به گزارش برنا، انسان موجودى است سالك و پويا به سوى معبود حقيقى خويش و از هر راهى كه برود و هر مسيرى را كه در زندگى انتخاب كند، سرانجام به لقاى معبود خويش مىرسد.
اديان الهى با توجه به همين نياز روحى، با آن كه انسان را به حضور در جامعه و شركت در فعاليتهاى اجتماعى فرا مىخوانند، فرصتهايى را نيز براى خلوت کردن او با خداوند فراهم کردهاند که يكى از اين فرصتها «اعتكاف» است.
اعتكاف فرصت بسيار مناسبى است تا انسانى كه در پيچ و خمهاى زندگي مادى غرق شده، خود را بازيابد و به قصد بهره بردن از ارزشهاى معنوى از علايق مادى دست بكشد تا بتواند به درياى بيكران انس و مهر خداوند كه يكسره مغفرت و رحمت است، متصل شود.
اعتكاف فصلى است براى گريستن، براى ريزش باران رحمت، براى شستن آلودگىهاى گناه، براى تطهير صحيفه اعمال، براى نورانى ساختن دل و صفا بخشيدن به روح.
اين فريضه ناب الهي مخصوص دين اسلام نيست بلكه در اديان الهى ديگر نيز وجود داشته و در اسلام استمرار يافته است، اگر چه ممكن است در شرع مقدس اسلام پارهاى از خصوصيات و احكام و شرايط آن تغيير يافته باشد.
برخى از آيات قرآن نيز دال بر اين است كه اعتكاف در اديان الهى گذشته وجود داشته است.
شايد خلوت حضرت مريم (س) آنگاه كه به افتخار ملاقات با فرشته الهى نايل آمد و از مردم فاصله گرفت تا در مكانى خالى و فارغ از هر گونه دغدغه به راز و نياز با خداى خود بپردازد، نوعي اعتکاف بود.
در حال حاضر مراسم اعتكاف در دهه پايانى ماه مبارك رمضان در بسيارى از كشورهاى اسلامى از جمله عربستان ( به ويژه شهر مكه) با شكوه خاصى برگزار مىشود.
همه ساله خيل عظيم مسلمانان، كه بخش قابل توجهى از آنان را جوانان تشكيل مىدهند، از سراسر جهان به سوى مسجدالحرام مىشتابند و در كنار خانه خدا معتكف مىشوند و حتى بسيارى از زائران خانه خدا به منظور دستيابى به فضيلت اعتكاف در دهه آخر ماه رمضان، اين ايام پر بركت را براى انجام عمره مفرده برمىگزينند.
اعتكاف در كشور ايران تاريخچهاى پرفراز و نشيب دارد در هر عصرى كه عالمان برجسته دينى به اعتكاف اهتمام ورزيدهاند، مردم مسلمان نيز از آنان پيروى كرده و به اعتكاف بها دادهاند.
انقطاع از ماديات و امور دنيوى و ملازمت مسجد و دوام ذكر و عبادت خدا، به تنهايى و بدون اعتكاف نيز داراى ارزشى والا و اهميتى فراوان است كه در اين زمينه آيات، روايات و احاديث زيادى را با چنين مضمونى مىتوان يافت، اما اهميت اعتكاف به طور مشخص در قرآن و احاديث مورد تاكيد قرار گرفته است.
مطالعه در تعاليم اديان الهى نشان مىدهد كه همواره شيوههايى از درونگرايى و دورى از جمع در اديان آسمانى وجود داشته است.
اسلام با پيش بينى عبادتى به نام «اعتكاف» كه در واقع نوعى خلوت و درونگرايى است، براى ساختن انسانها و جلوگيرى از آفت خدا فراموشى و خود فراموشى، چاره انديشى کرده است. اينها همه نشان مىدهد با آن كه روح تعاليم اديان، دعوت به جمع و اجتماع است، انسان به برنامههايى كه او را با درون خود پيوند دهد نيز محتاج است.
راز اين امر روشن است؛ معمولا حضور پيوسته و دائمى در عرصه اجتماع و كار و تلاش عملى، رفته رفته روحيه عملگرايى را در انسان تقويت مىكند.
پيدايش اين روحيه چه بسا انسان را از درون تهى مىكند تا آن جا كه به چيزى جز عمل بيشتر نينديشد. شخص عمل گرا و عمل زده حتى گاه فرصت نمىيابد نتايج كارها و تلاشهاى خود را هم به درستى ارزيابى كند.
لذا اعتكاف زمينه مناسبى است تا انسان به كاوش درباره انگيزهها و روحيات خويش بپردازد و براى رفع نقصان و تكامل آن بكوشد. بنابراين اعتكاف با ويژگىهايى كه اسلام براى آن در نظر گرفته، پاسخى است به اين نياز روحى، و فرصتى است مغتنم براى رو آوردن به خود و خدا.
اين فريضه از نظر زمان محدود به وقت خاص نيست؛ تنها از آن رو كه لازمه اعتكاف، روزه گرفتن است، بايد در زمانى اعتكاف شود كه شرعا بتوان روزه گرفت. پس هر گاه روزه گرفتن صحيح باشد، اعتكاف نيز صحيح است، ولى بهترين زمان براى اعتكاف دهه آخر ماه مبارك رمضان، و ايام البيض ماه رجب است.
اعتكاف از نظر مكان محدوديت خاص دارد. نظريه معروف آن است كه اعتكاف تنها در يكى از مساجد چهارگانه ( مسجدالحرام، مسجدالنبى، مسجد كوفه و مسجد بصره ) جايز است.
ولى گروهى از فقها اعتكاف در مسجد جامع هر شهر و منطقه را نيز روا دانستهاند.
اعتكاف خالصانه جمع كثيرى از مردم جامعه ما، مىتواند چنين نقشى را در اجتماع اسلامى داشته باشد؛ يعنى زمانى كه قدرناشناسى مردم نسبت به نعمتهاى الهى اوج مىگيرد و غفلت از خدا به شكلهاى گوناگون در بين مردم رواج مىيابد و پول پرستى و شهوترانى، بخش عظيمى از جامعه را از عبادت خدا دور و به حقوق ديگران بى توجه مىسازد، خطر نزول بلا نزديك مىشود؛ اما گريهها و تضرعها و نمازها و روزههاى معتكفين، رحمت خدا را بر مىانگيزاند و به آبروى آنان، عاصيان نيز در امان مىمانند.
در فرهنگ اسلامى روى آوردن به اعتكاف، علاوه بر بهره بردارى از فيض معنوى آن، جهاد مقدس نيز هست؛ زيرا اين مراسم عبادى معنوى، نقش بسيار مهمى در رويارويى با نفوذ فرهنگ بيگانه ايفا مىكند.
جوانى كه در مراسم اعتكاف، طعم شيرين ايمان و انس با خداوند را مىچشد، لذتهاى مادى و شهوانى در ديدگانش، حقير و بىارزش مىشود و به آسانى در گرداب فساد و باورهاى ضد دينى گرفتار نمىشود.
در عصر ما كه زندگى ماشينى و پيچيدگىهاى آن، ديدهگان انسان را به خود خيره كرده، روابط اجتماعى گسترده شده و خلاصه دامنه سرگرمى انسان به جلوهها و مظاهر مادى توسعه يافته است، تاكيد بر نقش سازنده اعتكاف، ضرورتى دو چندان مىيابد؛ زيرا اعتكاف انس با معشوق است كه زمينه را براى گسستن فرد از سرگرمىهاى پوچ فراهم مىآورد؛ انسان را با خداوند پيوند مىدهد و از آفت خدا فراموشى و از خود بيگانگى نگه مىدارد.
