جوان آنلاین:از همان روزی که قرار شد معدل امتحانات نهایی در کنکور تأثیرگذار باشد، بحثها و جدلها آغاز شد. عدهای موافق بودند و عدهای دیگر مخالفت میکردند. گاهی زیرساختهای ناکافی برای برگزاری امتحانات نهایی مورد انتقاد قرار میگرفت و گاهی نیز اصل و اساس این سیاست زیر سؤال میرفت. قرار بود تأثیر سوابق تحصیلی در کنکور، راهی برای مقابله با مافیای این غول بیشاخ و دم باشد، اما گویا قدرت این مافیا آنقدر زیاد است که با انواع ترفندها اجازه نمیدهد حتی بخشی از گردش مالی هنگفت آن کاهش پیدا کند.
هیچکس موافق تحمیل استرس مضاعف به دانشآموزان و داوطلبان کنکور نیست. مسئولان نیز هر زمان تصمیمی گرفتند، تأکید کردند که این تصمیم به نفع آیندهسازان این مرز و بوم خواهد بود، اما وقتی پای صحبت دانشآموزان و کنکوریها مینشینیم، بسیاری از آنها میگویند باورشان نمیشود مسئولان در این تصمیمها واقعاً به دغدغههای آنها فکر کردهباشند، چراکه به اعتقاد آنها، پای اولویتهای دیگری در میان است.
امسال تأثیر قطعی سوابق تحصیلی در فرآیند پذیرش دانشگاهها و امتحانات نهایی، بیش از هر زمان دیگری در تعیین سرنوشت دانشآموزان نقش دارد. این در حالی است که شرایط خاص آموزشی در سال تحصیلی جاری، از جمله شرایط جنگی کشور، غیرحضوری شدن بخشی از کلاسها و اختلال در روند آموزش، نگرانیهایی را درباره عدالت آموزشی و فرصتهای برابر برای داوطلبان کنکور ایجاد کردهاست. همین موضوع سبب شده تا دانشآموزان و داوطلبان کنکور مقابل شورای عالی انقلاب فرهنگی تجمع کنند تا صدای خود را به گوش مسئولان این شورا برسانند. تجمعی که هر چند به صورت مسالمتآمیز برگزار شد، اما متأسفانه در دقایقی، با تنش و درگیری همراه بود.
لزوم حمایتهای جبرانی در شرایط جنگی
بسیاری از کارشناسان معتقدند هر چند کاهش وابستگی به کنکور اقدامی مثبت محسوب میشود، اما اجرای آن در شرایط نابرابر آموزشی نیازمند حمایتهای جبرانی است، موضوعی که باید مورد توجه قرار گیرد.
طبق اعلام سازمان سنجش آموزش کشور، حدود ۸۵ درصد ظرفیت آموزش عالی کشور بر اساس سوابق تحصیلی و ۱۵ درصد از طریق آزمون سراسری تکمیل میشود. همچنین بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، سوابق تحصیلی تأثیر قطعی ۶۰ درصدی و نمره کنکور سراسری تأثیر ۴۰ درصدی در پذیرش داوطلبان دارد. تأثیر ۶۰ درصدی سوابق تحصیلی اگرچه با هدف کاهش کنکورمحوری و توجه به عملکرد چندساله دانشآموزان طراحی شده، اما در سالی که آموزش با چالشهایی مانند کلاسهای غیرحضوری و فشارهای روانی ناشی از شرایط خاص کشور روبهرو بوده، موافقان و مخالفان بسیاری پیدا کرده و سؤالاتی جدی درباره میزان تحقق عدالت آموزشی را به وجود آوردهاست.
اختلافی که پایانی ندارد
اظهارات ضدونقیض مسئولان در سازمانها و نهادهای مختلف و قرار گرفتن آنها در برابر یکدیگر، این ماجرا را پیچیدهتر از آنچه باید باشد، کردهاست. به تازگی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی اعلام کرده به دلیل عدم حضور وزیر آموزش و پرورش، موضوع سوابق تحصیلی در کنکور بررسی نشدهاست. در مقابل، وزارت آموزش و پرورش میگوید چنین ادعایی صحت ندارد.
علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش، در این رابطه گفته: «تاکنون شورای عالی انقلاب فرهنگی هیچ جلسهای با دستور کار تصمیمگیری درباره چگونگی تاثیر سوابق امتحانات نهایی در آزمون سراسری برگزار نکرده است.»
آنطور که وزارت آموزش و پرورش اعلام کرده، بیش از یک ماه پیش مکاتبهای با شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره مثبتشدن تأثیر سوابق تحصیلی در کنکور انجام شده، اما پاسخی دریافت نشده. این در حالی است که عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نامهای اعلام کرده پیشنهاد آموزش و پرورش در دستور کار دو جلسه شورای معین قرار گرفته، اما به دلیل عدم حضور وزیر آموزش و پرورش در این جلسات، مطرح و بررسی نشدهاست.
حالا به گفته فرهادی، دبیر کل شورای عالی آموزش و پرورش به طور مستمر در جلسات شورای معین حضور دارد و هر زمان شورای عالی انقلاب فرهنگی جلسهای در اینباره برگزار کند، وزیر یا نماینده تامالاختیار او نیز در آن شرکت خواهند کرد.
دغدغه داوطلبان
جمعی از دانشآموزان و کنکوریها بارها درباره مثبت شدن تأثیر سوابق تحصیلی پایه یازدهم در کنکور درخواست و مطالبه خود را مطرح کردهاند. مطالبهای که به امروز و دیروز و شرایط جنگی محدود نمیشود، بلکه حتی پیش از آغاز جنگ نیز وجود داشتهاست. در تجمع روز گذشته، تعدادی از دانشآموزان پایه دوازدهم نیز حضور داشتند. سپهر، یکی از این دانشآموزان، درباره حضور خود در تجمع گفت: «مدتهاست که میگوییم تأثیر سوابق تحصیلی پایه یازدهم را مثبت کنند، اما گوش کسی بدهکار نیست. حالا که در یک سال گذشته درگیر دو جنگ بودیم و آموزش در شرایطی دشوار و ناپایدار دنبال شد، انتظار داریم از ما حمایت شود. این شرایط هم بر کیفیت آموزش تأثیر گذاشته و هم استرس زیادی به ما تحمیل کردهاست.» دانشآموز دیگری به نام آوا نیز در این رابطه اظهار کرد: «شرایط استرسزای جنگ و اتفاقاتی که در دیماه رخ داد، باعث تعطیلی یا مجازی شدن مدارس شد. این موضوع تمرکز دانشآموزان را به شدت کاهش داد، به همین دلیل ما خواستار بازنگری در مصوبه تأثیر سوابق تحصیلی در کنکور هستیم.»
یکی دیگر از داوطلبان کنکور که در این تجمع حضور داشت، گفت: «صدای انفجار، جنگ و از دست دادن عزیزان در نقاط مختلف کشور، تجربه سختی برای همه ما بود. این وضعیت برای کنکوریها شرایط را دشوارتر و استرس را دوچندان کرد. حتی نمیدانستیم امتحانات نهایی و کنکور چه زمانی برگزار میشود. از آنجا که برای شرکت در این آزمونها نیاز به برنامهریزی داشتیم، اما برنامه مشخصی وجود نداشت، انتظار داریم مسئولان در این شرایط تمهیدات ویژهای در نظر بگیرند.»
در این میان، برخی از شرکتکنندگان در تجمع معتقد بودند برگزاری امتحانات نهایی در بازه زمانی ۲۱ تیر تا ۱۵ مرداد، فرصت طلایی آمادگی برای کنکور را از آنها گرفته و نوعی بیعدالتی ایجاد کردهاست. به گفته آنها، فاصله میان پایان امتحانات نهایی و برگزاری کنکور بسیار کوتاه است و فرصت کافی برای جمعبندی و آمادگی نهایی وجود ندارد.
برخی دیگر از داوطلبان نیز تأکید کردند که امکان ترمیم تکدرس در امتحانات نهایی وجود ندارد و این موضوع میتواند بر نتیجه نهایی تأثیر منفی بگذارد.
بازگشت به کنکورمحوری، یک باخت مطلق است
در این میان، ابراهیم سحرخیز، معاون پیشین وزیر آموزش و پرورش، معتقد است جنجالهای اخیر درباره تأثیر سوابق تحصیلی در کنکور را نمیتوان صرفاً به شرایط جنگی و استرسهای ناشی از آن نسبت داد. به گفته او، این اختلافنظرها پیش از جنگ نیز وجود داشته و اکنون برخی ذینفعان بازار کنکور در حال دامن زدن به آن هستند.
او با اشاره به نقش مؤسسات آموزشی در این ماجرا به «جوان» میگوید: «بخش قابلتوجهی از داوطلبان کنکور با این مراکز خصوصی آموزشی در ارتباط هستند و کشاندن آنها به صحنه برای کسانی که از بازار کنکور سود میبرند، کار دشواری نیست.» سحرخیز احتمال میدهد بخشی از این تحرکات با هدف تقویت جایگاه مافیای کنکور صورت گرفته باشد. معاون پیشین وزیر آموزش و پرورش همچنین تصریح میکند هر قانونی که به تصویب میرسد، حاصل بررسیهای کارشناسی و مطالعات متعدد است و اگر قرار باشد به دلیل شرایط خاص کشور تغییری در آن ایجاد شود، این تغییر نیز باید با اجماع و نظر کارشناسان انجام شود.
سحرخیز در ادامه از چندصدایی میان نهادهای تصمیمگیر انتقاد میکند و آن را یکی از عوامل اصلی سردرگمی دانشآموزان و خانوادهها میداند: «یک روز از کنکور به عنوان تنها ملاک ورود به دانشگاه یاد میشود و روز دیگر درباره تأثیر سوابق تحصیلی صحبت میکنند. یک روز سخن از تأثیر قطعی است و روز دیگر تأثیر مثبت آن صحبت میشود. این وضعیت سالهاست کشور را درگیر خود کردهاست.»
به باور او، نمیتوان ۱۲ سال آموزش و تربیت دانشآموزان را نادیده گرفت و سرنوشت آنها را تنها به نتیجه یک آزمون چند ساعته گره زد. سحرخیز هشدار میدهد که در چنین شرایطی مدرسه اهمیت خود را از دست میدهد و دانشآموزان تنها به دنبال کسب مدرک خواهند بود.
او با یادآوری تجربه سالهای گذشته میگوید بسیاری از دانشآموزان به جای تمرکز بر مدرسه، وقت خود را در آموزشگاههای کنکور سپری میکردند، زیرا تصور میکردند، آیندهشان تنها با نتیجه کنکور تعیین میشود. به گفته او، حتی برخی مدارس نیز به دلایل مختلف دانشآموزان را به سمت این آموزشگاهها سوق میدادند.
سحرخیز همچنین معتقد است نباید فرایند آموزش و یادگیری قربانی تکنیکهای تستزنی شود: «یادگیری عمیق زمانی اتفاق میافتد که از طریق ارزشیابیهای تشریحی مورد سنجش قرار گیرد، نه صرفاً با مهارت در تستزنی.»
او همچنین استرس امتحانات نهایی و کنکور را پدیدهای همیشگی میداند و بر این باور است مسئله اصلی، مقاومتهایی است که در برابر کاهش نقش کنکور وجود دارد: «وقتی تصمیمی بر پایه منطق و پشتوانه کارشناسی اتخاذ شدهاست، نباید به سادگی از آن عقبنشینی کرد.»
با این حال، سحرخیز شرایط خاص کشور را نیز قابل توجه میداند و میگوید: «در صورت وجود وضعیتهای استثنایی، از جمله پیامدهای جنگ، میتوان برای یک بازه زمانی محدود تمهیدات ویژهای در نظر گرفت. اما بدون شک، بازگشت به شرایطی که سرنوشت دانشآموزان صرفاً با کنکور تعیین شود، به معنای یک باخت مطلق است.»
در میان این کشمکش فرسایشی، آنچه بیش از همه مغفول مانده، دغدغه نسلی است که این روزها به جای تمرکز بر درس و رقابت علمی، ناچار است چشم انتظار اخبار و مصوبههای تازه باشد تا بداند سرنوشتش بر چه مبنایی رقم میخورد. شاید اصلاً مسئله اصلی، نه کنکور باشد و نه سوابق تحصیلی! بلکه فقدان ثباتی باشد که دانشآموزان برای برنامهریزی و ساختن آینده خود به آن نیاز دارند. بدون شک، هر تصمیمی که گرفته شود، تنها زمانی میتواند به عدالت آموزشی نزدیک شود که پیش از هر چیز، اطمینان و آرامش را به کسانی بازگرداند که قرار است در مرکز این تصمیمها قرار داشته باشند، نه در حاشیه آنها.
