رادوین نوبری - امروز شاید بنای تاریخی شمسالعماره یا عمارت خورشید در میان انبوهی از درختان چند صد ساله کاخ گلستان و ساختمانهای بلند اطراف کاخ از نظرها گم شده باشد اما این بنا روزی تنها ساختمان بلند تاریخی شهر تهران بوده است و از این روی لقب اوبین بنای مرتفع تهران را به خود اختصاص داده است.
از نظر متالوژیک معماری، شمسالعماره، دارای دو برج هم شکل است، پنجرههای آن کاملاً به سبک ایرانی ساخته شده و در برخی قسمتها نیز از معماری سبک غربی بهره گرفته شده است و معمار آن علیمحمد کاشی از اساتید معروف میباشد. این بنای زیبای تاریخی در کناره کاخ و مشرف به خیابان ناصر خسرو ساخته شده است. مسعود شریفی، مدیر کاخ موزه گلستان درباره این بنای تاریخی میگوید:
ناصرالدین شاه پس از سفرش به اروپا و مشاهده تصاویر ساختمانها در کشورهای غربی بر آن شد که بنای بلندی را در ایران بسازد؛ وی در سال 1282، به شخصی به نام معیرالممالک دستور میدهد که این بنا را در قسمت شرقی ارگ تهران که همان انتهای کاخ گلستان است بسازد. سپس معیر الممالک این بنا را با هزینه خودش که مبلغ چهل هزار تومان بوده است ساخته و آن را تقدیم شاه میکند. ناصرالدین شاه از آن جهت این بنا در لبه کاخ و مشرف به خیابان ساخت که بتواند از طریق آن مردم را ببیند. این در حالی است که در کاخهایی همچون نیاوران و سعدآباد عمارتها در میانه کاخ قرار گرفته است.
وی ادامه میدهد: ابتدا تنها شاه و زنان او میتوانستند بر بالای عمارت بروند و گفته میشود که در آن زمان نمای کل تهران از فراز برجهای این عمارت قابل دید بود. بعدها به دنبال شکایت همه اهالی کاخ از وجود تمایز میان افراد برای رفتن بر برجهای عمارت، شمسالعماره به مکان مختص شاه و خانوادهاش تبدیل شد. گفته میشود که ناصرالدین شاه هر روز در زمان غروب آفتاب و هنگام اذان به بام بنای شمسالعماره و در کنار ساعت تاریخی آن میایستاده و مساجد را مینگریسته است.
ساعت بزرگ و تاریخی شمسالعماره از دیگر جاذبههای این بنا و کاخ میباشد که البته سالیان سال است که دیگر از آن صدایی بر نمیخیزد.
شریفی درباره این ساعت میگوید: «بازهسو» در کتابی با عنوان «محاسن الآثار» میگوید که در زمان قاجارها، صدای زنگ این ساعت در تمام شهر تهران طنین میانداخته است. اما مسلماً در تهران امروز با وجود تغییرات جغرافیایی و ساختمانی و مدیریت شهری، صدای ساعت شمسالعماره تنها در محدودهای از تهران طنین خواهد انداخت.
وی ادامه میدهد: این ساعت در دورههای مختلف تعمیر و بازسازی شده و حتی کار میکرده است. در دوره پهلوی و پس از انقلاب هم یک بار تعمیر شد اما باز هم از کار افتاد.
اما به زودی قراردادهایی برای تعمیر آن بسته شده است و یکی از شرکتهای معتبر به زودی کار تعمیر را آغاز میکند و ساعت ظرف چند ماه آینده دوباره فعال میشود.
وی همچنین درباره شرایط فعلی بنای شمسالعماره میگوید: در حال حاضر برجها که با گذر زمان دچار فشار شدهاند نیاز به مقاوم سازی و مرمت دارند. کاشیکاریهای نمای بیرونی این بنا نیز به همکاری صندوق احیای میراث فرهنگی در حال مرمت است و ما امیدواریم که با تعمیر ساعت یکی از مهمترین بناهای کاخ گلستان در معرض احیای کامل قرار بگیرد. در حال حاضر نیز بنا به همت شهرداری نورپردازی شده و جلوه زیبایی دارد، در طرح توسعهای که در پیش داریم نیز قرار است ورودی بازار بزرگ تا کاخ خلوت شود و با از بین رفتن پارکینگ، بازدیدکنندگان بتوانند با رویکردی جدید و سوار بر اتوموبیلهای قدیمی وارد کاخ شوند و از آن دیدن نمایند.
