سایه روشن سرای اهل قلم

نشست‌هایی که می‌توانست مردمی‌تر باشد

سایه روشن سرای اهل قلم نشست‌هایی که می‌توانست مردمی‌تر باشدامین خرمیمطابق سنت همه ‌ساله نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، یکی از بخش‌هایی که طرفداران خاص خود را داشت، برنامه‌ها و نشست‌های سرای اهل قلم بود. غرض از بیان طرفداران خاص به این نکته بازمی گردد که با وجود انتقادهای فراوان به این برنامه‌ها که صرفاً مخصوص اهالی قلم است و کمتر می‌تواند برای علاقه‌مندان به کتاب و کتابخوانی مفید باشد باز هم در نمایسشگاه بیست و سوم، عموم مخاطبان انگار جایی در برنامه‌ریزی نشست‌های متعدد (چیزی بالغ بر 60 نشست) نداشتند. غیبت کشورهای «اکو» و بی‌پاسخی مسئولانیکی از نشست‌هایی که طی سه سال اخیر به صورت مداوم طی 10 روز نمایشگاه بخش خاص و روزانه‌ای را به خود اختصاص داده بود نشست کشورهای عضو «اکو» بود. اما امسال برخلاف تأکیدات متولی و مسئول سرای اهل قلم - خانه کتاب - مبنی بر توجه به سری نشست‌های کشورهای عضو «اکو» به دلیل اهمیت بعد بین‌المللی روابط فرهنگی میان ایران و کشورهای این اتحادیه شاهد بودیم که این نشست‌ها بنا به دلایل نامعلوم و با وجود پیگیری‌های مستمر رسانه‌ها و خبرنگاران برگزار نشد. یعنی 10 نشست برنامه‌ریزی شده از مدت‌ها پیش که 20 ساعت از زمان‌های سرای اهل قلم را به خود اختصاص داده بود به سادگی هرچه تمام‌تر برگزار نشد. علی شجاعی صائین، مدیرعامل خانه کتاب که پیرامون برنامه‌های این بخش در سرای اهل قلم با جوان گفت‌وگویی مشروح را انجام داده بود (متن کامل گفت‌وگو در صفحات ویژه نمایشگاه روزنامه جوان به تاریخ 18 اردیبهشت، به چاپ رسیده است) با وجود پاسخگویی به چرایی تأکید در برگزاری این نشست‌ها در حالی که تنها یک بار در طول سال شاهد فعالیت کشورهای عضو اکو در نمایشگاه کتاب هستیم و مناسب‌تر بودن جایگزینی نشست‌هایی که بیشتر با مخاطب عام نمایشگاه در ارتباط باشد، ضمن پذیرفتن این انتقاد و تأکید بر ارائه پیشنهاد نشست‌های مخصوص مخاطبان اصلی نمایشگاه (مردم) و نه صرفاً اهالی قلم در سال آتی، بر برگزاری نشست‌های 10 گانه کشورهای عضو «اکو» جهت تقویت بنیان‌های ارتباط فرهنگی ایران در ابعاد بین‌المللی تأکید بسیار داشت، اما با توجه به این اتفاق و عدم پاسخگویی ایشان یا سایر متولیان تنها این مسأله‌ به نظر می‌آید که می‌توان بدون هیچ نگاه مغرضانه‌ای این اتفاق را به عنوان چشم اسفندیار برنامه‌های سرای اهل قلم که کارنامه به نسبت موفقی (حداقل برای اهالی قلم) طی سالیان گذشته از خود به جای گذاشته، به حساب آورد.سهم نادیده گرفته شده ناشران خصوصیاز دیگر موارد مطرح شده در گفت‌وگوی اشاره شده با مدیرعامل خانه کتاب در روزنامه «جوان» عدم حضور بخش خصوصی نشر در برنامه‌های مشخص شده سرای اهل قلم بود. شجاعی صائین در مورد حضور کمرنگ ناشران خصوصی در برنامه‌های نشست سرای اهل قلم با تأکید بر محورهای تعیین نشست‌ها و موضوعات قابل بحث در برنامه‌های 10 روزه سرا گفته بودند که ما نگاه محدودی برای حضور ناشران و برنامه‌های آنها نداریم. تعدادی نشست است که برنامه آنها را ریخته‌ایم و ناشران مد نظر خود را نیز دعوت کردیم و برای مابقی نشست‌ها نیز از سایر ناشران برنامه خواسته‌ایم که با توجه به اولویت بندی موضوعات پیشنهادی و مشترک بودن و متفاوت بودن محورهای آن موضوعات دست به انتخاب و دعوت از ناشران عمومی و خصوصی می‌زنیم.البته این تمام ماجرا نبود، چرا که امسال نیز طی بیش از 60 نشست برگزار شده در برنامه‌های سرای اهل قلم آن‌قدر حضور ناشران خصوصی کمرنگ و بی‌اثر بود که باز هم به نظر می‌رسد سهم ناشران خصوصی در مجموع این نشست‌ها بسیار ناچیز بوده و به دلیل کم توجهی مسئولان سرای اهل قلم به ناشران خصوصی که اتفاقاً بیش از نیمی از بدنه کل ناشران کشور را تشکیل می‌دهند، این ناشران باز هم مجبور شدند که نشست‌های خود را در غرفه محدود خود و با مشکلات همواره و همیشگی آن اعم از نبود جای مناسب، عدم میزبانی صحیح از میهمانان و مشتاقان آن برنامه‌ها، مزاحمت در رفت و آمد افراد در راهروهای محدود شبستان، مزاحمت‌های ناخواسته برای غرفه داران اطراف و ... برگزار کنند و باز هم دلگیری و ناراحتی آنها را از مسئولان سرای اهل قلم به همراه داشته باشد. زمانبندی دقیق، مهم‌ترین نقطه قوتضرب‌المثل معروفی در زبان فارسی است که می‌گوید:«عیب او را که بگفتی، هنرش نیز بگو!». یکی از وجوه مثبت نشست‌های سرای اهل قلم زمانبندی موفق و دقیق آن بود و می‌توان ادعا کرد که تمامی برنامه‌ها به جز نشست کشورهای عضو «اکو» رأس ساعت مشخص و تعیین شده و با کمترین تأخیر برگزار شد. هر چند که می‌توانست این نظم در زمانبندی در سایر شاخه‌ها مانند توجه به نگاه عمومی و نه تخصصی نشست‌های سرای اهل قلم جهت استفاده بیشترعموم مخاطبان، مطرح شدن موضوعات مناسب با تیتر نشست‌ها و پرهیز از به بیراهه رفتن صحبت‌ها با توجه با تیتر انتخاب شده برای یک نشست تخصصی و ... نیز نمود داشته باشد.در پایان باید گفت که هر چند همواره می‌توان انتظار داشت که برنامه‌های اجرایی برای هر رویداد و اتفاقی می‌تواند با تغییر یا جابه‌جایی‌های از پیش تعیین نشده! برگزار شود اما نمی‌توان انتظار داشت که نمایشگاهی با قدمت 23 ساله و با پسوند بین‌المللی در بطن برگزاری خود شاهد اتفاقاتی باشد که هرساله به نوعی آنها را تجربه می‌کند امیدواریم در سال‌های آتی اگر نقصانی در برگزاری این رویداد فرهنگی وجود خواهد داشت، مسأله‌‌ای تازه و جدید باشد و نه تکراری!