جوان آنلاین: در دنیای امروز، شهرهای هوشمند به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل شدهاند که در عصر پیچیده و دادهمحور کنونی نمیتوان آنها را نادیده گرفت. چهار اصل بنیادین یک شهر هوشمند یعنی دادهمحوری، پایداری محیطزیستی، مشارکت شهروندی و هوشمندسازی خدمات، شاکله معماری نوین مدیریت شهری را شکل میدهد. معماریای که در آن فناوری، ستون اصلی تصمیمسازی و خدمترسانی محسوب میشود. در چنین جهانی، کشورهایی که مسیر هوشمندسازی را جدی نگیرند، با فاصلهای نگرانکننده از شهرهای کارآمد و انسانمحور آینده عقب خواهند ماند. حالا در استان لرستان، خرمآباد نیز در همین مسیر گام گذاشته و از سطح پروژههای عمرانی صرف عبور کرده است. شهردار خرمآباد با تأکید بر برنامهمحوری، از تدوین سند راهبردی «خرمآباد ۱۴۱۴» خبر داده است. این سند قرار است چشمانداز توسعه شهر را مستقل از تغییر مدیران پیش ببرد و با مشارکت همه دستگاهها، پیوند میان توسعه شهری و فناوری را به شکلی رسمی و هدفمند گره بزند.
ایران بیش از هر زمان دیگری به شهرهایی هوشمند، چابک و مجهز به فناوریهای نوین نیاز دارد. در شرایطی که جمعیت شهرنشین هر سال افزایش مییابد و مسائل پیچیدهای نظیر ترافیک، آلودگی هوا، کمبود منابع و نابرابری دسترسی به خدمات شهری بر دوش مدیریتها سنگینی میکند، هوشمندسازی میتواند میانبری برای عبور از این بحرانها باشد. شهری که با اینترنت، هوش مصنوعی، سامانههای سنجش لحظهای و تجهیزات هوشمند، زندگی شهروندان را دقیقتر و آسانتر مدیریت کند، یک شهر هوشمند واقعی است.
چنین شهرهایی دیگر خیال یا رؤیای فیلمهای علمی‑تخیلی نیستند، زیرا اکنون در جهان، دهها شهر در حال اجرای پروژههای هوشمندسازی هستند و برخی همچون سئول، سنگاپور یا بارسلونا به الگوهای جهانی تبدیل شدهاند. هدف نهایی شهر هوشمند، ارائه خدمات دقیقتر، شفافتر و سبزتر است که منابع را هدر ندهد و کیفیت زندگی شهروندان را با بهرهگیری از فناوریهای نوین افزایش دهد.
تغییر زندگی در شهرهای هوشمند
درک شهر هوشمند با دیدن فهرستی از قابلیتها آغاز میشود، اما در میدان واقعی زندگی، مفهوم شهر هوشمند چیزی فراتر از چند سامانه دیجیتال است. این شهرها اکوسیستمی هستند که در آن سنسورها، دادهها، تحلیلگرها و عملگرهای هوشمند با هم کار میکنند تا خدمات شهری را سریعتر و دقیقتر ارائه دهند.
شبکههای ارتباطی پیشرفته دسترسی سریع شهروندان به نهادهای خدماترسان را ممکن میسازند، مدیریت هوشمند ترافیک با تحلیل لحظهای دادهها، گرههای ترافیکی را کاهش میدهد، سامانههای پایش کیفیت هوا وضعیت تنفس شهروندان را گزارش میکنند و هشدارهای سلامت میدهند. در بخش پسماند، هوشمندسازی موجب جمعآوری هدفمند و کاهش هزینههای شهری میشود و در بخش خدمات عمومی، از پارکینگ هوشمند تا پرونده سلامت الکترونیک، شهروند با چند کلیک به خدمات دسترسی دارد.
در نهایت، مدیریت انرژی و آب هوشمند، بخش کلیدی این زیستبوم است. شهرهایی که هدررفت آب را با سنسورهای نشتیاب کاهش میدهند یا مصرف انرژی ساختمانها را با سامانههای مدیریت انرژی کنترل میکنند، نمونههایی از آیندهای هستند که دیر یا زود همه شهرها ناگزیر از حرکت به سوی آن خواهند بود.
خرمآباد در مسیر هوشمندسازی
در الگوی نوین مدیریت شهری، توسعه تنها با ساختوساز و اجرای پروژههای عمرانی سنجیده نمیشود، بلکه «دانش»، «پژوهش» و «فناوری» به قلب مدیریت شهری وارد شدهاند. خرمآباد نیز با تغییر نگاه مدیریتی وارد این فاز تازه شده است.
بر همین اساس، به گفته شهردار خرمآباد، این مجموعه نیز در «رقابت جدی برای ارتقای کیفیت خدمات و افزایش رضایتمندی عمومی» قرار دارد.
داریوش بارانی بیرانوند ادامه میدهد: «شفافیت، مسئولیتپذیری و سرعت پاسخگویی امروز بیش از هر زمان دیگری مورد انتظار شهروندان است و کوچکترین کاستی در شبکههای اجتماعی بازتاب مییابد. به همین دلیل، شهرداری خرمآباد از توسعه زیرساختهای فیزیکی عبور کرده و دست به اصلاحات نرمافزاری، ارتقای نظام پایش، فناوریهای نوین و توسعه سرمایه انسانی زده است.»
این مسئول تأکید میکند: «نقطه عطف این مسیر، همکاری عملیاتی با جهاددانشگاهی لرستان است. این همکاری، برای نخستین بار از سطح تفاهمنامه فراتر رفته و وارد فاز اجرای پروژههای هوشمند شده است. از طراحی سامانههای فناوری اطلاعات تا استفاده از ظرفیتهای هوش مصنوعی، این مشارکت در حال تبدیلشدن به موتور محرک شهر است. جهاددانشگاهی با پشتوانه پژوهشی، آموزشی و فناوری خود میتواند با تحلیل دادهها، توسعه سامانهها و توانمندسازی نیروی انسانی، به شهرداری کمک کند تا خرمآباد را به شهری دادهمحور و آیندهنگر تبدیل کند.»
هوشمندهای جهان، از آرکاداغ تا سئول
نمونههای جهانی شهرهای هوشمند نشان میدهد که آینده شهرسازی بهوضوح در مسیر هوشمندی قرار دارد. یکی از تازهترین و جسورانهترین نمونهها، شهر آرکاداغ در ترکمنستان است؛ نخستین شهر تمامهوشمند جهان. این شهر که فاز نخست آن با هزینهای بیش از ۳/۳ میلیارد دلار در حال ساخت است، برای جمعیت حدود ۷۰ هزار نفر طراحی شده و تمام اجزای آن از حملونقل پاک تا سیستمهای انرژی، ساختمانهای هوشمند و شبکههای پایش شهری به صورت کامل دیجیتالی اداره خواهد شد.
در آرکاداغ، خودروهای برقی تنها وسایل مجاز ترددند، انرژی از خورشید و باد تأمین میشود و ساختمانها با دستیارهای صوتی، تهویه هوشمند و سامانههای امنیتی دیجیتال اداره میشوند. پارکهای سبز و فضای شهری نیز با الگوریتمهای هوشمند مدیریت میشوند تا مصرف آب و انرژی به حداقل برسد.
این نمونه نشان میدهد که هوشمندسازی صرفاً نصب چند قطعه فناوری نیست، بلکه بازطراحی کامل شهر برای افزایش آسایش، پایداری و کیفیت زندگی است.
مهندس پژمان زادنیا، متخصص فناوری اطلاعات شهری، با بیان اینکه شهر هوشمند شهری است که مشکلات را میبیند قبل از آنکه شهروند ببیند، میگوید: «مهمترین ویژگی یک شهر هوشمند این است که قبل از شهروند، مشکل را تشخیص دهد؛ چه نشت آب باشد، چه آلودگی هوا، چه ازدحام ترافیکی. شهر هوشمند، شهر پیشبین است.»
او با اشاره به تجربههای جهانی توضیح میدهد: «امروز فناوری تا اتاق عمل، کلاس درس و حتی سرویسهای بهداشتی نفوذ کرده است. بنابراین هیچ مرزی برای تخیل شهر هوشمند وجود ندارد. در ساختمانها، از دانشگاه و بیمارستان تا هتل و پارکینگ و خانههای مسکونی، هوشمندسازی میتواند مصرف انرژی را کاهش دهد، امنیت را ارتقا دهد و خدمات را سریعتر کند.»
زادنیا درباره خرمآباد معتقد است که اگر سند خرمآباد ۱۴۱۴ درست اجرا شود، این شهر میتواند از شهرهای پیشرو کشور در دادهمحوری باشد. شرطش این است که جریان فناوری به صورت مداوم و مستقل از تغییر مدیران ادامه پیدا کند.
باید پذیرفت که شهرهای هوشمند اکنون به بخشی جداییناپذیر از آینده شهرسازی جهان تبدیل شدهاند؛ از مدیریت آب تا مصرف انرژی و از حملونقل تا امنیت. خرمآباد هم با تدوین سند «خرمآباد ۱۴۱۴» و آغاز همکاری عملیاتی با جهاددانشگاهی لرستان، یک گام مهم به سوی این آینده برداشته است. آیندهای که در آن مدیریت شهری نه بر اساس حدس و تجربه، بلکه بر اساس دادهها، فناوری و نگاه علمی اداره میشود و کیفیت زندگی شهروندان در مرکز تصمیمسازی قرار میگیرد.
