جوان آنلاین: الگوی مصرف انرژی در کشورمان در چند دهه گذشته تحت تأثیر مجموعهای از عوامل ساختاری شکل گرفته که نتیجه آن، فاصله معنادار میان مصرف داخلی و استانداردهای جهانی بوده است. تداوم این وضعیت، تابآوری اقتصاد کشورمان را در برابر فشارهای بیرونی کاهش میدهد. در روزهای اخیر این مسئله به موضوعی پرتکرار در میان سخنان سیاستگذاران تبدیل شده و از مردم دعوت شده تا بیش از پیش الگوهای مصرف را رعایت کنند. کاهش حدود ۱۵ درصدی مصرف بنزین (که میشود آن را با تنها یک لیتر مصرف کمتر محقق کرد)، کاهش ۳۰ درصدی مصرف برق و ۲۰ درصدی گاز، نقشه راهی است که میتواند مسیر روشنتری در راستای تقویت تابآوری کشور باشد.
سالها رشد مصرف، فرسودگی زیرساختها، فاصله میان تولید و تقاضا و برخی ضعفهای مدیریتی باعث شده است امروز مدیریت منابع به یکی از مهمترین دغدغههای کشور تبدیل شود. اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، با اشاره به ضرورت صرفهجویی در مصرف انرژی به ناهمخوانی تولید بنزین با مصرف آن اشاره کرد و گفت: امروز مصرف روزانه بنزین کشور حدود ۱۳۰ تا ۱۳۵ میلیون لیتر است، در حالی که تولید ما پیش از جنگ حدود ۱۱۰ تا ۱۱۵ میلیون لیتر بود و روزانه ۲۰ تا ۲۵ میلیون لیتر واردات انجام میدادیم. او در ادامه افزود: امروز باید همه با هم پیمان ببندیم که مصرف انرژی کشور را بر مبنای همین حدود ۱۰۰ میلیون لیتر تولید روزانه تنظیم کنیم و مردم کمک کنند تا کشور در حوزه انرژی از واردات بینیاز شود. به گفته وی، کاهش حتی مقدار اندکی از مصرف میتواند نقش مهمی در جبران این فاصله داشته باشد.
کاهش تنها یک لیتر؛ راهی ساده برای حذف واردات بنزین
سقاب اصفهانی تأکید کرد: اگر هر خانوار ایرانی به طور متوسط روزانه تنها یک لیتر از مصرف بنزین خود را کاهش دهد، مجموع این صرفهجویی در سطح ملی میتواند معادل حجم واردات بنزین باشد و کشور را از نیاز به واردات این فرآورده بینیاز کند. رئیس سازمان بهینهسازی انرژی در بخش دیگری از سخنان خود به آسیبهایی که به زیرساختهای انرژی کشور در جریان «جنگ رمضان» وارد شده اشاره کرد و گفت: جبران خسارتهای واردشده به شبکه گاز و سوخت کشور حدود ۱۸ ماه تا دو سال زمان نیاز دارد. سقاب اصفهانی با بیان اینکه عبور پایدار از بحران انرژی تنها با اقدامات کوتاهمدت ممکن نیست و باید اصلاحات ساختاری نیز دنبال شود، افزود: افزایش بهرهوری سوخت در خودروهای داخلی و توسعه حملونقل عمومی از مهمترین راهکارهای بلندمدت برای کاهش مصرف بنزین در کشور به شمار میرود.
موضوع صرفهجویی در مصرف انرژی به تازگی مورد تأکید محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز قرار گرفته است. او در پیامی با اشاره به شکست دشمن در تحقق اهداف نظامی و تلاش برای جبران این شکست با فشار اقتصادی، صرفهجویی را مؤثرترین سلاح در برابر دشمن معرفی کرد.
بارشهای نامتوازن و مدیریت مصرف آب
درباره وضعیت ذخایر آبی، اگرچه میزان بارندگی در اغلب استانها از دهه نخست اسفند تا نیمه نخست فروردین بهطور قابلتوجهی افزایش یافت و به تقویت منابع آب سطحی و بهبود ذخایر سدها کمک کرد، با این حال منابع آبی کشور با مصرف آن همچنان شکاف دارد. در سال آبی جاری، از میان شش حوضه اصلی، میزان بارش در حوضه آبریز دریای خزر حدود ۷/۱۰ درصد کمتر از میانگین بلندمدت بوده، در حالی که در سایر حوضهها افزایشی در حدود ۵ تا ۱۵درصد ثبت شده است؛ بیشترین رشد نیز به حوضه دریاچه ارومیه اختصاص دارد.
در سطح استانی نیز توزیع بارشها یکنواخت نبوده است. با وجود تحقق حدود ۱۰۰ درصدی بارش در برخی استانها، نزدیک به یکسوم کشور همچنان با کمبارشی مواجه است. در استان تهران، میزان تحقق بارش سال آبی کمتر از ۵۰ درصد بوده و حدود ۲۵ درصد پایینتر از میانگین بلندمدت برآورد میشود. در چنین شرایطی، توجه به مدیریت ریسک، بهویژه در کلانشهرها، اهمیت بالایی دارد. همزمان، بازنگری در ساختار حکمرانی و ارتقای نظام مدیریت منابع آب، همچنان بهعنوان یک ضرورت اساسی برای کشور مطرح است.
امیدواری برای جبران شکاف تولید و مصرف برق
در حوزه مصرف برق نیز بین مصرف و تولید شکاف ۲۳ تا ۲۴ هزار مگاوات وجود دارد که رفع این ناترازی نیز از مسیر صرفهجویی و توسعه نیروگاهها میگذرد. بر اساس گزارشها، دولت در دو سال گذشته در حوزه احداث نیروگاه تجدیدپذیر به خوبی فعالیت کرده و ظرفیت این نیروگاهها به بیش از ۴ هزار مگاوات رسیده است. با این حال، ظرفیت فعالیت بیشتر بخش خصوصی در این حوزه همچنان بالا است.
در همین ارتباط، حسین امامیراد، نماینده مجلس، گفت: ایران یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت و گاز در جهان است، اما به دلیل یارانههای سنگین، قیمتگذاری غیرواقعی و عمدتاً تکنولوژیهای قدیمی و ناکارآمد در صنایع و ساختمانها، سرانه مصرف انرژی در کشور ما چندین برابر میانگین جهانی است. او با بیان اینکه سرانه مصرف گاز و برق در بخش خانگی در ایران بین ۵ /۱ تا دو برابر بسیاری از کشورهای دیگر است، تأکید کرد: این در حالی است که در حوزه برق، متأسفانه با سوزاندن سوختهای فسیلی بسیار غیربهینه و پرهزینه، برق تولید میشود. لولهکشیهای قدیمی و فرسوده نیز موجب هدررفت ۱۰ درصدی آب میشود. بنابراین استمرار یا تغییر این شرایط، نیازمند سیاستگذاری در نحوه مدیریت بخشهای اقتصادی و در زنجیره آخر، صرفهجویی است.
تقویت کشور با صرفهجویی در مصرف انرژی
منصور شکرالهی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، با بیان اینکه باید در حوزه مصرف انرژی، آب و برخی منابع حیاتی صرفهجویی ایجاد شود، گفت: جهاد صرفهجویی نیازمند مجموعهای از سیاستگذاریها، اصلاح الگوی مدیریت منابع و همچنین همراهی همه مردم، صنایع و کارگاههای تولیدی در مدیریت مصرف است. باید بدانیم که در چنین شرایطی هر اقدام کوچک برای کاهش مصرف انرژی، آب و کالاهای اساسی میتواند به تقویت تابآوری کشور و پایداری زیرساختها کمک کند.
مجید دوستعلی، عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی، نیز با اشاره به پیام اخیر رئیس مجلس شورای اسلامی و محورهای پنجگانه این پیام از جمله برنامهریزی برای رفع مشکلات اقتصادی کشور و صرفهجویی در مصرف منابع انرژی گفت: صرفهجویی به معنای مصرف نکردن نیست، بلکه به معنای پرهیز از مصرف بیش از نیاز است. اگر هر فرد بتواند حتی یک لامپ اضافی را خاموش کند یا در مصرف آب و انرژی مدیریت داشته باشد، در حقیقت به کشور، نظام و حتی نیروهایی که در میدان مقابله با دشمن حضور دارند، کمک کرده است و همه مردم باید تا جایی که میتوانند در این مسیر همکاری و همراهی داشته باشند.
کارشناسان و صاحبنظران راهکار عبور از شرایط ناترازی در حوزههای مختلف انرژی را اتخاذ مجموعهای از سیاستگذاریهای دقیق، اصلاح الگوی حکمرانی منابع و در عین حال همراهی جامعه در مدیریت مصرف میدانند. در چنین شرایطی هر اقدام کوچک برای کاهش مصرف انرژی، آب و کالاهای اساسی میتواند به تقویت تابآوری کشور و پایداری زیرساختها کمک کند.
