بهترین سالهای عمر را پشت نیمکتهای مدرسه میگذرانند، سالهایی که باید زمان کشف استعدادها، تجربه کردن و شناخت مسیر آینده باشد، اما بیآنکه تجربهاش کنند، به سال هفتم و هشتم تحصیلی میرسند. در نهایت بسیاری از دانشآموزان، در آستانه ورود به دوره متوسطه و پس از آن، بیش از اینکه بدانند به چه چیزی علاقه دارند، درگیر نمره، آزمون و رقابتهای آموزشی میشوند و فرصت شکوفایی استعداد را از دست میدهند.
متأسفانه نظام آموزش و پرورش کشور، سالیان سال است که آموزش نظری را بر مهارتآموزی ترجیح داده و نسلی را پرورش میدهد که عمدتا برای انتخاب مسیر آینده خود دچار تردید و سردرگمی میشود. این همان چالشی است که کارشناسان آموزشی بارها و بارها دربارهاش هشدار دادهاند و از فاصله میان آنچه در مدرسه، آموزش داده میشود و آنچه دانشآموزان برای زندگی و آینده شغلی خود به آن نیاز دارند، گفتهاند.
اکنون آموزش و پرورش در تلاش است با اجرای آزمایشی طرح «هر دانشآموز یک مهارت»، بخشی از این مسئله را حل کند، چراکه این طرح میتواند مهارتآموزی را از حاشیه به متن آموزش رسمی بیاورد و فرصتی برای کشف استعدادها و علایق دانشآموزان مهیا کند.
هر دانشآموز یک مهارت
طرح «هر دانشآموز یک مهارت» با هدف توسعه مهارتآموزی، تقویت پیوند آموزش با نیازهای واقعی زندگی و ارتقای هدایت تحصیلی و شغلی دانشآموزان دوره اول متوسطه به تصویب رسیده و قرار است از سال تحصیلی ۱۴۰۵- ۱۴۰۶ به صورت آزمایشی وارد مرحله اجرا شود.
احمدرضا دوراندیش، معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش، با تشریح روند بررسی این طرح اظهار کرد: «پیشنهاد معاونت آموزش متوسطه برای اجرای طرح در دوره اول متوسطه در جلسات ۳۲۸، ۳۲۹، ۳۳۰ و ۳۳۲ کمیسیون برنامه درسی و تربیتی مورد بررسی قرار گرفت و پس از ارزیابی مستندات و گزارشهای ارائهشده، به تأیید اعضای کمیسیون رسید.»
به گفته او، بر اساس چارچوب پیشبینیشده، دانشآموزان در هر پایه تحصیلی دوره اول متوسطه یک دوره مهارتی ۵۰ تا ۶۰ ساعته را متناسب با علایق و استعدادهای خود طی خواهند کرد و در مجموع طی سه سال، حداقل ۱۵۰ تا ۱۸۰ ساعت آموزش مهارتی دریافت میکنند.
دوراندیش با بیان اینکه اجرای این برنامه از سال تحصیلی آینده به صورت آزمایشی آغاز خواهد شد، افزود: «دامنه اجرای طرح به تدریج گسترش مییابد و تمامی دانشآموزان پایههای هفتم تا نهم را در بر خواهد گرفت.»
او تصریح کرد: «آموزش مهارتها با استفاده از ظرفیتهای درونمدرسهای، محیطهای بیرونی یادگیری (مبین) و همچنین بسترهای آموزش مجازی دنبال میشود.»
معاون دبیر کل شورای عالی آموزش و پرورش در ادامه، حوزههای مهارتی پیشبینیشده را شامل فناوریهای نوین از جمله برنامهنویسی، هوش مصنوعی و علوم داده، مهارتهای شغلی، فرهنگی و هنری، مهارتهای بومی و محلی و نیز مهارتهای ورزشی عنوان کرد.
ارزشیابی کیفی مهارتآموزی
دوراندیش همچنین با اشاره به شیوه ارزیابی دانشآموزان گفت: «ارزشیابی در این طرح به صورت کیفی انجام میشود و نتایج آن در کارنامه و پرونده الکترونیکی تربیتی دانشآموزان درج خواهد شد. همچنین افرادی که شرایط لازم را احراز کنند، در پایان پایه نهم گواهی مهارت دریافت خواهند کرد.»
او با اشاره به سازوکار اجرای طرح اظهار داشت: «این برنامه با بهرهگیری از ظرفیت مدارس، مشارکت خانوادهها، نهادهای محلی، سازمان آموزش فنی و حرفهای، هنرستانها و دیگر مراکز مهارتی به اجرا درمیآید و هدف آن نهادینهسازی فرهنگ مهارتآموزی، تقویت خودباوری، توسعه روحیه کارآفرینی و آمادهسازی دانشآموزان برای زندگی، ادامه تحصیل و ورود آگاهانه به بازار کار است.»
معاون دبیر کل شورای عالی آموزش و پرورش در تشریح پشتوانههای قانونی این طرح خاطرنشان کرد: «ماده (۶) قانون اهداف و وظایف وزارت آموزش و پرورش، احکام مرتبط در برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران بهویژه ماده ۸۷ و جدول شماره ۲۰، راهکار ۶ـ۵ سند تحول بنیادین آموزش و پرورش درباره تدوین و اجرای برنامه جامع کارآفرینی و مهارتآموزی و همچنین راهکار ۱ـ۶ این سند در زمینه گسترش و تنوعبخشی به مهارتهای مورد نیاز جامعه، از مهمترین مستندات تدوین و تصویب این طرح به شمار میروند.»
او در پایان با اشاره به الزامات اجرایی وزارت آموزش و پرورش اعلام کرد: «طرح «هر دانشآموز یک مهارت» به مدت سه سال و به صورت آزمایشی در مدارس دوره اول متوسطه اجرا خواهد شد و فرآیند ارزیابی، پایش و بررسی نتایج آن با مسئولیت پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش و همکاری معاونت آموزشی دوره اول متوسطه، مطابق دستورالعملهای مصوب، انجام میشود.»
تلاش برای کاهش فاصله میان مدرسه و نیاز واقعی جامعه
موضوع مهارتآموزی در سالهای اخیر به یکی از دغدغههای اصلی نظامهای آموزشی جهان تبدیل شدهاست. بسیاری از کارشناسان معتقدند مدارس نباید تنها به انتقال دانش نظری محدود شوند، بلکه باید دانشآموزان را برای مواجهه با چالشهای واقعی زندگی، ادامه تحصیل و ورود به بازار کار نیز آماده کنند. طی سالهای گذشته بارها بر ضرورت تقویت آموزشهای مهارتی در کنار آموزشهای رسمی در کشور تأکید شده است. با این حال، بخش قابلتوجهی از آموزشهای مدارس همچنان بر یادگیری نظری و آمادگی برای آزمونها متمرکز است، موضوعی که از نگاه کارشناسان، فاصله میان آموزش و نیازهای واقعی جامعه را افزایش دادهاست. طرح «هر دانشآموز یک مهارت» را میتوان تلاشی برای کاهش این فاصله دانست. در این طرح، دانشآموزان از دوره اول متوسطه فرصت مییابند متناسب با استعدادها و علایق خود با حوزههای مختلف مهارتی آشنا شوند؛ رویکردی که میتواند به شناخت بهتر توانمندیهای فردی و انتخاب آگاهانهتر مسیرهای تحصیلی و شغلی در سالهای آینده کمک کند. از سوی دیگر، پیشبینی آموزش مهارتهایی مانند برنامهنویسی، هوش مصنوعی، علوم داده، مهارتهای شغلی، فرهنگی، هنری و ورزشی نشان میدهد سیاستگذاران آموزشی تلاش کردهاند نیازهای آینده جامعه و بازار کار را نیز در طراحی این برنامه مدنظر قرار دهند. بیتردید موفقیت این طرح، اما به میزان فراهم شدن زیرساختهای اجرایی، دسترسی مدارس به امکانات آموزشی، مشارکت خانوادهها و همکاری نهادهای مهارتی وابسته خواهد بود، موضوعی که اجرای آزمایشی سهساله طرح میتواند تصویری روشنتر از ظرفیتها و چالشهای پیش روی آن ارائه دهد.
