جوان آنلاین: دادههای اخیر نشان میدهد حجم آب دریاچه ارومیه در مقایسه با چهار سال گذشته در فصلهای مشابه به بیشترین حد خود رسیده است. بر اساس آخرین پایشهای صورتگرفته، تراز آبی دریاچه ارومیه نسبت به بازه زمانی مشابه در چهار سال گذشته با رشد محسوسی همراه بوده است، این افزایش حجم ناشی از عوامل اقلیمی و مدیریتی است و یک نقطه امیدبخش برای اکوسیستم منطقه محسوب میشود. دریاچه ارومیه، قلب تپنده آذربایجان، یکی از شگفتیهای طبیعی ایران است که با پهنای وسیع و آبهای شور خود، نقشی بیبدیل در تاریخ، فرهنگ و زیستبوم این منطقه ایفا کرده است، اما این جاذبه طبیعی با چالشهای بسیاری روبهرو است؛ از کاهش چشمگیر سطح آب تا تهدیدات زیستمحیطی که حیات این دریاچه را به خطر انداخته است، با این حال، دریاچه ارومیه همچنان به عنوان یکی از مهمترین نمادهای آذربایجان و ایران، زیبایی و اهمیت خود را حفظ کرده است و هر ساله گردشگران بسیاری را به سوی خود میکشاند تا از نزدیک با این گنجینه طبیعی آشنا شوند و شاهد زیباییها و تاریخچه پرفرازونشیب آن باشند.
روند افزایش تراز آبی دریاچه ارومیه ادامه دارد
در سالهای اخیر، خشک شدن دریاچه ارومیه تأثیرات منفی بزرگی بر اکوسیستم منطقه داشته است. کاهش سطح آب و افزایش غلظت نمک باعث شده است بسیاری از گونههای گیاهی و جانوری منطقه با تهدید جدی روبهرو شوند، بهویژه، کاهش تعداد پرندگان مهاجر و از بین رفتن بسیاری از زیستگاههای طبیعی، نمونههای بارزی از این تأثیرات منفی است. اگرچه تلاشهایی برای احیای دریاچه صورت گرفت، اما همچنان چالشهای زیستمحیطی زیادی پیش رو است.
به گفته مدیر عامل شرکت آب منطقهای استان آذربایجانغربی با توجه به بارشهای اخیر انتظار میرود روند افزایش تراز دریاچه ارومیه ادامهدار باشد. مجید رستگاری گفت: امیدواریم با بارشهای خوب در حوضه دریاچه ارومیه و همچنین انتقال آب از سدهای اقماری و تونل انتقال، زمینه بهبود وضعیت روزافزون دریاچه فراهم شود.
تخصیص بودجههای کلان و بینتیجه برای احیای دریاچه ارومیه
مصطفی نادری، پژوهشگر حوزه محیط زیست آلودگی هوا در گفتوگو با «جوان» گفت: با توجه به بارشهای اخیر در کشور خوشبختانه حال دریاچه ارومیه رو به بهبود است ولی هنوز به حد نرمال نرسیده است.
نادری با اشاره به بارشهای اخیر در کشور بیان کرد: متأسفانه کشور سالها با خشکسالیهای گستردهای روبهرو بود، اما با توجه به بارندگیهای صورتگرفته در سال جاری رکورد ۵۰ ساله میانگین بارش شکسته شد، البته بسیاری از پژوهشگران علت این بارشها را از بین بردن پایگاهها و رادارهای دشمن میدانند و اعتقادشان بر این است یکی از کاربرد رادارها ایجاد خشکسالی بود که با از بین بردن پایگاههای امریکا در منطقه از سوی نیروهای مسلح ایران بارشها در ایران افزایش پیدا کرده است.
وی افزود: در سالهای گذشته با شروع اسفند ماه موج گرما وارد کشور میشد، اما در حال حاضر با آمدن اردیبهشت ماه هنوز سرما و بارش در کشور ادامه دارد.
پژوهشگر حوزه محیط زیست آلودگی هوا با اشاره به اینکه طی این سالها بودجههای بسیار زیادی برای احیای دریاچه ارومیه در نظر گرفته شد، اظهار کرد: متأسفانه اختصاص بودجهها و پروژههای کلان هیچ سرانجامی برای احیای دریاچه ارومیه نداشت و تنها بارشها امید را در دریاچه زنده کرد.
وی با بیان اینکه بسیاری از فعالان محیط زیستی سیاه نماییهایی را در ارتباط با دریاچه ارومیه ارائه میکردند، عنوان کرد: برآورد و آیندهنگری بسیاری از فعالان محیط زیستی بر این بود که با خشک شدن دریاچه ارومیه، ناحیه شمال غرب ایران تا شهر زنجان باید خالی از سکنه شود و این در حالی است که دریاچه ارومیه خشک شد ولی پیشبینیهای این افراد محقق نشد، این موضوع هم مانند بسیاری از سیاهنماییها که در ارتباط با مشکلات زیستمحیطی کشور مطرح میکردند، عملی نشد.
حال دریاچه ارومیه خوب است
نادری همچنین گفت: در حال حاضردریاچه ارومیه وضعیت خوبی دارد و امیدواریم با روند ادامهدار بارشها و برنامههای متناسب با آن که از طرف مسئولان در نظر گرفته میشود، شاهد این باشیم که دریاچه ارومیه به طور کامل احیا شود.
وی با اشاره به پروژههای زیستمحیطی در ارتباط با دریاچه ارومیه اضافه کرد: یکی از مسائل مهم در ارتباط با احیای دریاچه ارومیه، رعایت حقابه محیط زیستی است که سالهاست نادیده گرفته شده، ضمن اینکه حفر چاههای غیرمجاز و ساخت سدهایی اطراف حوضه آبریز باعث شد ورودیهای دریاچه کم شود.
نادری ادامه داد: متأسفانه نادیده گرفتن مسائل اصلی و از آن طرف انجام پروژههای سنگین انتقال آب از استانهای دیگر همچون کردستان دردی از دریاچه دوا نکرد و مشکلات آن بیشتر شد، حتی پروژه تصفیه فاضلابها و انتقال آن به دریاچه کلید خورد که هیچ نتیجهای دربرنداشت.
وی گفت: برای احیای کامل دریاچه نیازمند راهحلهای مبتنی بر مسائل اکولوژیک و محیط زیستی هستیم، ضمن اینکه باید مسائل آبخیزداری نیز در این ارتباط در نظر گرفته شود، کمااینکه در سالهای اخیر از زمان رئیسجمهور شهید مرحوم رئیسی مسائل آبخیزداری در کشور مورد پیگیری قرار گرفت و در مجلس نیز به تصویب رسید که با انجام این برنامهها دیگر نیازی به پروژههای پرهزینه همچون انتقال آب نخواهد بود و قطع به یقین دریاچه نجات پیدا خواهد کرد.
پژوهشگر حوزه محیط زیست آلودگی هوا در ارتباط با بحث کشاورزی افزود: انجام کشاورزیهای بیرویه اطراف دریاچه نیاز به آمایش سرزمین و الگوی کشت دارند که باید متناسب با ظرفیت دریاچه صورت گیرد.
وی اضافه کرد: متأسفانه به نفع خیلی افراد است که دریاچه در همین وضعیت بماند، به طور مثال در حال حاضر در کشور با اطمینان خواهم گفت کمبود آب وجود ندارد بلکه مشکل عدممدیریت درست منابع آب باعث ایجاد مشکلاتی در این حوزه شده است، البته مسئله آب هم در کشور به گونهای سیاهنمایی میشود.
نادری عنوان کرد: وقتی وزارت نیرو آب را به عنوان یک کالای درآمدزا برای خودش در نظر گرفته است، هیچ وقت راهکارهایی را در نظر نخواهد گرفت تا مسئله حل شود.
ضرورت اصلاح مدیریت
آنچه امروز از بهبود نسبی وضعیت دریاچه ارومیه مشاهده میشود، بیش از هر چیز حاصل همزمانی شرایط مساعد اقلیمی و برخی اقدامات اجرایی است، اما تکیه صرف بر بارشها نمیتواند تضمینکننده پایداری این روند باشد. تجربه سالهای گذشته نشان داده است بدون اصلاح ساختارهای مدیریتی، تأمین حقابههای زیستمحیطی، کنترل برداشتهای بیرویه و بازنگری در سیاستهای کلان آب، هرگونه بهبود مقطعی میتواند بار دیگر جای خود را به بحران بدهد.
اکنون دریاچه ارومیه در نقطهای حساس ایستاده است؛ جایی میان بازگشت تدریجی حیات و خطر تکرار گذشته. استمرار این مسیر، نیازمند تصمیمهای دقیق، علمی و دور از نگاههای مقطعی است. اگر این الزامات بهدرستی مورد توجه قرار گیرد، میتوان امیدوار بود که این پهنه آبی ارزشمند نه تنها از بحران عبور کند، بلکه بار دیگر به جایگاه واقعی خود در زیستبوم و هویت منطقه بازگردد.
