دنیای دیجیتال نوجوانان را جدی بگیریم

جوان آنلاین: نوجوانی همیشه با پرسش‌هایی درباره خود همراه بوده‌است؛ اینکه من چه کسی هستم، چه ویژگی‌هایی دارم، دیگران درباره من چه فکری می‌کنند و قرار است در آینده چه مسیری را انتخاب کنم. زمانی پاسخ این پرسش‌ها بیشتر در خانواده، مدرسه و ارتباط با دوستان شکل می‌گرفت، اما امروزه بخش مهمی از این مسیر به فضای مجازی کشیده شده است؛ جایی که نوجوان هرروز با انبوهی از تصویرها، سبک‌های زندگی و الگو‌های رفتاری روبه‌رو می‌شود که گاه فاصله زیادی با واقعیت دارند. برای نوجوانی که هنوز در حال شناخت خود است، این مواجهه می‌تواند هم فرصت باشد و هم تهدید. فضای مجازی امکان یادگیری، ارتباط، خلاقیت و آشنایی با تجربه‌های تازه را فراهم می‌کند، اما وقتی به معیار اصلی ارزش‌گذاری خود و دیگران تبدیل شود، ممکن است تصویری نادرست از هویت، زیبایی و موفقیت بسازد؛ تصویری که نوجوان برای رسیدن به آن، ناخواسته با خودش وارد جنگ می‌شود. 
یکی از ویژگی‌های دوران نوجوانی، حساسیت نسبت به نگاه دیگران است. نوجوان دوست دارد پذیرفته شود، مورد توجه قرار بگیرد و احساس کند به جمع دوستانش تعلق دارد. این نیاز طبیعی، در شبکه‌های اجتماعی شکل تازه‌ای پیدا کرده است. تعداد دنبال‌کنندگان، پسند‌ها و نظر‌های زیر یک تصویر، گاهی به معیاری برای سنجیدن میزان محبوبیت تبدیل می‌شود. نوجوانی که تصویری از خود منتشر می‌کند، ممکن است بار‌ها صفحه‌اش را بررسی کند تا ببیند چند نفر آن را پسندیده‌اند. اگر واکنش‌ها کمتر از انتظارش باشد، احتمال دارد تصور کند به‌اندازه دیگران جذاب یا دوست‌داشتنی نیست. در مقابل، دریافت توجه فراوان می‌تواند او را به تکرار رفتار‌هایی سوق دهد که بیش از آنکه با علاقه و شخصیت واقعی‌اش هماهنگ باشند، برای جلب واکنش دیگران انجام می‌شوند. مشکل از جایی آغاز می‌شود که نوجوان به‌تدریج ارزش خود را نه بر اساس توانایی‌ها، اخلاق، تلاش و روابط واقعی، بلکه با معیار‌هایی بیرونی و متغیر می‌سنجد. در چنین شرایطی، هویت به‌جای آنکه از شناخت تدریجی خود شکل بگیرد، به تصویری تبدیل می‌شود که باید همواره مورد تأیید دیگران قرار بگیرد. 
این مسئله فقط به دختران محدود نیست. پسران نوجوان نیز ممکن است برای داشتن اندامی عضلانی، ظاهر خاص، پوشش گران‌قیمت یا نمایش قدرت و موفقیت تحت فشار قرار بگیرند. وقتی فضای مجازی تصویری یک‌طرفه از جذابیت و موفقیت ارائه می‌کند، هر نوجوانی که خود را با آن تصویر هماهنگ نمی‌بیند، ممکن است احساس عقب‌ماندگی یا نارضایتی از خود را تجربه کند. زندگی واقعی خود را با نسخه‌ای گزینش‌شده از زندگی دیگران مقایسه می‌کند و ممکن است تصور کند همه از او شادترند، ظاهر بهتری دارند یا بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند. این مقایسه، به‌ویژه زمانی که تکرار شود، می‌تواند احساس ناکافی‌بودن را تقویت کند. پیامد‌های این وضعیت برای همه نوجوانان یکسان نیست، اما در برخی از آنان ممکن است به اضطراب، کاهش عزت‌نفس، کناره‌گیری از جمع دوستان، اختلال در خواب یا نارضایتی مداوم از ظاهر منجر شود. گاهی نوجوان در ظاهر همچنان فعال و پرانرژی است، اما بخش زیادی از ذهنش درگیر این پرسش می‌شود که چرا به‌اندازه دیگران زیبا، محبوب یا موفق نیست. 
در مواجهه با این شرایط، نخستین واکنش برخی خانواده‌ها محدودکردن شدید دسترسی نوجوان به تلفن همراه یا سرزنش او به‌خاطر حضور در شبکه‌های اجتماعی است. نوجوانی که احساس کند نگرانی‌هایش جدی گرفته نمی‌شوند، احتمال دارد مشکلات خود را پنهان کند و برای یافتن پاسخ به همان فضایی بازگردد که بخشی از فشارهایش از آن ناشی شده است. پس خانواده بیش از هر چیز باید امکان گفت‌و‌گو را فراهم کند. تقویت عزت‌نفس نیز نباید فقط به تعریف‌کردن از ظاهر نوجوان محدود شود. توجه به تلاش، مسئولیت‌پذیری، مهارت، خلاقیت، مهربانی و توانایی حل مسئله به او کمک می‌کند ارزشمندی خود را در مجموعه‌ای از ویژگی‌ها ببیند، نه در یک تصویر یا عدد. روز نوجوان فرصتی است تا به‌جای نگاه‌کردن به نوجوانان به‌عنوان افرادی که صرفاً باید از آنان مراقبت کرد، صدای آنان را نیز بشنویم. باید بپذیریم که دنیای دیجیتال برای آنان واقعی است، حتی اگر در نگاه بزرگسالان گاهی ساده یا کم‌اهمیت به نظر برسد. شاید مهم‌ترین کاری که خانواده، مدرسه و جامعه می‌توانند انجام دهند، کمک به نوجوان برای درک یک حقیقت ساده باشد: هر تصویری که دیده می‌شود، تمام واقعیت نیست و هر چیزی که پسندیده می‌شود، لزوماً ارزشمندتر نیست.