کارم به سراغ عکاسانی که در آن زمان از تهران عکاسی کرده بودند مانند علی خادم، صمد قاسمی و تهامی رفتم که از هیچیک از آنها آرشیوی پیدا نکردم تا آنکه کتاب تهران قدیم پاکزاد را دیدم و از سال 83 زیر نظر بهمن جلالی به عنوان ناظر از همان زاویه که پاکزاد عکاسی کرده بود عکاسی کردم.
تمام سعی من برآن بود تا نشانههای از گذشته را که در زمان امروز نیز وجود دارد در عکسهایم داشته باشم و در نمایشگاه «تهران مستند» 8 اثر از 35 اثری که تاکنون عکاسی کردهام را به نمایش گذاشتهام. در این میان ازکافه نادری، میدان فردوسی، خیابان ولیعصر، چهار راه مخبرالدوله و... عکاسی کردم. برخی از این مکانها به دلیل تغییراتی که در بافت شهری صورت گرفته و به دلیل محدودیتهای عکاسی که در شهر داریم نتوانستم از همان زوایا عکاسی کنم.»
به گفته هنرمندانی که در این نمایشگاه شرکت کردهاند، برای اولین بار است که آثار عکاسی مستند بر روی دیوارهای یک گالری به نمایش درمیآید و برای فروش گذاشته شدهاند و این آغازی دوباره است برای جان دادن به شاخهای از عکاسی که رو به فراموشی بود.
