جوان آنلاین: واپسین روز تابستان گرم ۱۴۰۳ شاهد یکی از تلخترین حوادث کارگری (انفجار در یکی از معادن زغالسنگ در طبس و جانباختن بیش از ۵۰ نفر از هموطنانمان) بود و به واسطه تلخی و سنگینی این حادثه، سیاستگذاران حوزه کار با تکیه بر فناوریهای نوین و مشارکت نیروهای تخصصی، مسیر تازهای را برای کاهش حوادث شغلی آغاز کردهاند. در همین راستا، معاون روابط کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در گفتوگوی اختصاصی با «جوان» از راهاندازی سامانه هوشمند پایش ایمنی معادن، تحول در نظام بازرسی کار و اجرای طرحی سراسری برای ارتقای ایمنی ساختمانها خبر داد.
حادثه معدن طبس این واقعیت را آشکار کرد که در محیطهای پرخطر، تأخیر در شناسایی نواقص ایمنی میتواند به بهای جان کارگران تمام شود. از همین رو، طی حدود دو سال گذشته، موضوع اصلاح نظام نظارت و حرکت به سمت مدیریت دادهمحور ایمنی در دستور کار قرار گرفت که اکنون با رونمایی از سامانه ثبت وضعیت ایمنی معادن زغالسنگ زیرزمینی وارد مرحله اجرا شده است. پروانه رضایی بختیاری، معاون روابط کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در گفتوگو با «جوان» با اشاره به اهداف این سامانه گفت: سامانه ثبت وضعیت ایمنی معادن زغالسنگ زیرزمینی با هدف ارتقای سطح ایمنی، افزایش اثربخشی بازرسیها و کاهش حوادث طراحی شده است و امکان ثبت و پایش مستمر شاخصهای ایمنی معادن را فراهم میکند. وی افزود: در این سامانه، اطلاعات مربوط به وضعیت تهویه، گازهای خطرناک، تجهیزات و ماشینآلات، مسیرهای فرار، شرایط نگهداری تونلها و سایر شاخصهای ایمنی بهصورت منظم ثبت و تحلیل میشود تا مسئولان و بازرسان بتوانند تصمیمات دقیقتری اتخاذ کنند.
الزام حرکت به سمت چنین سامانههایی آنجاست که معادن زغالسنگ از جمله پرریسکترین محیطهای کاری کشور هستند و تجمع گاز متان، احتمال انفجار، ریزش تونلها، نقص تجهیزات و محدودیت دسترسی به مسیرهای امدادی، همواره تهدیدی جدی برای کارگران این بخش محسوب میشود. به همین دلیل، ثبت لحظهای دادههای ایمنی و امکان دسترسی نهادهای نظارتی به این اطلاعات، میتواند سرعت واکنش به مخاطرات را افزایش دهد.
رضایی بختیاری درباره سازوکار عملیاتی سامانه نیز توضیح داد: یکی از مهمترین ویژگیهای این سامانه، ثبت نواقص و مخاطرات از سوی مسئولان ایمنی معادن است. این اطلاعات همراه با مستندات فنی و تصویری در سامانه بارگذاری میشود و روند پیگیری اقدامات اصلاحی را تسریع میکند. وی ادامه داد: هدف اصلی این است که فرآیند نظارت بر ایمنی معادن از حالت واکنشی خارج شود و پیش از وقوع حادثه، مخاطرات شناسایی و برطرف گردد. هرچه اطلاعات دقیقتر و بهروزتر باشد، امکان پیشگیری از حوادث نیز افزایش مییابد.
عبور از بازرسی سنتی
تغییرات موردنظر فقط به بخش معدن محدود نمیشود و همزمان برنامهای برای تحول در نظام بازرسی کار نیز در حال اجراست. بر اساس این برنامه، اطلاعات واحدهای تولیدی و صنعتی بهصورت برخط در سامانههای جامع ثبت خواهد شد و بازرسان پیش از مراجعه به هر واحد، به سوابق و وضعیت ایمنی آن دسترسی خواهند داشت. این رویکرد بر تحلیل دادهها استوار است که به نهادهای نظارتی اجازه میدهد منابع و توان خود را به سمت واحدهایی هدایت کنند که احتمال بروز حادثه در آنها بیشتر است. استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای تحلیل اطلاعات ثبتشده نیز بخشی از این برنامه محسوب میشود.
کارشناسان حوزه ایمنی معتقدند یکی از مهمترین درسهای حادثه طبس، ضرورت توجه به پیشگیری و نظارت مستمر بود و اکنون سامانههای جدید قرار است حلقه مفقوده میان شناسایی خطر و اقدام اصلاحی را کوتاهتر کنند و زمینه تصمیمگیری دقیقتر را فراهم آورند. در کنار حوزه معدن، بخش ساختمان نیز بهعنوان کانون اصلی حوادث ناشی از کار مورد توجه قرار گرفته است. آمارهای موجود نشان میدهد بیشترین حوادث شغلی کشور در کارگاههای ساختمانی رخ میدهد و همین مسئله ضرورت تدوین برنامههای جدید را دوچندان کرده است.
۶۰۰ هزار مهندس در خدمت ایمنی ساختمان
معاون روابط کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با اشاره به برنامه مشترک برای ارتقای ایمنی ساختمانها به «جوان» گفت: در کنار بخش معدن، ارتقای ایمنی در صنعت ساختمان نیز در دستور کار قرار گرفته است، زیرا بیشترین حوادث ناشی از کار در کشور در این بخش رخ میدهد و لازم است ظرفیتهای موجود برای کاهش این حوادث بهکار گرفته شود. وی افزود: در همین راستا، تفاهمنامهای با سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور به امضا رسیده است که بر اساس آن از توان تخصصی حدود ۶۰۰ هزار عضو این سازمان و نزدیک به ۴۲۰ هزار نفر دارای پرونده اشتغال فعال برای تقویت نظارتهای ایمنی و ارتقای فرهنگ ایمنی در کارگاههای ساختمانی استفاده خواهد شد. بر اساس این برنامه، موضوعاتی مانند استقرار سرپرست ایمنی در کارگاهها، توسعه استفاده از تجهیزات حفاظتی، تقویت ضمانتهای اجرایی مقررات ایمنی، افزایش حضور مجریان دارای صلاحیت و تبادل اطلاعات میان دستگاههای مسئول در دستور کار قرار گرفته است. رضایی بختیاری تصریح کرد: استقرار سرپرستان ایمنی در کارگاهها، توسعه استفاده از تجهیزات حفاظتی، تبادل اطلاعات میان دستگاههای مسئول، تقویت ضمانتهای اجرایی و افزایش حضور مجریان دارای صلاحیت از مهمترین محورهای این همکاری مشترک است. وی ادامه داد: اجرای این برنامه بهصورت مرحلهای آغاز میشود و در گام نخست شش استان تحت پوشش قرار میگیرند. پس از ارزیابی نتایج، طرح در سراسر کشور اجرا خواهد شد تا زمینه کاهش حوادث ناشی از کار و حفاظت بهتر از نیروی انسانی فراهم شود.
این طرح از آن جهت اهمیت دارد که برای نخستین بار ظرفیت گسترده جامعه مهندسی کشور بهصورت سازمانیافته در خدمت ارتقای ایمنی کارگاههای ساختمانی قرار میگیرد که میتواند شکاف موجود میان مقررات و اجرای میدانی الزامات ایمنی را کاهش دهد. در کنار این اقدامات، توجه به سلامت نیروی کار، آموزشهای تخصصی و ارتقای کیفیت تجهیزات ایمنی نیز در دستور کار قرار گرفته است. مجموعه این برنامهها نشان میدهد سیاستگذاران حوزه کار تلاش دارند مدیریت ایمنی را از یک فرآیند حادثهمحور به یک نظام پیشگیرانه و مبتنی بر داده تبدیل کنند. رضایی بختیاری در پایان گفتوگو با «جوان» خاطرنشان کرد: حفظ جان کارگران و کاهش حوادث شغلی در اولویت برنامههای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی قرار دارد و تمامی ظرفیتهای تخصصی، نظارتی و فنی برای دستیابی به این هدف به کار گرفته خواهد شد.
