جوان آنلاین: تنها چند روز از شروع امتحانات نهایی گذشته و در این مدت حواشی زیادی ایجاد شدهاست. اگر عبارت «سؤالات امتحان نهایی» را در شبکههای اجتماعی جستوجو کنید، با انبوهی از کانالها و صفحاتی روبهرو میشوید که مدعی هستند سؤالات را چند ساعت قبل از آزمون، یا حتی شب قبل از امتحان، در اختیار داوطلبان قرار میدهند. برخی قیمت اعلام میکنند، برخی تضمین میدهند و بعضی دیگر با شمارش معکوس و عبارتهایی مانند اینکه «خرید را به ساعات آخر موکول نکنید» تلاش میکنند مخاطب را به تصمیمی فوری وادار کنند.
این ادعاها، فارغ از اینکه تا چه اندازه واقعی یا ساختگی باشند، این روزها به یکی از مهمترین عوامل اضطراب دانشآموزان و خانوادههایشان تبدیل شدهاست، اضطرابی که حالا از فضای درس و امتحان فراتر رفته و به گروههای خانوادگی و کانالهای والدین نیز کشیده شدهاست.
استرس دانشآموزان و خانوادهها
یکی از مادران در یکی از گروههای مجازی والدین نوشته: «دوستان شما باور میکنید که امتحان نهایی فروخته شود؟ لطفاً یک نفر بیاید و بگوید که دروغ است! ما و فرزندانمان ماههاست زندگیمان را بر اساس این امتحانات تنظیم کردیم تا آینده بهتری برایشان رقم بخورد. حالا در برخی کانالها نوشتهاند که سؤالات پیش از آغاز آزمون به فروش میرسد و حتی توصیه میکنند خرید را به ساعات پایانی موکول نکنید!ای کاش یک مقام مسئول به صراحت اعلام کند که همه این ادعاها شایعه است. هر روز با یک نگرانی تازه روبهرو میشویم، یک روز بحث تعویق امتحانات مطرح میشود و روز دیگر شایعه فروش سؤالات. گاهی با خودم فکر میکنم کاش این حجم از اخبار و شایعات در فضای مجازی وجود نداشت که اینطور آزارمان دهد.» این تنها یک نمونه از صدها پیام مشابهی است که این روزها در فضای مجازی دست به دست میشود، پیامهایی که نشان میدهد حتی اگر ادعاهای مطرحشده واقعیت نداشته باشد، توانسته آرامش خانوادهها را بر هم بزند.
در گروه دیگری نیز پدر یکی از دانشآموزان نوشته: «بعد از اینکه درباره فروش سؤالات امتحانات نهایی بارها ادعا شد، حالا با پدیده جدیدی به نام فروش نمره مواجه شدیم. این یکی را دیگر نشنیدهبودیم. کاش با آنها که اینطور با اعصاب و روان ما بازی میکنند به طور جدی برخورد شود.»
دامنه این نگرانیها اما، به همینجا ختم نمیشود. یکی از دانشآموزان پایه دوازدهم در یک کانال آموزشی نوشته: «وقتی میبینم بعضیها میگویند سؤالات را خریدهاند، دیگر تمرکز روی درس خواندن سخت میشود. مدام با خودم فکر میکنم اگر واقعاً چنین چیزی وجود داشته باشد، پس این همه تلاش چه فایدهای دارد؟ حتی اگر بدانم احتمالاً دروغ است، باز هم ذهنم درگیر میشود.»
پشت پرده باورپذیری شایعات
این حجم از نگرانی در میان دانشآموزان و خانوادههایشان، اتفاقی نیست. یافتههای پژوهشهای حوزه روانشناسی شناختی نشان میدهد اطلاعات نادرست معمولاً در موقعیتهایی که افراد تحت فشار روانی یا اضطراب قرار دارند، شانس بیشتری برای باور شدن و بازنشر پیدا میکند! پژوهشگران بر این باورند که کلاهبرداران اینترنتی نیز دقیقاً از همین سازوکار استفاده میکنند، یعنی با ایجاد احساس اضطرار و استفاده از عبارتهایی مثل «فرصت محدود»، «تنها چند نسخه باقی مانده» یا «خرید را به ساعات پایانی موکول نکنید» مخاطب را به تصمیمگیری عجولانه وادار میکنند. همین موضوع، زمینه را برای سوءاستفاده کلاهبرداران اینترنتی فراهم کردهاست. آنها معمولاً با انتشار تصاویر جعلی، پیامهای ساختگی یا ادعای دسترسی به منابع محرمانه، اعتماد دانشآموزان و والدین را جلب میکنند و در نهایت با دریافت مبالغی، ارتباط خود را قطع میکنند یا فایلهایی بیارزش و نامرتبط در اختیار خریداران قرار میدهند.
تشکیل تیمهای ویژه در پلیس فتا برای برخورد با کلاهبرداران
در واکنش به این وضعیت، پلیس فتا از تشکیل تیمهای ویژه عملیاتی برای رصد شبانهروزی فضای مجازی خبر دادهاست. رئیس پلیس فتا تأکید کرده که فرآیند طراحی، چاپ و توزیع سؤالات امتحانات نهایی تحت تدابیر امنیتی انجام میشود و دسترسی به سؤالات پیش از زمان رسمی آزمون امکانپذیر نیست. به گفته او، تبلیغات مربوط به فروش سؤالات، با هدف کلاهبرداری و سوءاستفاده از نگرانی دانشآموزان و خانوادهها منتشر میشود و گردانندگان این صفحات تحت پیگرد قانونی قرار خواهند گرفت.
پلیس همچنین هشدار دادهاست: «اعتماد به چنین تبلیغاتی تنها به از دست رفتن پول ختم نمیشود و ممکن است برای خریداران نیز تبعات حقوقی و قضایی به همراه داشته باشد.» از شهروندان نیز خواستهشده در صورت مشاهده هرگونه تبلیغ مشکوک، آن را از طریق سامانه فوریتهای سایبری ۰۹۶۳۸۰ یا پایگاه اطلاعرسانی پلیس فتا گزارش کنند.
با این حال، شاید مهمترین پیام این روزها نه صرفاً هشدار پلیس، بلکه ضرورت مدیریت فضای روانی امتحانات باشد. در روزهایی که میلیونها دانشآموز مهمترین آزمونهای تحصیلی خود را پشت سر میگذرانند، هر شایعهای میتواند ساعتها تمرکز و آرامش آنها را بر هم بزند، حتی اگر هرگز رنگ واقعیت به خود نگیرد. شاید به همین دلیل، کارشناسان سواد رسانهای بارها اعلام کردهاند که در فصل امتحانات، مهمترین سرمایه خانوادهها نه دسترسی به کانالهای ناشناس، بلکه اعتماد به منابع رسمی و بیاعتنایی به شایعاتی است که هر سال با چهرهای تازه بازمیگردند.
تعویق امتحانات در چهار استان جنوبی ادامه دارد
در همین رابطه پرونده تعویق امتحانات نهایی در استانهای جنوبی هنوز بسته نشدهاست. ستاد عالی آزمونهای وزارت آموزش و پرورش با صدور هشتمین اطلاعیه خود اعلام کرد که به دلیل تداوم شرایط ناپایدار، امتحانات نهایی روزهای ۲۸ و ۲۹ تیرماه در چهار استان هرمزگان، بوشهر، خوزستان و سیستان و بلوچستان برگزار نمیشود و زمان جدید آن متعاقباً اعلام خواهد شد.
بر اساس این اطلاعیه، آزمونهای نهایی تمامی رشتههای تحصیلی پایههای یازدهم و دوازدهم در روزهای یکشنبه و دوشنبه، ۲۸ و ۲۹ تیرماه، در چهار استان هرمزگان، بوشهر، خوزستان و سیستان و بلوچستان به تعویق افتاده و این تصمیم شامل سایر استانهای کشور نمیشود.
وزارت آموزش و پرورش همچنین اعلام کرده که امتحانات نهایی در دیگر استانهای کشور طبق برنامه اعلامشده برگزار خواهد شد. همچنین، برگزاری سایر امتحانات نهایی در چهار استان یادشده نیز، به جز آزمونهای روزهای ۲۸ و ۲۹ تیرماه، مطابق تقویم ابلاغی و در موعد مقرر انجام میشود.
این در حالی است که وزارت آموزش و پرورش پیش از این نیز، به دلیل شرایط ناپایدار در جنوب کشور، برگزاری امتحانات نهایی پایههای یازدهم و دوازدهم در همین چهار استان را در روزهای ۲۵ و ۲۷ تیرماه به زمان دیگری موکول کردهبود، تصمیمی که با اعلام اطلاعیه جدید، دامنه آن به آزمونهای روزهای ۲۸ و ۲۹ تیرماه نیز گسترش یافتهاست.
