جوان آنلاین: رمان «دختران قبیله جنگ» از آثار برگزیده بخش رمان و داستان چهارمین جشنواره دوسالانه کتاب ادبیات مقاومت (بزرگداشت سردار شهید حاج حسین همدانی) است. این اثر که به مقام دوم بخش داستان و رمان این جشنواره دست یافت، اثر جواد افهمی، نویسنده حوزه ادبیات پایداری است. «دختران قبیله جنگ» به سرنوشت و ماجراهای پیرامون یک گروگانگیری از زنان شیعه فوعه به دست جوانان مسلح اهل سنت بنش در سوریه میپردازد و در میان این حوادث، ماجراهای عاشقانه حورا (دختر شیعی فوعه) با رئوف (پسر سنی بنش) و سوسن و حمزه بر ابعاد عاطفی و دراماتیک رمان میافزاید.
این رمان در ۲۳بخش، زوایا و گوشههایی از تنازعات و سختیها و تنگناهای مردم سوریه را درپی جنایات داعش و اقدامات مسلحین روایت میکند.
نویسنده با توصیف صحنهها و جزئینگری و توصیفات مستند، توانسته خواننده را در سفر خود به قلب سوریه همراه کند و با صحنههایی از ددمنشی تکفیریها و مشکلات مردم، همدلی و ابعاد مصائب ناامنی را در این کشور به تصویر بکشد.
با اینکه ماجراهای اصلی رمان درباره به اسارت گرفتن اتوبوسی حامل تعدادی از زنان و دختران معلم و فرهنگی فوعه است که در مدرسهای متعلق به اهل سنت شهر بنش (شهر مجاور) به تدریس و تعلیم میپردازند و به پیش از بروز و ظهور داعش و جریانهای تکفیری یعنی سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۳ بازمیگردد، اما این اتفاقات و این ایام در واقع مقدمهای بر شکلگیری نطفه نامشروع داعش است و در دیالوگهای مسلحین، رگههایی از القائات و تفکرات داعش در تعلیمات و آموزشهای مدارس دینی و طلاب بازگشته از کشورهای دیگر (که مراکز دینی و تعلیمی این جریانات تکفیری هستند) بهوفور دیده میشود.
همچنین نویسنده در لایههای رمان و در گفتوگوها، ابعاد آموزههای رایج داعش را که منشأ تفرق دینی و تخاصم مذهبی و ازهمگسیختگی اجتماعی اقوام سوری است، نشان میدهد. این اتفاقات در سوریه زمانی رخ میدهد که ابوبکر بغدادی پرچم خلافت خودخوانده داعش را در عراق و شام برافراشت و در پی آن، مسلحین سوری از فرایند عادی زندگی در بنش و ارتباطات و تعاملات فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی با مردم و جامعه شیعینشین فوعه و کفریا منقطع شدند و به دنیای ساختگی و تخیلی معنویت توهمی داعش پیوستند. این پیوستگی موجب درگیری و شورش و قتل و غارت در سوریه شد.
حمزه (سنی، فرمانده مسلحین) که عاشق سوسن (دختر شیعی) است و نیز رئوف که عاشق حوراست، به دلیل تفکرات و تعلیمات افراطی داعش از عشقش دست میکشد و دومی جانش را بر سر بازار این عشق مینهد، اما خانوادههایشان، چون برخلاف سنتهای گذشته و پیوستگیهای فرهنگی است، با این ازدواج مخالفت میکنند.
نویسنده در این رمان نشان میدهد؛ چگونه تفکر مخرب داعش (که ساختهوپرداخته غرب و امریکاست) پیوندها و علقههای جامعه سوری را از همه گسسته و انشقاق اجتماعی و تنفر مذهبی را به ارمغان آورده است. نویسنده به ارتباطات مقاومت جامعه شیعی سوریه با جامعه شیعی لبنان و حزبالله میپردازد و نقش این ارتباطات را در بستر مقابله با تهاجم داعش، مسلحین معارض و تکفیری در زوایای رمان مینمایاند.
ضربه کاری اول رمان
یکی از ویژگیهای این رمان، کشش موجود و ضربه اول نویسنده در همان بخش نخستین و آغازین است که با قتل بیرحمانه رحمان (نوجوان، فرزند سوسن و همسر عدنان، عضو ارتش سوریه) در حالی که تلاش میکند از سیطره مسلحین عبور کند و به ترکیه پناهنده شود، آغاز میشود.
حمزه (فرمانده مسلحین) پس از دستگیری فرزند نوجوان سوسن (معشوقه سابق خود) او را بیرحمانه به قتل میرساند، چراکه او فرزند سرهنگ عدنان (عضو و از فرماندهان ارتش سوریه) است. فصل اول رمان ضربه کاری و چنگک اصلی را بر روح و روان مخاطب میاندازد تا کتاب را بر زمین نگذارد، اما سوسن که به نظر میرسید شخصیت اصلی رمان باشد، رها میشود. در بخش دوم هم با بازگشت خط روایت به گذشته، شاهد روایت عاشق شدن حمزه (فرمانده مسلحین بنش و طلبه تکفیریشده) و در بخش چهار هم شاهد دلکندن همیشگی حمزه از سوسن پس از پیوستن او به داعش در افغانستان هستیم و از سوسن تا بخش ۱۱رمان دیگر خبری نیست، تا اینکه درحالی که به شخصیتی منزوی، مجنون و تکیده تبدیل شده، به فضای روایت بازمیگردد؛ درحالی که منفعل، بیروح و روانپریش است.
خواننده در بخش اول تصور میکرد شخصیت محوری و اصلی سوسن است، اما حورا و ماجراهای پیرامونش گوی سبقت را از سوسن میرباید و سپس خط روایت به سمت ماجرای گروگانگیری مسافران اتوبوس سوق مییابد.
سرنوشتنگاری جامعه سوری معاصر
نویسنده در رمان «دختران قبیله جنگ» سرنوشت بخشی از جامعه سوری را در یک مقطع محدود زمانی با تکیه بر مستندات سفرها، واقعگرایی، تجربیات و تخیل به تصویر میکشد و تجربهزیسته تلخ این مردم را در از دستدادن امنیت ملی، اجتماعی و اقتصادی به دلیل دل سپردن به وعدههای پوچ و توهمی و دخالتهای بیگانگان به عینه نشان میدهد.
افهمی به کشف و شناخت و شهود دنیای خارج از دسترس مخاطب و شناساندن واقعیتهای اجتماعی و سیاسی، شخصیتها و کاراکترهای جدید ایجادشده در کشوری که مجاورت معنوی با جامعه ایرانی دارد، کمک میکند.
رمان در هر بخش یک نقطه عطف دارد، اما اوج این عطفها در بخش ششم و به اسارت گرفته شدن مسافران اتوبوس در مسیر بازگشت به فوعه به منصهظهور و بروز میرسد و ادامه ماجراهای رمان به حوادث و درگیریهای پیرامون آزادسازی مسافران این اتوبوس و اقدام متقابل فوعهایها بازمیگردد. در این میان، ماجرای دلدادگی و نامزدی رئوف بنشی با حورای فوعهای، فضای خشن رمان را تلطیف میکند.
ادبیات و تفهیم مباحث راهبردی
یکی از مباحث راهبردی مطرح در ادبیات مقاومت و رمانهایی که به مقاومت سوریه و درگیری مقاومت با داعش و تکفیریها میپردازد، تبیین و تفهیم کارکردهای حضور نظامی و مستشاری ایران در سوریه در سالهای اخیر است.
در برابر تعریف این عمق استراتژیک برای جمهوری اسلامی در سوریه، برخی طیفهای ناآگاه و مبتذل سیاسی، لیبرالها، سلبریتیها و فضای مجازی و شبکههای اجتماعی این حضور را تخطئه کردند. اما در جنگ ۱۲ روزه رمضان، اهمیت و جایگاه این عقبه راهبردی و پدافندی برای بخشهای مختلف و مردم و دلسوزان آشکار گردید. اما دیگر دیر شده بود و دشمن در کوچههای شهر با ما درگیر شده بود. در سوریه میجنگیدیم تا با حفظ عقبه و لایههای پدافندی، با دشمن در داخل شهرها و کوچهها نجنگیم.
اما هنوز هم ممکن است برای برخی مخاطبان ایرانی جای سؤال باشد که علت ورود ایران به این غائله چیست؟ فرمانده مسلحین در بخشی از کتاب، اهداف بلندمدت خود را در مواجهه با جوامع مسلمان اینگونه بیان میکند: «یادتان باشد فوعه و کفریا اهداف کوچک و جزئی برای تشکیل دولت جهانی اسلامی است. بعد از این دو شهر، نوبت نابودی علویان لاذقیه و طرطوس و شیعیان نبل و الزهراست. بعد شیعیان جنوب لبنان و دست آخر، دشمن اصلی بزرگ و قدرتمند ما ایران است. به خواست خدای بزرگ و متعال و به همین زودی بشار اسد را به درک واصل میکنیم و حکومت اسلامی را در سوریه برقرار میسازیم و با اتحاد ارتشهای ممالک اسلامی همچون سوریه، عربستان، افغانستان، پاکستان، عراق، قطر، اردن، امارات، کویت و حتی ترکیه از همه طرف به شیعیان و آتشپرستان ایرانی هجوم میبریم و ریشههایشان را از سفره روزگار برمیکنیم.»
این سطور عمق راهبردی و علل شکلگیری مقاومت را به خوبی نشان میدهد. بنابراین علت حضور ایران و نیروهایش در سوریه و شکلگیری مدافعان حرم با رهبری سردار بزرگی، چون حاج قاسم سلیمانی، مبارزه با همین تفکر مخرب است.
نثر این رمان ساده، سلیس و دلنشین است. فقط دو نکته ویرایشی یافته شده که رفع آن مزید بر محسنات است: یکی در صفحه۷۶، پاراگراف چهارم، ترکیب «سه به راه» که «سربه راه» درست است و دیگری در صفحه ۸۷، پاراگراف آخر، «کلمه صلوات» درست است نه «کمله صلوات».
«دختران قبیله جنگ» از سوی انتشارات خط مقدم برای نخستین بار در سال ۱۴۰۲ در هزار نسخه در قم منتشر شد و هم اکنون چاپ دوم در دسترس است.
«افسانه شهر سنگی»، «بادهای سرکش هندوکش»، «رقصی چنین در میانه آتش» و «ملاقات در جنگل بلوط» از دیگر آثار افهمی است.
