جوان آنلاین: برنامه پزشک خانواده نسخه‌ای است که مسعود پزشکیان در زمان تصدی وزارت بهداشت در دولت اصلاحات پیچید و با حضور وی در جایگاه ریاست‌جمهوری تصور می‌شد این طرح می‌تواند تسریع شود. با وجود این، چندان گشایشی در برنامه پزشک خانواده اتفاق نیفتاد و این برنامه هنوز به شهر‌های بزرگ نرسیده‌است. حالا ارکان نظام سلامت و بیمه‌ها در جلسه‌ای به بررسی برنامه پزشک خانواده پرداختند و نقاط قوت و ضعف این برنامه را مورد بررسی قرار دادند. ترجیع‌بند این بررسی‌ها، اما تأمین منابع برای تداوم این طرح بود.
اجرای پزشک خانواده و نظام ارجاع در قوانین کشور مورد تأکید قرار گرفته و این موضوع از سال‌ها پیش در برنامه‌های توسعه مطرح بوده‌است. در قوانین برنامه‌های توسعه، از جمله احکام مرتبط با برنامه‌های چهارم و پنجم، بر استقرار پزشک خانواده و نظام ارجاع و همچنین یکپارچگی در تأمین، توسعه و تخصیص عادلانه منابع عمومی سلامت تأکید شده‌است.
در احکام قانونی مرتبط با استقرار سامانه پرونده الکترونیکی سلامت نیز بر یکپارچگی اطلاعات و مدیریت خدمات سلامت تأکید شده‌است. در برنامه هفتم توسعه نیز وزارت بهداشت مکلف شده در چارچوب زمان‌بندی قانونی، زمینه استقرار نظام هوشمند اطلاعات سلامت، پزشک خانواده و نظام ارجاع را فراهم کند.
شناسایی بیماران مبتلا به بیماری‌های غیرواگیر با اجرای پزشک خانواده
در حال حاضر ۶/۱۳ میلیون نفر تحت پوشش برنامه قرار دارند که حدود ۷/ ۷ میلیون نفر از آنان جمعیت شهری و بقیه جمعیت روستایی هستند.
علیرضا رئیسی، معاون درمان وزارت بهداشت، در نشست بررسی اجرای طرح پزشک خانواده با اشاره به اجرای برنامه پزشک خانواده در ۶۴ شبکه بهداشت و درمان کشور خبر داد و گفت: «در مدت اجرای این برنامه، ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار ویزیت در سطح نخست ارائه خدمات انجام شده و بیش از ۱۹هزار بیمار دیابتی جدید نیز شناسایی شده‌اند.»
وی در جلسه بررسی طرح پزشک خانواده با اشاره به آماده‌سازی زیرساخت‌های الکترونیکی برنامه پزشک خانواده گفت: «اتصال سامانه‌های سطوح مختلف خدمات، ارتباط با سامانه‌های بیمه‌ای، نوبت‌دهی، ارجاع بیماران و ایجاد داشبورد‌های مدیریتی از جمله اقدامات انجام‌شده در این بخش است.» رئیسی شناسایی بیماران مبتلا به بیماری‌های غیرواگیر را از دیگر نتایج اجرای برنامه پزشک خانواده دانست و گفت: «در مدت اجرای طرح، ۱۹ هزار و ۲۴۶ بیمار دیابتی جدید، ۳۴ هزار و ۷۳۱ بیمار مبتلا به فشار خون بالا و ۹ هزار و ۳۲۲ فرد پیش‌دیابتی شناسایی شده‌اند.»
وی با بیان اینکه شناسایی بیماران در چارچوب این برنامه همچنان ادامه دارد، افزود: «میزان شناسایی بیماران دیابتی به حدود ۴۹ درصد و بیماران مبتلا به فشار خون به حدود ۳۷ درصد جمعیت مورد انتظار رسیده‌است، بنابراین برای شناسایی و پوشش کامل بیماران همچنان فاصله وجود دارد.»
غربالگری سرطان‌های پستان، دهانه رحم و روده بزرگ، ارزیابی خطر بیماری‌ها، غربالگری شنوایی، مراقبت از کودکان، شناسایی چاقی و اضافه‌وزن و مشاوره فرزندآوری از جمله محور‌هایی است که به تدریج به فرایند پایش سلامت جمعیت تحت پوشش اضافه می‌شود.
پرداخت به‌موقع کلید ادامه پزشک خانواده
تأمین اعتبار قطعاً اصلی‌ترین مسئله برای ادامه برنامه پزشک خانواده است. همچنان‌که محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، با تأکید بر ضرورت تأمین منابع و همکاری دستگاه‌های اجرایی برای اجرای برنامه پزشک خانواده گفت: «تعهد مدیریت ارشد کشور و پرداخت به موقع هزینه‌ها در سطوح مختلف، از عوامل کلیدی پیشبرد این برنامه است.»
ظفرقندی تأمین و پرداخت به‌موقع منابع را از الزامات اجرای برنامه پزشک خانواده دانست و گفت: «اگر پرداخت‌ها در سطوح مختلف به‌موقع و سازمان‌یافته انجام شود، این برنامه با سرعت بیشتری پیش خواهد رفت.»
تأمین اجتماعی با پزشک خانواده همراه است
غلامحسین محمدی، سرپرست سازمان تأمین اجتماعی، هم در این نشست با تأکید بر آمادگی این سازمان برای همکاری در اجرای برنامه پزشک خانواده گفت: «تأمین مالی این برنامه و تعیین‌تکلیف هزینه‌ها و سرانه خدمات باید با همکاری وزارت بهداشت و سازمان‌های بیمه‌گر انجام شود تا اجرای آن با مشکلات مالی و اجرایی مواجه نشود.»
به گفته محمدی، بیش از ۶ میلیون نفر از جمعیت تحت پوشش در ۶۵ شهرستان به برنامه پزشک خانواده متصل شده‌اند. این فرایند از حدود دو هفته پیش وارد مرحله عملیاتی شده و سازمان تأمین اجتماعی اجرای آن را دنبال می‌کند.
وی با بیان اینکه تأمین مالی برنامه باید بر اساس برآورد دقیق هزینه‌ها انجام شود، گفت: «اگر در مرحله فعلی جمعیتی حدود ۵/۲ میلیون نفر را در نظر بگیریم، هزینه اجرای برنامه برای سازمان تأمین اجتماعی حدود ۶۰ میلیارد تومان در ماه خواهد بود. با گسترش برنامه به کل جمعیت مشمول سازمان، طبیعتاً برآورد منابع مورد نیاز نیز باید متناسب با جمعیت و سرانه خدمات محاسبه شود.» محمدی با اشاره به ضرورت بررسی محاسبات مربوط به سرانه‌ها افزود: «ارقام نهایی باید با توجه به هزینه‌های واقعی خدمات و تعداد افراد مشمول مشخص شود تا تعهدات مالی سازمان به‌صورت روشن تعیین و منابع لازم برای اجرای برنامه پیش‌بینی شود.»
محمدی با تأکید بر حمایت سازمان تأمین اجتماعی از اجرای برنامه پزشک خانواده گفت: «ما با اجرای این برنامه موافقیم و همه‌جانبه همکاری خواهیم کرد. اگر در روند اجرا کاستی‌هایی وجود داشته باشد، باید با همکاری دستگاه‌های مسئول برطرف شود تا برنامه با تأمین منابع مورد نیاز و هماهنگی میان بخش‌های مختلف نظام سلامت پیش برود.»
اجرای پزشک خانواده بدون اصلاح نظام پرداخت و تأمین منابع امکان‌پذیر نیست
طاهر موهبتی، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت بهداشت، هم با تأکید بر ضرورت اصلاح نظام پرداخت و تأمین به‌موقع منابع مالی در اجرای برنامه پزشک خانواده گفت: «اجرای این برنامه به تغییر رویکرد از درمان‌محوری به پیشگیری، بیماریابی فعال و اصلاح شیوه‌های پرداخت نیاز دارد.»
از نگاه وی، ادامه روند فعلی ارائه خدمات سلامت با توجه به هزینه‌های روزافزون، قیمت فناوری‌های پزشکی و محدودیت منابع امکان‌پذیر نیست و باید رویکرد نظام سلامت به سمت پیشگیری، غربالگری، آموزش و اصلاح سبک زندگی تغییر کند.
به گفته موهبتی، شیوه‌های پرداخت باید به‌گونه‌ای طراحی شود که از ایجاد خدمات و مجوز‌های غیرضروری جلوگیری کند. در همین راستا، پرداخت مبتنی بر عملکرد در حال اجراست و پرداخت‌های مربوط به شهریورماه نیز در همان ماه انجام شده‌است.
معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت بهداشت با اشاره به ضرورت مشارکت بیمه‌ها در اجرای برنامه افزود: «تعیین‌تکلیف سرانه خدمات در سطح نخست و ورود بیمه‌ها به قرارداد‌ها از الزامات اجرای طرح است. همچنین پرداخت به‌موقع مطالبات مراکز ارائه‌دهنده خدمات باید مورد توجه قرار گیرد، زیرا تأخیر‌های طولانی در پرداخت‌ها می‌تواند اجرای برنامه را با مشکل مواجه کند.»
به گفته وی، حل مشکلات مالی و مطالبات بیمه‌ای به هماهنگی میان دستگاه‌های مرتبط نیاز دارد و نمی‌توان انتظار داشت مراکز ارائه‌دهنده خدمات بدون تعیین تکلیف منابع و پرداخت‌ها، برنامه را به‌طور کامل اجرا کنند.
