تبلیغ نازیسم از راه خرابه‌ها

علیرضا مظفریزمانی که نیروهای متفقین در جنگ دوم جهانی بیرحمانه به سمت شمال حرکت می‌کردند نازی‌ها به سراغ عمارت‌های تاریخی و سازه‌های هنری می‌رفتند و از آنها عکس می‌گرفتند.معما 10 سال پیش آغاز شد. در آن روز رالف پیترز به جعبه کهنه‌ای برخورد کرد که پر از عکس بود و در کمدی در مؤسسه مرکزی تاریخ هنر مونیخ قرار داشت. پیترز که دکترای تاریخ هنر داشت به تازگی در این مؤسسه استخدام شده بود و می‌خواست چرخی در انباری بزند تا ببیند در بایگانی موسسه چه چیزهایی نگهداری می‌شود. او حتی فکرش را هم نمی‌کرد که آن جعبه ذهن را اینقدر به خود مشغول کند و وقت او و همکارانش را سال‌ها صرف خود کند.درون جعبه 600 عکس سیاه و سفید بود که تاریخی نداشت. عکس‌ها دسته‌بندی نشده بود و به صورتی نامرتب درون جعبه گذاشته شده بود. پیترز هنوز آن روزها را به یاد دارد: هیچ کس نمی‌توانست سر در بیاورد که آنها از کجا آمده‌اند. عکس‌ها اصلاً در شرایط مناسبی نبودند و هر لحظه بیم تخریبشان می‌رفت.در عکس‌ها تصاویری از خانه‌های سوخته، عمارت‌های ویران و ساختمان‌های فرو ریخته به چشم می‌خورد، همگی در ایتالیای دوران جنگ دوم جهانی برداشته شده بود. با دیدن عکس‌ها، سوالات بسیاری به ذهن پیترز هجوم آوردند: چه کسی عکس‌ها راگرفته؟ دقیقاً‌ چه زمانی؟ و مهم‌تر از همه هدفش از گرفتن عکس‌ها چه بوده؟ پیترز سال‌های سال برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها جست‌وجو کرد و سرانجام دریافت که عکس‌ها مربوط به تبلیغات جنگی نازی‌ها در زمانی بوده است که نیروهای متفقین آلمان‌ها را طی سال‌های 1943 و1944 از ایتالیا بیرون کردند.متفقین در ژوئیه 1943 وارد سیسیل شدند و خیلی زود توانستند بر نیروهای ایتالیایی غلبه کنند، درست کمی پس از آن بود که پیشروی آنان نتیجه داد و آنها توانستند بنیتوموسولینی دیکتاتور فاشیست ایتالیا را سرنگون کنند. نازی‌ها دولتی کوچک در شمال ایتالیا تشکیل دادند تا در برابر پیشروی متفقین مقاومت کنند.از نگاه ارتش آلمان،‌وضعیت، بسیار جدی بود. اما نازی‌ها در برلین تصمیمی گرفتند که هیچ سنخیتی با دیگر رفتارهای آنان در جنگ دوم جهانی نداشت. آنها سال‌ها به قوانین بین‌المللی بی‌احترامی کرده بودند از جمله معاهده 1899 لاهه که پایه حقوق جنگ بود را نادیده گرفته بودند و در سراسر اروپا به هر کجا رسیدند جنایت کردند. اما حالا نازی‌ها تصمیم گرفتند تاریخ‌نگاران آلمانی رشته هنر را به ایتالیا گسیل دارند تا بر طبق معاهدات بین‌المللی مانع قدرت‌های جنگی شوند و میراث فرهنگی را در سرزمین‌های تحت اشغال حفظ کنند، گروهی که برای این کار انتخاب شده بود «واحد حفظ هنر» نام گرفته بود و هزینه آن خارج از بودجه نظامی تأمین می‌شد. لودویک هاید نریخ، تاریخ‌نگار مشهور هنر آلمان نیز از جمله کسانی بود که در این واحد عضویت داشت. او بعدها در 1947 مدیر بنیانگذار موسسه مرکزی تاریخ هنر در مونیخ شد، یعنی همان جایی که اکنون پیترز کار می‌کند.برای شروع، متخصصان فهرستی از پایگاه‌های فرهنگی باستانی که باید حفظ می‌شد تهیه کردند و حتی یادآور شدند که برخی ساختمان‌ها را نباید ارتش استفاده کند. بدین ترتیب برخی ساختمان‌ها نقاشی‌های بی‌مانند و مجسمه‌ها در حاشیه امنیت قرار گرفتند.اما عکس خرابه‌هایی که پیترز پیدا کرده بود از کجا آمده بود؟ وی می‌گوید:‌تفاوت فاحشی میان میراث فرهنگی محافظت شده در فرانسه و ایتالیا وجود دارد. در فرانسه اسناد به نام ساختمان‌های سالم صادر شده است. در ایتالیا تنها ساختمان‌های تخریب شده وارد فهرست شده‌اند. قدرت تبلیغی تصاویر عکس‌ها شاهدی هستند بر حرکت آلمان از حفظ میراث فرهنگی به سوی تبلیغات رژیم نازی از طریق به خدمت گرفتن مورخان و هنر آلمانی که در زمان جنگ در ایتالیا فعالیت می‌کردند. به رغم تلاش آنان بسیاری از ساختمان‌ها و عمارت‌ها به دست متفقین تخریب شدند. آلمانی‌ها رفته رفته به سوی شمال ایتالیا عقب رانده شدند. نظامیان آلمان و بوق‌های تبلیغاتی نازی دریافتند که می‌توان با استفاده از ساختمان‌های تخریب شده متفقین را به عنوان کسانی معرفی کنند که احساس و شعوری ندارند و مشتی هنر، ناشناس وحشی‌ هستند. ایالات متحده راهبردی مشابه در جبهه مقابل پیشه کرد و جلوی سازه‌های تخریب شده تابلویی نصب کرد که روی آن نوشته شده بود:«‌تخریب شده به دست آلمان‌ها».دیری نگذشت که مأموریت واحد حفظ هنر آلمان‌ها تغییر کرد.آنها که پیش از این مسئول حفظ میراث فرهنگی ایتالیا بودند اکنون تصاویری تکان دهنده به آلمان ارسال می‌کردند که در آنها چیزی به چشم نمی‌خورد جز مشتی خرابه، کلیسایی که به تپه‌ای خاک تبدیل شده بود، خانه‌ای که ویران شده و مجسمه‌ای که درب و داغان بود. متنی همراه با عکس وجود داشت تا مبادا خواننده دچار اندکی بدفهمی شود. بیشتر عکس‌ها را عکاسانی می‌گرفتند که به شرکت‌های به اصطلاح تبلیغاتی تعلق داشتند آنها عکس‌ها را در کاتالوگ‌هایی می‌گذاشتند که تصویری از وضعیت پیشین و حالت کنونی عمارت تاریخی را به بیننده نشان می‌داد.هاید نریخ علاوه بر آن در تبلیغات جنگی ایتالیا هم نقش داشت. او صدها عکس‌ تهیه کرد و در بروشورهای مختلف مطالب بسیار نوشت که «جنگ ضدهنر»‌نام داشت و در آن از «حمله‌های هولناک دشمن» سخن می‌‌گفت. پس از جنگ امریکایی‌ها او را به مسئولیت مدیریت مؤسسه تاریخ هنر مونیخ گماشتند و 1600 عکسی که گرفته بود نیز با او وارد مؤسسه شد.پیترز می‌گوید: من درک می‌کنم که هاید نریخ تلاش‌های فراوانی برای حفظ میراث فرهنگی کرد اما از یاد نباید برد که او خدمت بسیاری در زمینه تبلیغات جنگی به نازی‌ها کرد.منبع: اشپیگل