جوان آنلاین: اقتصاد کشورمان در سال ۱۴۰۴ با رشدی به پایان رسید که فاصله چندانی با ایستایی نداشت و افت فعالیتهای غیرنفتی نیز آهنگ تولید را کند کرد بهگونهای که تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت سال ۱۴۰۰ با احتساب نفت به ۱۰۰هزارو۴۹۲هزارمیلیاردریال رسید و رشد ۲/۰ درصدی را ثبت کرد؛ اما همین شاخص بدون نفت با کاهش به ۷۵هزارو۹۴۲هزارمیلیاردریال، افت ۳/۰ درصدی را تجربه کرد و کاهش تولید در بخشهای کشاورزی و صنعت، در کنار رشد محدود خدمات، ترکیب نهایی عملکرد اقتصاد در سال ۱۴۰۴ را رقم زد.
تولید ناخالص داخلی یکی از مهمترین شاخصهای سنجش عملکرد اقتصاد هر کشور به شمار میآید و نرخ رشد آن، میزان تغییر ارزش کالاها و خدمات تولیدشده را در مقایسه با سال قبل مشخص میکند. رشد ۲/۰ درصدی اقتصاد کشورمان در سال ۱۴۰۴، هرچند از مثبت ماندن این شاخص حکایت دارد، اما فاصله اندک آن با صفر از کاهش محسوس شتاب فعالیتهای اقتصادی خبر میدهد؛ بهطوری که اختلاف میان رشد اقتصاد با نفت و افت اقتصاد بدون نفت نیز بار دیگر نقش تعیینکننده بخش نفت در حفظ رشد مثبت را آشکار کرده است.
رشدی که بر دوش نفت ایستاد
ارقام منتشرشده بیانگر آن است که ارزش تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت سال ۱۴۰۰ با احتساب نفت از ۱۰۰هزارو۲۸۱هزارمیلیاردریال در سال ۱۴۰۳ به ۱۰۰هزارو۴۹۲ هزار میلیارد ریال در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته و همین افزایش محدود، رشد ۲/۰ درصدی اقتصاد را رقم زده است. در مقابل، ارزش تولید ناخالص داخلی بدون نفت از ۷۶هزارو۱۶۱هزارمیلیاردریال به ۷۵هزارو۹۴۲هزارمیلیاردریال کاهش یافته و افت ۳/۰ درصدی را ثبت کرده است.
این اختلاف، سهم بخش نفت در حفظ رشد مثبت اقتصاد را بهخوبی آشکار میکند و نشان میدهد؛ استخراج نفت و گاز طبیعی در سال قبل، رشد ۸/۱ درصدی را تجربه کرد و در شرایطی که بسیاری از فعالیتهای تولیدی با کاهش یا رشد ناچیز همراه بودند، اثر این بخش مانع از منفی شدن رشد کل اقتصاد شد. همین موضوع سبب شده است میان عملکرد اقتصاد با نفت و بدون نفت فاصلهای محسوس ایجاد شود.
نگاهی به عملکرد گروه صنایع و معادن نیز بیانگر آن است که رشد مثبت این بخش، بیش از آنکه حاصل رونق عمومی فعالیتهای تولیدی باشد، از عملکرد برخی زیرگروهها تأثیر پذیرفته است. گروه صنایع و معادن در مجموع رشد ۵/۰ درصدی را ثبت کرد؛ اما صنعت با افت ۵/۱ درصدی روبهرو شد، تأمین آب و برق ۵/۶ درصد کاهش یافت، ساختمان رشد ۱۴/۱ درصدی را تجربه کرد، توزیع گاز طبیعی ۲ درصد افزایش یافت و سایر معادن نیز رشد ۱/۴ درصدی را به ثبت رساندند.
کشاورزی و خدمات در مدار کمرمق
کشاورزی در سال ۱۴۰۴ با افت ۹/۲ درصدی ضعیفترین عملکرد را میان سه بخش اصلی اقتصاد به خود اختصاص داد. این گروه که زیرمجموعههایی مانند زراعت، باغداری، دامداری، جنگلداری و ماهیگیری را در بر میگیرد، یکی از پایههای تولید و امنیت غذایی کشور محسوب میشود و کاهش تولید در آن، آثار خود را در سایر بخشهای اقتصادی نیز بر جای میگذارد. بخش خدمات نیز که بزرگترین سهم را در تولید ناخالص داخلی دارد، سال گذشته فقط ۳/۰ درصد رشد کرد. فعالیتهای عمده و خردهفروشی، حملونقل، انبارداری، ارتباطات، خدمات مالی و بیمه، مستغلات، آموزش، سلامت و سایر خدمات عمومی در این گروه قرار دارند. قاعدتاً ثبت چنین نرخی بیانگر آن است که این بخش نیز نتوانسته است نقش موتور محرک اقتصاد را بر عهده بگیرد و افزایش ارزش افزوده در آن محدود بوده است.
ترکیب عملکرد سه بخش اصلی اقتصاد، وضعیتی از سالی را ترسیم میکند که در آن رشد اقتصادی بیش از هر عامل دیگری به عملکرد بخش نفت وابسته بوده است و افت کشاورزی، کاهش تولید صنعتی و رشد محدود خدمات، وزن فعالیتهای غیرنفتی را در اقتصاد کاهش داده و سبب شده است رشد نهایی اقتصاد در سطح ۲/۰ درصد متوقف بماند. حسابهای ملی فصلی بر پایه ۱۸بخش اصلی و ۵۰رشته فعالیت اقتصادی محاسبه میشود و عملکرد هر یک از این فعالیتها در نرخ نهایی رشد اقتصادی اثر مستقیم دارد. بررسی آمار سال ۱۴۰۴ نیز بیانگر آن است که اختلاف میان رشد اقتصاد با نفت و بدون نفت همچنان پابرجاست و بخشهای مولد غیرنفتی هنوز نتوانستهاند سهم بیشتری در افزایش تولید ناخالص داخلی به دست آورند. ادامه این روند، ضرورت تقویت بخشهای مولد اقتصاد را بیش از گذشته آشکار میکند زیرا رشد پایدار زمانی شکل میگیرد که کشاورزی، صنعت و خدمات همزمان از ظرفیت افزایش تولید برخوردار باشند و وابستگی نرخ رشد به یک بخش خاص کاهش یابد. آمارهای سال ۱۴۰۴نیز وضعیتی از اقتصاد ارائه میدهد که با وجود حفظ رشد مثبت، همچنان از کمبود شتاب در فعالیتهای غیرنفتی رنج میبرد و برای عبور از رشد نزدیک به صفر، به تحرک بیشتر در بخشهای مولد نیاز دارد.
