جوان آنلاین: مهرماه نزدیک است. سال تحصیلی به زودی آغاز میشود. بازگشایی مدارس اما، فقط به آماده شدن کلاسهای درس و به صدا درآمدن زنگ خلاصه نمیشود، بلکه هنوز همان مسائل قدیمی در مدارس تهران باید مورد توجه قرار بگیرد، مسائلی که متأسفانه هنوز گریبانگیر مدارس است. از کمبود فضای آموزشی و کلاسهای پرتراکم گرفته تا مدارس دوشیفته و کمبود نیروی انسانی، همه و همه، مستقیماً به کیفیت زندگی دانشآموزان در مدرسه گره خورده است. البته نمیتوان منکر اقداماتی شد که تا امروز از سوی مسئولان برای هرچه بهتر شدن وضعیت آموزش رسمی کشور انجام شده است، اما متأسفانه باید گفت که هنوز تا رسیدن به وضعیت استاندارد فاصله بسیاری وجود دارد.
مهرماه نزدیک است. سال تحصیلی به زودی آغاز میشود. بازگشایی مدارس اما، فقط به آماده شدن کلاسهای درس و به صدا درآمدن زنگ خلاصه نمیشود، بلکه هنوز همان مسائل قدیمی در مدارس تهران باید مورد توجه قرار بگیرد، مسائلی که متأسفانه هنوز گریبانگیر مدارس است. از کمبود فضای آموزشی و کلاسهای پرتراکم گرفته تا مدارس دوشیفته و کمبود نیروی انسانی، همه و همه، مستقیماً به کیفیت زندگی دانشآموزان در مدرسه گره خورده است. البته نمیتوان منکر اقداماتی شد که تا امروز از سوی مسئولان برای هرچه بهتر شدن وضعیت آموزش رسمی کشور انجام شده است، اما متأسفانه باید گفت که هنوز تا رسیدن به وضعیت استاندارد فاصله بسیاری وجود دارد.
مدیرکل آموزشوپرورش شهر تهران در آستانه سال تحصیلی جدید، از مجموعهای از اقدامات برای کاهش این فشارها گفت، از اضافه شدن پروژهها و کلاسهای جدید تا کاهش میانگین تراکم دانشآموزی. اما واقعیت آن است که تا وقتی این تغییرات در کف مدارس ملموس نباشد و دانشآموزان، خانوادههایشان و معلمان اثر آن را در کلاسهای درس نبینند، نمیتوان چندان به آنها امیدوار بود.
سرانه آموزشی تهران به کمتر از ۴ مترمربع
یکی از مسائل اصلی آموزشوپرورش تهران، نابرابری در توزیع فضای آموزشی است، مسئلهای که در برخی مناطق پایتخت خود را پررنگتر نشان میدهد. منطقه ۹ از جمله مناطقی است که هم با سرانه پایین آموزشی و هم با تراکم بالای دانشآموزی روبهروست.
روز گذشته، مجید پارسا، مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران، در مانور بازگشایی مدارس تهران که به صورت نمادین در مدرسه دخترانه نظام مافی منطقه ۹ برگزار شد، با اشاره به سیاستهای دولت چهاردهم در حوزه تحول آموزشوپرورش، محرومیتزدایی از فضاهای آموزشی را یکی از محورهای این تحول دانست و گفت: «در برخی مناطق تهران، از جمله منطقه ۹، سرانه آموزشی کمتر از چهار مترمربع است.»
او در ادامه این وضعیت را با استانداردهای جهانی مقایسه کرد: «در حالی که این میزان در دنیا بیش از هشت مترمربع است و بر اساس برنامه هفتم توسعه باید به ۱/۶ مترمربع برسد.»
این فاصله زمانی مهمتر میشود که بدانیم پایین بودن سرانه آموزشی در برخی مناطق تهران همزمان با تراکم بالای دانشآموزی اتفاق میافتد. پارسا در این باره گفت: «در مناطقی مانند منطقه ۹، ۱۷ و ۱۸، هم سرانه آموزشی پایین است و هم تراکم دانشآموزی بالاست و مدارس دوشیفته نیز بیشتر در همین مناطق قرار دارند. توجه به این مؤلفه برای تحقق عدالت آموزشی ضروری است و این موضوع به یک عزم ملی و همگانی نیاز دارد.»
تفاوت نسل امروز با دیروز
مسئله فقط به ساختمان مدرسه و تعداد کلاسها محدود نمیشود. در نگاه مدیر کل آموزشوپرورش شهر تهران، تغییر در فضای آموزشی باید همزمان با تغییر در شیوه آموزش اتفاق بیفتد، چراکه دانشآموز امروز با نسلهای گذشته تفاوت دارد.
پارسا درباره ضرورت تغییر در فرایند یاددهی و یادگیری گفت: «دانشآموزان امروز، دانشآموزان دیروز نیستند و روشهای سنتی تدریس پاسخگوی نیازهای امروز دانشآموزان نیست. باید دانشآموزان را برای آینده تربیت کنیم و شرایطی فراهم کنیم که بتوانیم از روشهای فعال یادگیری و تدریس استفاده کنیم. در این مسیر، هم باید به آموزش و توانمندسازی معلمان توجه شود و هم دورهها و روشهای نوین آموزشی پیشبینی و دنبال شود. در کنار آموزش و توانمندسازی معلمان، تجهیزات نیز باید بهروز شود و باید از روشهای نوین تدریس، ابزارهای جدید و فناوریهای روز استفاده کنیم.»
در همین راستا، آموزشوپرورش شهر تهران از توزیع تجهیزات جدید در مدارس خبر داده است. پارسا اعلام کرد: «در ادارهکل آموزشوپرورش شهر تهران با همراهی رؤسای مناطق، برای نخستینبار ۴۰۰ میلیارد تومان تجهیزات آموزشی و اداری توزیع شد که میتواند در ارتقای کیفیت آموزشی مؤثر باشد.»
ورود هوش مصنوعی به زندگی روزمره دانشآموزان نیز یکی دیگر از تغییراتی است که آموزشوپرورش ناگزیر است خود را با آن هماهنگ کند. پارسا در این باره گفت: «امروز دانشآموز از هوش مصنوعی استفاده میکند و این فناوری در اولویت قرار گرفته، بنابراین منِ معلم هم باید خودم را به این ابزار مجهز کنم تا بتوانم نیازهای دانشآموزم را پاسخ دهم.»
حتی شکل قرار گرفتن میز و نیمکتها نیز از نگاه او بخشی از این تغییر است. پارسا گفت: «اگر معلم بخواهد از روش تدریس فعال استفاده کند و دانشآموزان در کلاس منفعل نباشند، باید چیدمان کلاس را نیز متناسب با این روشها تغییر دهد.»
عنصر اصلی تحول، معلم است
با وجود همه بحثها درباره فناوری، تجهیزات و فضای آموزشی، در نهایت بخش مهمی از کیفیت مدرسه به معلم بازمیگردد. از همینرو، موضوع معیشت معلمان نیز در صحبتهای مدیر کل آموزشوپرورش شهر تهران جای داشت.
پارسا گفت: «وقتی از تحول صحبت میکنیم، تحول و توسعه نمیتواند یکجانبه و یکبعدی باشد و باید در ابعاد مختلف به آن توجه کرد. فضاهای آموزشی، روشهای تدریس و استفاده از ابزار و فناوریهای روز، هرکدام مؤلفههای تحول در آموزشوپرورش هستند، اما عنصر اصلی این تحول، معلم است. توجه به معلم و شرایط معیشتی نیز از مؤلفههای مهم تحول در آموزشوپرورش است.»
او در عین حال به بخشهایی از فضای فیزیکی مدارس مانند وضعیت آسفالت و سرویسبهداشتیها اشاره کرد که شاید در بحثهای کلان آموزشی کمتر دیده شوند، اما مستقیماً با زندگی روزمره دانشآموزان ارتباط دارند.
املاک آموزشوپرورش در مسیر درآمدزایی
بخشی از برنامههای آموزشوپرورش تهران برای تأمین منابع نیز به استفاده از ظرفیت املاک این مجموعه بازمیگردد. پارسا درباره مولدسازی املاک آموزشوپرورش گفت: «درباره مغازهها و واحدهای تجاری متعلق به آموزشوپرورش نیز همراهی خوبی از سوی شهرداری تهران صورت گرفتهاست تا این ظرفیتها وارد چرخه درآمد آموزشوپرورش شوند و بخشی از مسائل جاری مدارس و آموزشوپرورش حل شود. در زمینه زمینها و املاک ارزشمند شهر تهران نیز آمادگی خودمان را اعلام کردهایم و چند موضوع را برای مولدسازی مطرح کردهایم تا منابع حاصل از آن در حوزه مدرسهسازی به کار گرفته شود و به ارتقای سرانه آموزشی کمک کند.»
مدرسه دولتی حق ندارد ثبتنام را به پرداخت پول گره بزند.
اما یکی از موضوعات پرتکرار خانوادهها در زمان ثبتنام، دریافت وجه از سوی مدارس است. پارسا با اشاره به هزینههای جاری مدارس، از آب و برق گرفته تا انشعاب فاضلاب و بهروزرسانی تجهیزات گفت: «وجود این هزینهها مجوزی نیست که مدیر مدرسه دریافت وجه اجباری داشته باشد و ثبتنام دانشآموز را منوط به پرداخت وجه کند. هیچ مدرسه دولتی حق ندارد ثبتنام دانشآموز را منوط به دریافت وجه کند.» به گفته مدیر کل آموزشوپرورش شهر تهران، مشارکت خانوادهها و خیرین میتواند بخشی از نیازهای مدارس را پوشش دهد، اما این مشارکت الزاماً نباید به پرداخت پول محدود شود.
این در حالی است که در سال تحصیلی گذشته بیش از ۹۰۰ شکایت در حوزه ارزیابی عملکرد ثبتشده که به گفته پارسا، ۵۰۰ مورد آن مربوط به دریافت وجه بودهاست.
میانگین تراکم کلاسها پایین آمد
در بخش تراکم دانشآموزی، آمار اعلامشده از کاهش تعداد دانشآموزان در هر کلاس حکایت دارد. تهران در سال گذشته میانگین تراکم ۲/۳۱ دانشآموز در هر کلاس را تجربه کرده، عددی که در سال پیش از آن ۵/۳۳ نفر بودهاست.
پارسا درباره این تغییر گفت: «تراکم دانشآموزی در سال گذشته ۲/۳۱ نفر بود، در حالی که این عدد در سال قبل از آن ۵/۳۳ نفر بود. بنابراین توانستیم تراکم دانشآموزی را حدود یک و نیم تا دو دانشآموز در هر کلاس کاهش دهیم.»
در شهر تهران حدود ۲۵ هزار کلاس درس دولتی و حدود ۱۱ هزار کلاس در مدارس غیردولتی فعال است. با این حال، کاهش تراکم تنها به توسعه فضاهای آموزشی مربوط نیست. کاهش تعداد دانشآموزان اتباع نیز در تغییر این آمار نقش داشته است. پارسا درباره تعداد دانشآموزان اتباع در سالهای گذشته افزود: «در سال تحصیلی ۱۴۰۳- ۱۴۰۴ حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار دانشآموز اتباع داشتیم، اما در سال تحصیلی گذشته تعداد دانشآموزان اتباع به حدود ۳۰ هزار نفر و حتی کمتر از آن رسید. بنابراین قطعاً تراکم دانشآموزی تحت تأثیر قرار گرفته است.» در عین حال، قرار است در سال تحصیلی جدید ۲۶ پروژه به مدارس اضافه شود و حدود ۳۰۰ کلاس درس جدید در اختیار فضای آموزشی تهران قرار بگیرد.
پارسا درباره ادامه مسیر کاهش تراکم گفت: «امیدواریم با تأمین نیروی انسانی مورد نیاز، روند کاهش تراکم دانشآموزی ادامه پیدا کند و بتوانیم تراکم را کاهش دهیم. اگر نیروی انسانی یاری کند و شرایط برای ما مهیا شود، حتماً این اتفاق رقم خواهد خورد تا بتوانیم به موضوع کیفیت آموزشی که در موضوع عدالت آموزشی مورد توجه است، بپردازیم.»
کلاس بدون معلم خط قرمز آموزشوپرورش تهران
تراکم کلاسها تنها به تعداد دانشآموزان محدود نمیشود، حضور معلم در تمام کلاسها نیز یکی از چالشهای پیش روی سال تحصیلی جدید است.
پارسا درباره وضعیت نیروی انسانی در سال گذشته گفت: «در سال تحصیلی گذشته بیش از ۱۶۰ هزار ساعت حقالتدریس داشتیم.»
او درباره نحوه تأمین بخشی از این نیاز افزود: «در وضعیت نرمال و مطلوب که همه معلمان ما باید فقط موظف خود را انجام دهند، قرار نداشتیم و بیش از ۱۶۰ هزار ساعت حقالتدریس مورد استفاده قرار گرفت. استفاده از ظرفیت بازنشستگان، حقالتدریس، تدریس آزاد و بخشی از همکاران شاغلی که اضافهکار گرفتند و حقالتدریس انجام دادند، به ما کمک کرد.» پارسا درباره دغدغه اصلی آموزشوپرورش تهران نیز گفت: «دغدغه ما این است که کلاس بدون معلم نداشته باشیم.»
او حتی افزایش ساعات حقالتدریس را نیز یکی از راههای پوشش کمبود نیروی انسانی دانست و گفت: «اگر ۱۶۰ هزار ساعت حقالتدریس را حتی به ۲۵۰ هزار ساعت برسانیم و همکاران بازنشسته و شاغل به ما کمک کنند، مشکلی از بابت پرداخت حقالتدریس نداریم، اما اجازه نخواهیم داد کلاسی بدون معلم باشد.»
در کنار تأمین نیروی انسانی، توسعه فضاهای آموزشی نیز به عنوان راه دیگری برای کاهش مدارس دوشیفته دنبال میشود. پارسا گفت: «توسعه فضاهای آموزشی یکی از راهکارهای کاهش مدارس دوشیفته است، در کنار پروژههای جدیدی که تعریف کردهایم، شهرداری ۸۰ پروژه برای ما تعریف کرده که ۲۰ پروژه آن کلنگزنی و عملیات اجرایی آنها آغاز شدهاست.»
به گفته او، اضافه شدن این پروژهها میتواند بر تراکم دانشآموزی و تعداد مدارس دوشیفته اثر بگذارد.
بیش از ۸۰۰ مدرسه در انتظار بازسازی
قدمت بخشی از مدارس تهران نیز مسئله دیگری است که در برنامههای آموزشوپرورش قرار گرفته است. پارسا از وجود بیش از ۸۰۰ مدرسه نیازمند بازسازی خبر داد، اما در عین حال توضیح داد که قرار گرفتن یک مدرسه در این فهرست به معنای ناایمن بودن آن نیست. او گفت: «این به معنای آن نیست که این مدارس اکنون مقاوم نیستند. مقاوم هستند و مقاومسازی نیز شدهاند و برای حضور دانشآموزان مشکلی ندارند، اما در برنامه دولت برای بازسازی قرار گرفتهاند.»
پارسا ادامه داد: «به دلیل قدمت بالای مدارس تهران، در کنار پروژههای جدید، بازسازی این مدارس نیز باید مورد توجه قرار گیرد.»
اتباع و مسئله بازماندگی از تحصیل
در بخش دیگری از این نشست، راحله محمدی، معاون آموزش ابتدایی آموزشوپرورش شهر تهران، درباره وضعیت دانشآموزان اتباع و بازماندگان از تحصیل توضیح داد.
او درباره دانشآموزان اتباع گفت: «یکی از گزارههای ارزشی سند تحول بنیادین کرامت ذاتی کودکان است که جزو شرح وظایف ماست و کودکان اتباع هم از منظر ما در حوزه ابتدایی هیچ تفاوتی ندارند.»
محمدی افزود: «آنها بر اساس مقررات و اسناد معتبری که داشتند، در مدارس ثبتنام شدند و مانند دیگر دانشآموزان نسبت به وضعیت آموزشی آنها دغدغهمندی وجود داشتهاست.»
او درباره وضعیت امسال نیز گفت: «بر اساس رویکرد سال گذشته حاکمیت، بخش عمده اتباع و دانشآموزان از کشور خارج شدند و امسال حدود ۳ یا ۴ درصد از دانشآموزان اتباع هستند و رایزنی و هماهنگی خوبی با امور بینالملل داریم که بدون هجمه بتوانیم این فرایند را پیش ببریم.»
در موضوع بازماندگی از تحصیل نیز محمدی میان «بازماندگان» و «تارکان تحصیل» تفاوت قائل شد و گفت: «دو تعریف داریم، بازماندگان کودکانی هستند که پای آنها به نظام تربیت رسمی و عمومی باز نمیشود. تعدادی تارکان تحصیل هستند که به مدرسه میآیند و در شرایطی از مدرسه جدا میشوند که بحث ما روی بازماندگان از تحصیل است.» او درباره دلایل بازماندگی از تحصیل در تهران نیز گفت: «دلایل در تهران خیلی متعدد است. یک بحث این است که برخی از خانوادهها مایلند که فرزندشان در تهران متولد شود و بعد به استان خود برگردند که اینها در آمار دیده نمیشوند. بخشی از کودکان دچار آسیبدیدگی شدید جسمی هستند، یا شرایط دانشآموزان، نیازهای ویژه است که اصلاً به مدرسه نمیآیند.»
محمدی اعلام کرد که آخرین آمار بازماندگان از تحصیل طی روزهای آینده اعلام خواهد شد.
به گزارش «جوان»، تصویری که از آستانه سال تحصیلی جدید تهران به دست میآید، مجموعهای از مسائل بههمپیوسته است، مدرسهای که برای کاهش تراکم به کلاس جدید نیاز دارد، برای آموزش نوین به تجهیزات و معلم توانمند وابسته است و برای ادامه فعالیت روزمره خود به منابع مالی و مشارکت اجتماعی احتیاج دارد؛ و در صورت پاسخ به موقع و مناسب به این مسائل و نیازهاست که میتوان امید به شروع سال تحصیلی جدید داشت.
