جوان آنلاین: نسل حسین فهمیده‌ها هنوز زنده است.... این را می‌توان در روایت نوجوانانی دید که هرکدام به روش خود مسئولیت پذیرفته‌اند و برای دیگران قدمی برداشته و برمی‌دارند. محمد هادی در ۱۳سالگی با فعالیت‌های فنی و در برپایی و اداره موکب امام حسین (ع) مشارکت می‌کند، کوثر آموخته‌هایش را در آموزش و فعالیت‌های فرهنگی به کار می‌گیرد و ریحانه از تجربه‌های خانوادگی تا حضور اجتماعی پیش رفته است. روایت نوجوانان نشان می‌دهد روحیه ایثار، مسئولیت‌پذیری و دغدغه دیگران هنوز در نسل جدید زنده است. روحیه‌ای که با اعتماد خانواده‌ها و فراهم شدن فرصت رشد می‌تواند در نسل‌های بعد نیز زنده بماند.
محمدهادی، ۱۳ ساله
از وقتی که توانایی‌هایم را شناختم، اعتماد به نفسم بیشتر شد
محمدهادی شهسواری پسری ۱۳ ساله، دانش‌آموز پایه هفتم است. سه سال است در برپایی و اداره موکب امام‌حسین (ع) مشارکت می‌کند. این تجربه، در کنار علاقه‌اش به کار‌های فنی، بخشی از دنیای نوجوانی او را شکل داده است. محمد هادی می‌گوید: «از کودکی به کار‌های فنی علاقه داشتم. وقتی وسیله‌ای خراب می‌شد، دوست داشتم آن را باز کنم و بفهمم چطور کار می‌کند. ساختن وسایل دست‌ساز و درست‌کردن مدل‌های مختلف هم از کار‌هایی است که به آن علاقه دارم. قبلاً بیشتر کم حرف بودم و کمتر با دیگران ارتباط برقرار می‌کردم، اما چند سالی است که با فعالیت‌های فنی و حضور در جمع‌های مختلف، اعتماد به نفسم بیشتر شده است. وقتی می‌بینم می‌توانم کاری انجام دهم یا چیزی بسازم، احساس بهتری پیدا میکنم و راحت‌تر با دیگران ارتباط می‌گیرم.»
یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های من، حضور در موکب امام‌حسین (ع) در ایام اربعین است. حدود سه سال است که همراه دوستان و همسایه‌ها در برپایی و اداره موکب مشارکت میکنم. در این کار، بخش‌هایی مانند برنامه‌ریزی، آماده‌سازی و پذیرایی را بر عهده می‌گیریم و تلاش می‌کنیم کار‌ها به خوبی پیش برود. در کنار این فعالیت، در گروه سرود و برنامه‌های فرهنگی هم شرکت میکنم. ساخت ماکت و حضور در فعالیت‌های مرتبط با پرچم و موضوعات فرهنگی نیز از دیگر تجربه‌های من بوده است.
برای من، شرکت در این فعالیت‌ها فقط به حضور در یک برنامه محدود نمی‌شود. وقتی مسئولیتی را می‌پذیرم باید برای انجام آن تلاش کنم و در کنار دیگران باشم. این تجربه‌ها به من یاد داده است که می‌توانم در کار‌های گروهی سهمی داشته باشم و برای انجام یک کار مشترک وقت بگذارم.
کوثر، ۱۶ ساله
حافظ قرآن و مدرس هوش مصنوعی
کوثر نصرت‌آبادی ۱۶ سال دارد. این نوجوان از حفظ قرآن تا آموزش هوش مصنوعی پیش رفته و می‌خواهد آموخته‌ها و توانایی‌هایش را با دیگران به اشتراک بگذارد. کوثر هم می‌گوید: «در کنار درس، فعالیت‌های فرهنگی و آموزشی را دنبال میکنم. حافظ کل قرآن هستم، شعر می‌گویم، در گروه سرود فعالیت دارم و هوش مصنوعی هم آموزش می‌دهم. دوست دارم آنچه یاد می‌گیرم، فقط برای خودم نماند و بتوانم آن را با دیگران به اشتراک بگذارم.»
یکی از علاقه‌هایم، کار با کودکان و نوجوانان است. به نظرم نوجوانان توانایی‌های زیادی دارند و اگر فرصت پیدا کنند استعدادهایشان را نشان دهند، می‌توانند کار‌های ارزشمندی انجام دهند. برای همین، آموزش و فعالیت‌های فرهنگی برایم اهمیت دارد، چون می‌توانم در کنار یادگیری خودم به رشد دیگران هم کمک کنم. قرآن، شعر، گروه سرود و تولید محتوا از راه‌هایی هستند که برای فعالیت فرهنگی از آنها استفاده میکنم. دوست دارم مفاهیم دینی و فرهنگی را به شکلی منتقل کنم که برای نوجوانان قابل فهم و جذاب باشد. به نظرم وقتی خود نوجوانان در این فعالیت‌ها حضور داشته باشند ارتباط بهتری با موضوع برقرار می‌کنند. در کنار این فعالیت‌ها، به آموزش فناوری‌های جدید هم علاقه دارم. آموزش هوش مصنوعی برایم فرصتی است تا دانش خودم را گسترش دهم و آن را در اختیار دیگران قرار دهم.
درس برایم مهم است و تلاش میکنم دانش‌آموز موفقی باشم، اما فکر میکنم رشد انسان فقط به نمره‌های مدرسه محدود نمی‌شود. ما باید از نظر علمی، فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی هم رشد کنیم و یاد بگیریم چگونه توانایی‌هایمان را در زندگی به کار بگیریم. دوست دارم نوجوانان به توانایی‌های خودشان باور داشته باشند و برای انجام کار‌های مفید منتظر بزرگ شدن نمانند. به نظرم هرکدام از ما متناسب با استعداد و امکاناتی که داریم، می‌توانیم از همین امروز کاری انجام دهیم.
ریحانه زینب، ۱۶ ساله
از مسئولیت در خانه تا حضور اجتماعی
ریحانه زینب شهسواری هم ۱۶ سال دارد. او از پنج سالگی با مسئولیت‌های خانوادگی آشنا شد و بعد‌ها علاقه‌اش به نوشتن و فعالیت‌های اجتماعی را دنبال کرد. ریحانه می‌گوید: «پنج ساله بودم و از برادر کوچک‌ترم مراقبت می‌کردم و با تولد برادر دیگرم، مسئولیت‌های بیشتری را تجربه کردم تا کمک مادرم باشم. در کنار این تجربه‌ها، همیشه به یادگیری و پیشرفت هم علاقه داشته‌ام و تلاش کرده‌ام درس و فعالیت‌های هنری را با هم دنبال کنم و آنها را رها نکردم. علاقه من به دکلمه خوانی از هشت سالگی شروع شد. مادرم با حوصله کنارم تمرین می‌کرد و همین همراهی باعث شد این مسیر را ادامه بدهم. کم کم به نوشتن متن‌های ادبی و احساسی هم علاقه‌مند شدم و در مسابقات نویسندگی شرکت کردم و موفقیت‌هایی به دست آوردم. نوشتن برایم راهی است تا احساسات و دیدگاه‌هایم را بیان کنم. در یکی از تجربه‌هایم، متنی درباره رهبر شهید در روز‌های سوگواری و وداع نوشتم که در میان همسالانم مقام اول را به دست آورد. گفتوگو با پدر و مادرم درباره مسائل اجتماعی و سیاسی در شکل‌گیری علاقه‌ها و نگاه من به موضوعات مختلف تأثیر داشته است. به نظرم نوجوان باید فرصت داشته باشد درباره مسائل فکر کند، مطالعه کند و با تحقیق به دیدگاه خودش برسد. مهم است که بتوانیم درباره موضوعات مختلف سؤال بپرسیم و فقط به شنیده‌ها اکتفا نکنیم.
در کنار درس و فعالیت‌های هنری، در برنامه‌های رسانه‌ای و فعالیت‌های مرتبط با نوجوانان نیز حضور داشته‌ام. به زبان انگلیسی مسلط هستم و در بعضی فعالیت‌ها از این توانایی استفاده کرده‌ام. همچنین در روز‌های جنگ، به فکر نوشتن کتابی افتادم تا تجربه‌ها، دیدگاه‌ها و دغدغه‌های نوجوانان را جمع‌آوری کنم و فرصتی برای بازتاب نگاه نسل خودم فراهم شود. دوست دارم نوجوانان بتوانند درباره مسائل پیرامونشان فکر کنند، نظر بدهند و در فعالیت‌های اجتماعی حضور داشته باشند. به نظرم ما هم می‌توانیم با یادگیری، نوشتن و مشارکت در کار‌های جمعی، در جامعه نقش داشته باشیم.
دکتر الهه طریقی، کارشناس فرهنگی، مدیریت آموزش و پرورش سیرجان
امروز به نسل حسین فهمیده‌ها فرصت دهیم
فردا مسئولیت بسپاریم
وقتی به نوجوان مسئولیتی واقعی سپرده می‌شود و اجازه پیدا می‌کند خودش تصمیم بگیرد، فرصت می‌یابد نقاط قوتش را بشناسد و مهارت‌هایش را تقویت کند. پذیرش و حمایت عاطفی خانواده نیز اعتماد به نفس، خوداتکایی و احساس ارزشمندی را در او افزایش می‌دهد و برای پذیرش مسئولیت‌های بزرگتر در آینده آماده‌اش می‌کند.
با خواندن این روایت‌ها، این سؤال مطرح می‌شود که چه چیزی باعث می‌شود نوجوانان مسئولیت پذیر شوند، به فکر دیگران باشند و برای کمک به جامعه قدم بردارند؟ خانواده‌ها چه نقشی در پرورش چنین نوجوانانی دارند و چگونه می‌توانند روحیه ایثار و مسئولیت‌پذیری را در فرزندانشان تقویت کنند؟ برای دریافت پاسخ این سؤالات با دکتر الهه طریقی، کارشناس فرهنگی، مدیریت آموزش و پرورش سیرجان به گفتوگو نشستیم. این کارشناس با اشاره به نقش خانواده در شکل‌گیری روحیه مسئولیت‌پذیری نوجوانان می‌گوید: «برای پرورش مسئولیت پذیری، ایثار و گذشت در فرزندان، خانواده‌ها باید به جای کنترل بیش از حد و حمایت‌های افراطی به توانمند کردن آنها توجه کنند. واگذاری مسئولیت‌های واقعی، احترام به حق انتخاب نوجوان، اجازه تصمیم‌گیری و تجربه کردن، پرهیز از تهدید هنگام اشتباه و مشارکت دادن فرزندان در کار‌های خانه به آنها کمک می‌کند توانایی‌های خود را باور کنند و مسئولیت رفتار و تصمیم‌هایشان را بپذیرند. البته والدین باید خودشان نیز در عمل به تعهداتشان پایبند باشند.»
چرا برخی نوجوانان از همان سنین کم به دنبال پذیرفتن مسئولیت هستند؟ طریقی در پاسخ به این پرسش می‌افزاید: «نوجوان در مسیر شناخت هویت و توانایی‌های خود، به تدریج می‌خواهد از وابستگی فاصله بگیرد و استقلال بیشتری داشته باشد. او تلاش می‌کند توانمندی‌هایش را به خود و دیگران نشان دهد. پذیرفتن مسئولیت در جمع دوستان نیز به او احساس اعتبار و جایگاه می‌دهد. نوجوانان می‌دانند که با مسئولیت‌پذیری می‌توانند اعتماد والدین را جلب کنند، از نظارت‌های سخت گیرانه بکاهند و در تصمیم‌گیری‌هایشان استقلال بیشتری داشته باشند.»
به اعتقاد این کارشناس، اعتماد به نوجوانان و فراهم کردن فرصت برای نشان دادن توانایی‌هایشان، نقش مهمی در رشد شخصیت آنها دارد. وی در توضیح می‌گوید: «وقتی به نوجوان مسئولیتی واقعی سپرده می‌شود و اجازه پیدا می‌کند خودش تصمیم بگیرد، فرصت می‌یابد نقاط قوتش را بشناسد و مهارت‌هایش را تقویت کند. پذیرش و حمایت عاطفی خانواده نیز اعتماد به نفس، خوداتکایی و احساس ارزشمندی را در او افزایش می‌دهد و برای پذیرش مسئولیت‌های بزرگتر در آینده آماده‌اش می‌کند.»
طریقی در بخش دیگری از گفتوگو به چگونگی انتقال ارزش‌هایی مانند ایثار و فداکاری به نسل امروز اشاره کرد و می‌گفت: «برای پیوند دادن ارزش‌های دفاع مقدس با زندگی نوجوانان، باید از شعار دادن فاصله بگیریم و این مفاهیم را با زبان و شیوه‌ای که برای نسل جدید قابل فهم است بیان کنیم. معرفی شهدای هم سن و سال نوجوانان مانند همین حسین فهمیده، به عنوان الگو‌های واقعی و نشان دادن نمونه‌های امروزی فداکاری، همدلی و خدمت به جامعه می‌تواند این ارزش‌ها را برای آنها ملموس‌تر کند.»
وی با تأکید بر اهمیت گفتوگو به جای نصیحت کردن می‌گوید: «نوجوانان امروز با فضای دیجیتال ارتباط نزدیکی دارند. بنابراین استفاده از پادکست، فیلم کوتاه و محتوای جذاب می‌تواند در انتقال این مفاهیم تأثیر بیشتری داشته باشد و ارتباطی عمیق‌تر و معنادارتر میان نسل جدید و ارزش‌هایی مانند ایثار و مسئولیت‌پذیری ایجاد کند.»
