مریم صحت - مدتی است ماجرای زندانی شدن رومن پولانسکی کارگردان سرشناس سینما موضوع رسانههای جهان شده است. سال 1977 پولانسکی در جریان یک میهمانی که در منزل جک نیکلسون در شهر لس آنجلس برگزار میشده است، دختری 13 ساله را وادار به استفاده از مشروبات الکلی و مواد مخدر کرده و سپس او را مورد سوء استفاده قرار میدهد. دادگاه وی را همان سال محکوم به حبس ابد میکند. پیش از آغاز محکومیت، زمانی که او در یک انستیتو تحت مراقبت روانپزشکان است، او فرصت مییابد و به فرانسه میگریزد و تمام این سالها تلاش میکند پرونده را مختومه نماید. حالا بیش از 30 سال از فرار تاریخی کارگردان سرشناس لهستانی الاصل از خاک امریکا میگذرد و او از ترس دستگیری در این سالها هرگز به امریکا بازنگشته است. پولانسکی حتی از سفر به بریتانیا هم برای فیلمبرداری، پرهیز میکند. پیانیست (2002) او هم که جایزه بهترین فیلم اسکار را برد، هریسن فورد به جای او جایزه را گرفت.
پرونده رومن پولانسکی آنجا دوباره جان گرفت که پلیس سوئیس تصمیم گرفت پس از ورود وی برای دریافت جایزه یک عمر تلاش هنری در جشنواره فیلم زوریخ، او را به محض ورود به خاک این کشور دستگیر کند. او مدتی در زندان ماند تا اینکه با وثیقهای چهار و نیم میلیون دلاری به حبس خانگی در کلبه کوهستانی خود در سوئیس برود. درتمام این مدت که ماهها طول کشید پولانسکی میتوانست به همه کارهای خود داخل منزل برسد، اما در صورت خروج آژیری به صدا در میآمد که جلوی کارگردان را میگرفت. وی در مدت دوره حبس خانگی مشغول کار روی آخرین فیلمش به نام «روح نگار» بود اما با وجود تمام کردن فیلم، حضور در برلیناله، جایی که در ماه فوریه جشنواره فیلم برلین برگزار میشود، را از دست داد. در این مدت دولت امریکا رسماً درخواست استرداد پولانسکی را از سوئیس داشت. کار به اظهار نظر سخنگوی وزارت خارجه ایالات متحده نیز کشید: «واشنگتن همچنان پیگیر پرونده پولانسکی خواهد بود و این کارگردان مطرح باید برای ادای توضیحات درباره اتهامیکه مرتکب شده، به امریکا بازگردد. »
دستگیری پولانسکی در خاک سوئیس هیاهوهای فراوانی برای جهان به ارمغان آورد. دبرا وینگر رئیس جشنواره فیلم زوریخ این اقدام دولت سوئیس را « همدستی ضد هنری» خواند و خواستار آزادی پولانسکی شد. فرانسویها هم که پولانسکی را متعلق به خود میدانستند در دفاع از ساحت هنر! از همه پیشی گرفتند. فردریک میتران، وزیر فرهنگ فرانسه با انتقاد از ایالات متحده به خاطر پیگیری پرونده قدیمیگفت: «پولانسکی زمانی به زندان افتاد که راهی یک رویداد سینمایی بود که قرار بود از او تقدیر کند. این مسأله ترسناک است. » فردریک میتران در ادامه ادعای جالب دیگری نمود و گفت: نیکلا سارکوزی رئیس جمهور فرانسه قضیه را با جدیت دنبال میکند و امیدوار است مشکل به سرعت حل شود. در این بین اهالی جشنواره کن هم که نمیخواستند از قافله عقب بمانند در نامهای، آزادی پولانسکی را درخواست کردند. ژیل ژاکوب رئیس جشنواره کن، تییری فرمو مدیر عامل جشنواره، وونگ کار وای و مونیکا بلوچی از جمله کسانی بودند که پای نامه را امضا کردند. در این بین نطق آقای کارگردان نیز به یکباره باز شد. او در یادداشتی در مجله فرانسوی «لا رگل دو ژو» که توسط یکی از دوستانش اداره میشود در خواست استردادش را از سوی ایالات متحده که به خاطر فرار 30 ساله خود از دست قانون بوده را ناعادلانه و غیر منطقی دانست و نوشت: «من دیگر نمیتوانم بیش از این سکوت کنم، برای اینکه ایالات متحده با اصرار بر استرداد من بیشتر به دنبال آن است که من را توی دیس برای رسانهها سرو کند. » آخرین اخبار از آزادی پولانسکی توسط سوئیسیها خبر میدهند و این به معنای ناکامی دستگاه قضایی امریکا در باز پسگیری مجرم 30 ساله است.
همه این دعواها که گاه به طرز جالبی پای سیاست را هم وسط کشیده است برای ما خوانش دوباره یک نکته کلیدی در غرب است و آن مرعوبیت دنیای غرب در برابر نامها و ستارههاست. تمام کسانی که در قبال موضوعی این چنین جانبدارانه سخن راندهاند به این نکته بیتوجه بودهاند که پولانسکی دیگر کارگردان کهکشانی و بزرگ سینما که شاهکارهایی نظیر چاقو در آب، بچه رزمری و مستاجر. . . ساخته نیست، بلکه او یک بیمار روانی است که خودش نیز به جرمش اعتراف کرده و حالا حکم یک مجرم فراری را دارد. نکته جالب دیگر اینکه پولانسکی توانسته به طرز جالبی بیش از 30 سال از دست دستگاه قضایی امریکا قصر در رود. این قضیه از دو حالت خارج نیست؛ یا او به اندازه یک خلافکار بین المللی زرنگ است و نفوذ دارد، که تمام این سالها را به کار خود مشغول بوده و هیچ اتفاقی نیفتاده است، یا اینکه در غرب تجاوز به دختری 13 ساله آنقدرها هم که فکر میکنیم جرم سنگینی نیست! مگر اراده دیگری پشت آن باشد.
