با گذشت 40 سال از اجرایی شدن معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای موسوم به NPT و سپری شدن 15 سال از تمدید آن برای مدت نامحدود شاید برای نخستینبار است که نشست بازنگری NPT که هر پنج سال یکبار در نیویورک برگزار میشود به صحنه انتقاد آشکار کشورهای درحال توسعه بهویژه جمهوری اسلامی ایران از آپارتاید هستهای بلوک اتمی تبدیل شده است. هرچند در ششمین نشست بازنگری NPT درسال 2000 با رایزنیهای کشورهای درحال توسعه اعضای NPT متعهد شدند 13 گام اساسی در راستای اهداف این معاهده بردارند اما از آنجا که برخی از این گامها به خلع سلاح اتمی مربوط میشد عملاً با بیاعتنایی کلوپ هستهای روبهرو شد و ره به جایی نبرده است. با وجود این در هفتمین نشست بازنگری NPT نیز بار دیگر کشورهای درحال توسعه به خصوص ایران و مصر از اعضای NPT خواستند برای عادیتر شدن اجرای بندهای این معاهده بینالمللی تلاش کنند خصوصاً که 13گام موردنظر از سال 2000 اجرایی نشده بودند. هفتمین نشست NPT نیز هرچند به صحنه رویارویی کشورهای درحال توسعه با برخی قدرتهای اتمی تبدیل شد اما آنچه در آغاز شروع به کار هشتمین نشست بازنگری NPT در روز دوشنبه اتفاق افتاد حرکتی جدید و چالشی جدی فراروی اعضای زیادهخواه NPT به شمار میرود. دیدگاههای آقای احمدینژاد رئیسجمهوری اسلامی ایران و پیشنهادهای 11 گانه وی درخصوص خلع سلاح و عدم اشاعه بار دیگر به جهانیان توجه داد که هنوز شعار اتم برای صلح عملیاتی نشده است. در واقع سخنرانی رئیسجمهور ایران بیانگر مواضع و دیدگاههای بسیاری از 189 کشور عضو NPT محسوب میشود که در سال اخیر خصوصاً از تبعیضآمیز شدن اجرای آن رنج میبرند. اکثریت اعضای NPT درحالی از دستیابی به دانش و فناوری هستهای صلحآمیز محروم هستند و درحسرت اجرای ماده 4 NPT به سر میبرند که برخی قدرتهای اتمی با نادیده گرفتن وظایف و تعهداتشان در قالب ماده 6 درصددند در ماده 4 و ماده 10 این معاهده دستکاری کنند. قدرتهای اتمی از یکسو با نیتخوانی درصددند از دستیابی کشورهای درحال توسعه به دانش هستهای صلحآمیز به بهانه کاربرد دوگانه آن جلوگیری به عمل آورند و از سوی دیگر در حرکتی منطبق با اندیشه مبتنی بر آپارتاید هستهای میکوشند با وضع مقرراتی جدید مانع خروج اعضای ناراضی براساس ماده 10 NPT شوند. بدینترتیب نشست نیویورک به آوردگاه دوطیف از اعضای معاهده NPT تبدیل شده است. طیفی با اعضای انگشتشمار که بهدنبال نهادینه ساختن آپارتاید هستهای هستند و طیفی شامل اکثریت اعضای NPT که به دنبال عادلانهتر شدن روند اجرای NPT بوده و معتقدند علاوه بر اجرای کامل ماده 4 NPT ماده 6 این معاهده نیز بایستی عملیاتی شود تا جهانیان شاهد این نباشند که وزیر خارجه آمریکا به صراحت اعلام کند آمریکا و روسیه 95درصد کلاهکهای هستهای را در اختیار دارند. به نظر میرسد با فضای حاکم برنشست نیویورک و پیشنهادات جمهوری اسلامی ایران فشارها برای خلع سلاح هستهای و عدم اشاعه افزایش یابد و قدرتهای اتمی چارهای جز پذیرش این واقعیت نداشته باشند که جهان خواستار خلع سلاح اتمی است و به عبارتی خواست جامعه جهانی ترجمانی از این شعار کنفرانس بینالمللی خلع سلاح و عدم اشاعه در تهران است که انرژی هستهای صلحآمیز برای همه سلاح هستهای برای هیچکس.
