جوان آنلاین: جنگ و مورد حمله قرار دادن واحدها و کارخانههای داروسازی ایران در کنار تحریمهای ظالمانهای که سالهاست بیماران را هدف قرار داده اینبار به شکل جدیتری وضعیت چرخه تأمین دارو در کشور را با چالش مواجه کردهاست. فدراسیون بینالمللی جمعیتهای صلیب سرخ و هلال احمر هشدار دادهاست پیامدهای حملات امریکا و اسرائیل به ایران میتواند برای ماهها یا حتی سالها نظام درمانی کشور را تحت فشار نگه دارد. چالشی که نیازمند مدیریت چرخه مصرف دارو است، اما این مدیریت نیازمند همکاری بین پزشکان و نظام سلامت است. حالا آنطور که مدیر کل دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو خبر داده از ماه آینده پزشکان هنگام تجویز دارو به میزان کمبود دارویی و اطلاعات میزان تجویز و بار مالی داروهای تجویزی دسترسی خواهند داشت.
نسخههای پر و پیمان از انواع و اقسام داروها چالشی است که سالهاست گریبان نظام سلامت ما را گرفتهاست.
بنابر آمارها میزان داروهای تجویز شده در نسخ پزشکان ایرانی دو برابر استانداردهای جهانی است. با چنین اوصافی بدیهی است برای منطقی کردن مصرف دارو و مدیریت چرخه آن اقناع و همکاری پزشکان یکی از مهمترین و کلیدیترین حلقههای زنجیره مصرف داروست. بر این اساس کمیته تجویز و مصرف دارو در وزارت بهداشت تشکیل شده و این کمیته بنا دارد هم کارنامه عملکرد پزشکان را منتشر کند و هم در هنگام نسخهنویسی دسترسی آنها را به کمبودهای دارویی فراهم بیاورد.
با چنین تدبیری هم پزشکان متوجه میشوند چه سهمی در تحمیل بار مالی به نظام سلامت دارند و هم با تصمیمگیری درست هنگام تجویز دارو در هنگام کمبود برخی از اقلام دارویی این کمبودها را به بیماران و جامعه القا نمیکنند.
صدور کارنامه پزشکان
اکبر عبداللهی اصل، مدیر کل دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو با اشاره به فعالیت کارگروههای تشکیلشده در وزارت بهداشت در حوزه دارو، اینگونه توضیح میدهد: «یکی از این کمیتهها «کمیته تجویز و مصرف» است که دو موضوع مهم را دنبال میکند و قرار است کمتر از یک ماه دیگر اجرایی شوند.»
به گفته وی یکی از این موارد، سامانه نسخهنویسی است که پزشکان در زمان تجویز به اطلاعات کمبودهای دارویی دسترسی دارند. مورد دیگر، سامانه «کارنامه پزشک» است که در آن، بار مالی تحمیلشده توسط پزشک به نظام سلامت، هنگام نسخهنویسی برای او قابلمشاهده است.
طبق توضیحات مدیر کل دارو، پزشک در زمان نوشتن نسخه، بلافاصله به آمار مصرف آن دارو در کشور دسترسی دارد و میتواند مشاهده کند که چه میزان در کشور مصرف شده و خود او از ابتدای ماه چه مقدار از آن دارو را تجویز کردهاست؛ این سامانه در نهایت بازخورد لازم را به پزشک ارائه میدهد.
عبداللهی اصل ادامه میدهد: «در کمیته پایش و بازبینی فرآیندهای دانشگاهی و علوم پزشکی، کمبودهای چالشزا از بخش بیمارستانهای دولتی شناسایی شده و در خصوص آنها بازخورد ارائه میشود.»
پیامک هشدار برای پزشکان پر مصرف
چند روز پیش هم لیلا غمخوار، سرپرست معاونت بیمه و خدمات سلامت اداره کل بیمه سلامت استان تهران، گفته بود همراستا با سیاستهای کلان نظام سلامت و تأکیدات اخیر رئیس سازمان غذا و دارو مبنی بر ضرورت جدی در «تجویز و مصرف منطقی دارو»، اداره کل بیمه سلامت استان تهران به عنوان بازوی اجرایی و نظارتی، اقدامات عملیاتی ویژهای را در مسیر ارتقای کیفیت خدمات درمانی و صیانت از منابع صندوقهای بیمه آغاز کردهاست.
وی با این توضیح که تجویزهای غیرضروری، فراتر از تحمیل بار مالی، سلامت بیماران را با مخاطرات جدی ناشی از مداخلات غیرعلمی، از جمله مصرف بیرویه سرمها، آنتیبیوتیکها و آزمایشهای القایی مواجه میکند، ادامه داد: «در همین راستا، اداره کل بیمه سلامت استان تهران، با اتخاذ رویکرد نوآورانه و مبتنی بر دادهکاوی، استراتژی «نظارت هوشمند و بازخورد مستمر» را به عنوان محور تحول خود قرار داده است.»
به گفته وی در طول سال گذشته، با تمرکز ویژه بر اقلام پرمصرف نظیر آنتیبیوتیکها و آزمایشهای پاراکلینیکی، پایش دقیقی بر نسخ پزشکان عمومی صورت گرفت.
سرپرست معاونت بیمه و خدمات سلامت اداره کل بیمه سلامت استان تهران، تأکید کرد: «ابزار اجرایی ما در این مسیر، سیستم «ممیزی و بازخورد متمرکز» بودهاست؛ بدینگونه که با تحلیل عملکرد ماهانه، پیامکهای هشدار و تحلیل مقایسهای برای پزشکان عمومی «پرتجویز» ارسال شد تا ضمن آگاهی از جایگاه عملکردی خود در مقایسه با استانداردها و گایدلاینهای علمی، نسبت به اصلاح روند تجویز اقدام نمایند.»
به گفته غمخوار نتیجه این تلاشها و رویکرد علمی، دستیابی به موفقیتی درخشان در سطح ملی است. بر اساس گزارشهای عملکردی، اداره کل بیمه سلامت استان تهران موفق شده در زمینه کاهش میانگین اقلام دارویی و آزمایشهای تجویزی در بین ۳۱ استان کشور، رتبه بسیار مطلوبی را کسب کند که این امر جایگاه تهران را بهعنوان الگوی موفق مدیریت علمی منابع در نظام سلامت تثبیت کردهاست.
همکاری مجلس و دولت برای عبور از بحران
مسعود خاتمی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، هم با تأکید بر اینکه بخشی از مشکلات حوزه دارو ناشی از تحریمها و شرایط بینالمللی و بخشی دیگر مربوط به اختلال در تأمین و انتقال برخی اقلام دارویی است که نیازمند مدیریت دقیقتر است، تأکید کرد: «مجلس و دولت در حال پیگیری جدی موضوعات معیشتی و بهویژه حوزه دارو هستند تا فشار اقتصادی بر مردم کاهش یابد.»
نماینده مردم گلپایگان و خوانسار در مجلس دوازدهم، با تأکید بر اینکه مشکلات حوزه دارو به صورت جدی در حال پیگیری است، افزود: «مجلس و دولت به شکل مستمر در حال بررسی و دنبالکردن حل مشکلات حوزه دارو در زمینه کمبود دارو و گرانی و افزایش قیمتها هستند..»
این نماینده مجلس ادامه داد: «در جلسات تخصصی کمیسیون بهداشت، تکتک اقلام دارویی مورد بررسی قرار گرفته و پیگیریها به صورت مستمر از سوی کمیسیون بهداشت و درمان و در تعامل با وزارت بهداشت و سایر دستگاههای مرتبط ادامه دارد و این روند نیز بدون وقفه ادامه خواهد داشت.»
صلیب سرخ و هلال احمر: آتشبس به معنای پایان بحران نیست
بخش عمده بحران دارویی امروز از تبعات جنگی است که به ما تحمیل سد. کریستیان کورتز کاردوزا، معاون منطقهای فدراسیون بینالمللی جمعیتهای صلیب سرخ و هلال احمر برای خاورمیانه و شمال آفریقا، پس از سفر چهارروزه به ایران در ژنو گفت آتشبس به معنای پایان بحران نیست.
او هشدار داد که صدها درمانگاه، مرکز درمانی، مراکز آموزشی و واحدهای تجاری در جریان حملات آسیب دیده یا ویران شدهاند و همین موضوع، فشار سنگینی بر دسترسی مردم به خدمات درمانی وارد کردهاست.
به گفته وی، نگرانی درباره کمبود تجهیزات پزشکی حیاتی، از جمله دستگاههای دیالیز و پروتز، رو به افزایش است. او گفت یکی از کارخانههایی که ۶۰ درصد فیلترها و تجهیزات دیالیز را تولید میکند، فقط برای سه ماه آینده مواد اولیه در اختیار دارد و زنجیره تأمین آن به دلیل جنگ مختل شدهاست.
با وجود این اظهارات، اما تجربه هشت سال جنگ تحمیلی و ۴۷ سال تحریم و فشار به کشور نشان داده مدیران حوزههای مختلف و به خصوص حوزه سلامت به خوبی میدانند چگونه باید کشور را از بحرانها عبور دهند. این بار هم با کمی همدلی و اصلاح الگوهای نادرست مصرف فضای ناشی از جنگ و تحریم را مدیریت خواهیم کرد.
