ق مثل قلیون ج مثل جوون

اكرم عادل‌خانی - زهرا چیذریجوانی جرم نیستدكتر حسین عشایری استاد دانشگاه علوم پزشكی و عضو هیأت علمی دانشكده توانبخشی در رشته مغز و اعصاب در روانپزشكی در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس اجتماعی جوان درباره علل روحی و روانی گرایش جوانان به سمت قلیان كشیدن می‌گوید: جوان و به بخصوص نوجوان در گذرگاهی قرار دارند كه نه كودك است ونه بالغ و معیار اصلی‌اش هیجان‌خواهی است و در جست‌وجوی هویت و از طرفی فضای جامعه به گونه‌ای نیست كه وی بتواند ابراز وجود كند و قرار هم نیست الزاماً الگوهای نسل قبل را داشته باشد، در نتیجه وقتی فضا محدود بوده و فقر شادی وجود داشته باشد در اثر فقر شادی كه یكی از ضرورت‌های زندگی همه و به ویژه جوانان است، عقلانیت كم می‌شود و با نبود عقلانیت جوان روی به چیزهایی می‌آورد كه در دسترس است و به این وسیله به خود چند هویت می‌بخشد. اول اینكه من استقلال دارم و می‌توانم قلیان بكشم. كاری كه در فرهنگ سنتی ما بزرگان به آن دسترسی داشتند. از طرفی نیكوتین می‌تواند موجب ترشح دوپامین در مغز شود. این ماده سبب تعادل روانی انسانی است و این یك نیاز فیزیولوژیك و اجتماعی و روانی است. وی در ادامه با اشاره به ترغیب گروه همسال در انجام چنین رفتارهایی افزود: شاید خود جوان از قلیان لذتی نبرد اما به خاطر پیامی كه به اطرافیان خود می‌دهد، به آن روی می‌آورد. پروفسور عشایری این پدیده را چند معلولیتی می‌داند و عامل دیگری كه مطرح می‌كند مسأله اوقات فراغت و عدم امكانات كافی برای پركردن این اوقات در اكثر خانواده‌های ایرانی است، كه موجب روی آوردن جوان به دسترس‌ترین چیزها می‌شود. وی با اشاره به اینكه روی آوردن جوانان به چیزی همچون قلیان به دلیل عدم برنامه‌ریزی والدین، دانشگاه و سایر نهادهای ذی‌ربط در جهت مسأله‌سازی اوقات فراغت جوانان است، گفت:‌ از آنجایی كه جوان در واقعیت تنگنا دارد، می‌خواهد به نوعی از آن بگریزد به همین دلیل روبه مسائلی چون قلیان كشیدن یا مدهای عجیب و اعمال جراحی زیبایی می‌آ‌ورد. واقعیت برای جوان امروز مورد تأیید و پسند نیست. فرهنگ نسل جوان با فرهنگ نسل گذشته تعارض دارد و این خود یك انگیزه‌ای برای واقعیت گریزی جوان است.پروفسور عشایری با بیان اینكه جوان بودن جرم نیست، اضافه كرد: محكوم كردن یك رفتار از نظر علمی درست نیست و باید چرایی آن رفتار بررسی شود.وی قلیان كشیدن جوانان را یك نشانه دانست كه خبر از مشكلاتی همچون تعارض فرهنگ‌ها در جامعه، خانواده و دانشگاه می‌دهد و اضافه كرد:‌ در كشوری كه حدود 10 میلیون نفر در آستانه فقر زندگی می‌‌كنند فقر مادی و فقر فرهنگی دست به دست هم داده و سبب ایجاد پدیده‌هایی همچون قلیان كشیدن جوانان می‌شود.وی در پاسخ به این سؤال كه چرا با وجود اطلاع از مضرات قلیان باز هم جوانان از آن استفاده می‌كنند؟ گفت: دانش تنها كافی نیست بلكه باید این دانش به یك بینش درونی در ساختار رفتار فردی و میان فردی تبدیل شود. سخن بذر فكر است ولی عمل از همه مهمتر است و در عمل می‌بینیم كه منطق و خردورزی حاكم نیست. فرهنگ ما باید به گونه‌ای باشد كه تنها لذت جویی را كافی ندانیم و لذت باید به فضیلت تبدیل شود. جوان ما باید بداند كه پایان هوس عشق به شور زندگی است. اما متأسفانه ما این شور را از جوانان می‌گیریم و به آنها اجازه ورود به صحنه‌های اجتماع را نمی‌دهیم. وی با اشاره به اینكه ارتباط با تماس متفاوت است، افزود: ما با جوانان تماس داریم نه ارتباط زیرا ارتباط نیازمند ساختاری عاطفی است.وی درباره نقش خانواده در گرایش یا عدم گرایش جوانان به سمت قلیان گفت: خانواده‌ها باید نظارت كنند و نه دخالت، اگر در خانواده‌ها، كیفیت بودن‌ها و نداشتن‌ها و حركت و بینش كمی تغییر كند و ارتباط سالمی برقرار شود، اینگونه به طور حتم می‌توانند با جوانان تعامل داشته باشند.پروفسور عشایری درباره قلیان كشیدن خانم‌ها افزود: خانم‌ها هم وارد صحنه اجتماعی شده‌اند، می‌خواهند ابراز وجود كنند. وی در ادامه به این نكته اشاره كرد كه مصرف زیاد مواد آرایشی، عمل‌های جراحی زیبایی و رفتارهایی از این دست همه و همه نشان از این داردكه جوانان با خودشان آشتی نكرده‌اند. وی درباره اثرات روحی قلیان روی جوانان معتقد است: حتی هنر و موسیقی نیز زمانی كه به عنوان یك گریزگاه مطرح شوند می‌توانند پیش درآمدی برمصرف مواد مخدر و روان گردان باشند، ایشان در ادامه با مطرح كردن این نكته كه آنچه قابل پیش بینی است قابل پیشگیری است، افزود: مصرف قلیان در میان قشر جوان و نوجوان آسیب خود را روی جامعه گذاشته است و ادامه داد: ما برای جوانان، سازمان ملی جوانان داریم، فرهنگسراها را داریم كه همه اینها مثبت و قابل تقدیر است. ولی واقعیت این است كه روح حاكم زمان نتوانسته مسأله‌ای را حل كند، در آن صورت ما آسیب شناسی خواهیم داشت، روح حاكم بر زمان یعنی آینده جوان و اینكه جوان احساس كند پس از تحصیل می‌تواند یك كار مناسب داشته باشد و از یك رفاه نسبی حداقل زندگی برخوردار باشد. جوان امروز ذهنیتش برای آینده چیست؟ وقتی جوان می‌بیند عده‌ای بی‌هیچ تلاش به همه چیز می‌رسند و عده‌ای دیگر با كوشش زیاد به جایی نمی‌رسند، آنچه را كه می‌بیند نمی‌خواهد و آنچه را كه می‌خواهد نمی‌بیند، این كمپلكس تعارض موجب روان منظوری یا روان نژندی می‌شود. ما ابتدا باید این موضوع را درك كنیم و سپس روشنگری شود. جوان تنها به دانش نیاز ندارد و ما باید كمی به علت‌ها برگردیم در این راه نیازمند همكاری تمام نهادهای ذی‌ربط هستیم.كمبود شخصیت، نبود رفاه اجتماعی، عدم تفریحات سالم با ایجاد محیط‌های مناسب جمعی میان جوانان، روند تمایل جوانان به سمت قلیان روز‌به روز افزایش یافته است.پروفسور حسین باهر، روان‌شناس اجتماعی، در زمینه گرایش جوانان به سمت قلیان گفت: جوانان با تبعیت از مد تمایل بیشتر به كشیدن قلیان دارند تا سیگار چون معتقدند كلاس قلیان بیشتر از سیگار است و دیگر اینكه قلیان یك تفریح جمعی شده است ولی سیگار تفریحی فردی است و جوانان از تفریحات جمعی بیشتر لذت می‌برند. قل قل كردن قلیان و كلاً صدای قلیان جاذبه‌ای خاص برای جوانان ایجاد كرده است (و جوانان معتقدند دود قلیان چون از آب رد می‌شود، لطیف‌تر از سیگار است). وی ادامه داد: مضرات قلیان بیشتر از سیگار است زیرا با هر دم و بازدم قلیان تا آخرین لانه‌های ششی را دود می‌گیرد ولی برای سیگار یك سوم ریه را دود می‌گیرد.در قلیان رطوبت همراه با دود خودش باعث چسبندگی دود با ریه می‌شود و تنباكوی قلیان خام است یعنی مثل سیگار پرورش یافته نیست. (اسانس معطر تنباكو خود مشكل زا و باعث سرطان است). دكتر باهر كمبود شخصیت، نبود رفاه اجتماعی و عدم تفریحات سالم را از علل گرایش جوانان به سمت قلیان دانست. وی ادامه داد: دخترها به تبعیت از مرد مورد علاقه‌شان گاهی قلیان می‌كشند زیرا عمدتاً خانم‌ها در ایران، مسائل باوری یا اعتقادیشان را از مردان مورد علاقشان تبعیت می‌كنند. پروفسور باهر در مورد كشیدن قلیان گفت: از نظر علمی ثابت شده است نیكوتین باعث كاهش استرس می‌شود (البته به طور موقت) وی در مورد تأثیر خانواده‌ها روی اعمال جوانان گفت: هیچ خانواده‌ای راضی نیست كه جوانش به سمت قلیان یا مواد مخدر دیگر برود ولی دو اشكال اساسی وجود دارد، جوانان به علت تیزهوشی‌هایی كه دارند از كنترل خانواده خارج می‌شوند یعنی هیچ پسری از پدر تقلید نمی‌كند به صرف تحصیلاتی كه دارند نه تجربه‌ای كه دارند فقط سطح ماجرا را می‌بینند نه عمق آن را (امروزه طوری شده است كه والدین میان بد و بدتر یكی را انتخاب می‌كنند).آموزش فرهنگی، راه مقابله با مفاسد اجتماعیدكتر باهر تصریح كرد: من معتقدم قلیان معلول است، باید آموزش فرهنگی داده شود كه دولت، تنگناهای اجتماعی را كمتر كند. در واقع باید خود فرد هم وجدان درونی داشته باشد و به نوعی خود كنترلی كنیم. هر جا كه پلیس باطن ایمان شد، آنجا پلیس ظاهر لازم نیست؛ در واقع اگر پلیس درونی داشته باشیم هزینه و مفاسد اجتماعی كمتر می‌شود. نیروهای طبیعی جوانان باید مورد استفاده قرار گیرد تا در جهت منفی صرف نشود . وی در ادامه بحث گفت: باید برای هر كاری فرهنگ سازی شود و امر و نهی اضافه والدین كم شود تا جوان به سمت والدینش مشتاق‌تر شود و دیگر اینكه جوان سرشار از انرژی است باید انرژی‌های او در جهت مثبت مثل ورزش و مطالعه و ... صرف شود و گرنه در جهت منفی صرف خواهد شد. وی در مورد خانواده‌ها گفت: هر چه تعداد فرزندان زیادتر شود كنترل روی فرزندان كمتر خواهد شد. فرزندان به قیمت اجتماع بزرگ می‌شوند نه خانواده‌شان (خانواده‌ها هم باید فرزندانشان را به سمت مسائل اعتقادی سوق دهند تا استرس‌های آنها تا حدودی كاهش یابد و برای رفع آن به سمت مواد مخدر جذب نشوند).تبعیت از گروه همسالان دكتر وزیری، روان شناس در خصوص علل گرایش جوانان به سمت قلیان‌ گفت: به طور كلی دخانیات هم سابقه تاریخی در جا‌معه ایران دارد و هم جوانان قلیان را به اندازه سیگار اعتیاد آور نمی‌دانند. گاهی جوانان برای خلوت با خود و گاهی برای رفع نیاز بدن و گاهی به اصطلاح برای كلاس گذاشتن و اینكه در مقابل گروه همسالان خود مورد ستایش واقع شوند، به سمت قلیان روی می‌آورند. دكتر وزیری گفت: جوانان برای جبران خلأ وجودی خود نیاز به تفریح دارند اما تفریحات سالم مثل موسیقی، شعر گفتن، ورزش كردن و ... اما گاهی جوانان به رقم تقلید از دوستان خود به تفریحات ناسالم مثل سیگار و قلیان روی می‌آورند. وی گفت: در دسترس بودن قهوه‌‌خانه‌ها و گروهی بودن دوستان برای كشیدن قلیان از عوامل روی آوردن جوانان به سمت قلیان است.