جوان آنلاین: نام مازندران به خاطر ظرفیتهایش، همیشه بر زبانهاست، اما اهمیت این استان فقط به خاطر محصولاتش نیست و مازنیها در دوران هشت سال جنگ تحمیلی و اکنون در دفاع مقدس سوم از هیچ کوششی برای حفظ ثبات اقتصادی، تولید پایدار و امنیت غذایی دریغ نکرده و نقشی فراتر از یک تولیدکننده ملی داشتهاند. گزارشها نشان میدهد حتی در سختترین شرایط نیز تولید، تأمین و صادرات محصولات کشاورزی در مازندران متوقف نشده است. از ثبت بیش از ۹۲۰هزار تن عملیات صادرات و واردات در دوران جنگ تحمیلی تا توسعه ۱۲محصول رتبهاولی و ظرفیتهای گسترده آبزیپروری، صنایع غذایی و اکوتوریسم، همه بیانگر آن است که مازندران همچنان ستون پنهان، اما حیاتی اقتصاد کشور باقی مانده است و برای تبدیلشدن به قطب صادرات غیرنفتی، بیش از هر زمان دیگری به توجه، برنامهریزی و سرمایهگذاری هدفمند نیاز دارد.
استان مازندران در چهار دهه اخیر همواره یکی از ستونهای اصلی اقتصاد کشاورزی ایران بوده است؛ استانی با خاک حاصلخیز، اقلیم کمنظیر و دسترسی به دریا که توانسته بخش مهمی از سبد غذایی کشور را تأمین کند و همزمان دروازه صادرات کشاورزی باشد. از مرکبات، کیوی و برنج گرفته تا آبزیان، گیاهان دارویی و محصولات باغی، هر کدام سهمی جدی در ارزآوری و حضور ایران در بازارهای منطقهای و جهانی داشتهاند.
اما نقش این استان تنها به وضعیت امروز محدود نیست. در دوران دفاع مقدس، مازندران نقشی حیاتی در تأمین مایحتاج کشور ایفا کرد؛ نقشی که کمتر در روایتهای رسمی برجسته شده است. سرپرست سازمان جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به این دوره میگوید: «در دوران جنگ، بیش از ۹۲۰هزار تن صادرات و واردات محصولات کشاورزی از مازندران ثبت شد. زنجیره تأمین و تولید بدون وقفه مدیریت شد و کارشناسان ما شبانهروز تلاش کردند نه روند تأمین مواد غذایی دچار مشکل و نه جریان صادرات قطع شود.»
اسدالله تیمورییانسری توضیح میدهد که بیش از ۲۵هزار تن از محصولات استان با دریافت گواهیهای بهداشتی به بازارهای خارجی صادر و در کنار آن بیش از ۸۹۰هزار تن کالاهای اساسی از مبادی رسمی وارد و در کشور توزیع شد.
این مسئول تأکید میکند: «این حجم عملیات در شرایط جنگی، با نظارت دقیق بهداشتی، کنترل کیفیت و حضور میدانی کارشناسان انجام شد تا کوچکترین خللی در تأمین و صادرات ایجاد نشود»؛ صحبتهایی که ثابت میکند در کنار حضور فرزندان استان در خطوط مقدم و مشارکت کامل مازنیها در دفاع مقدس، این استان نقش مؤثر و تعیینکنندهای در پشتیبانی اقتصادی جنگ بر عهده دارد.
نقش استانها در تصمیمسازی تجاری
اواخر سال۱۴۰۴ بود که وزیر جهاد کشاورزی در حاشیه نشست مشترک با استانداران و مدیران کشاورزی شمال کشور که به میزبانی استانداری مازندران برگزار شد، از افزایش ارزش صادرات محصولات کشاورزی ایران به ۸میلیارد دلار خبر داد؛ رقمی که نسبت به سال قبلتر رشد ۳میلیارد دلاری را نشان میدهد.
غلامرضا نوریقزلجه این جهش را نتیجه تحرک جدید در بازارهای هدف و تقویت دیپلماسی تجاری دانست و افزود: «تاکنون ۱۶میلیارد دلار کالاهای اساسی و نهادههای مهم برای تأمین نیاز کشور وارد شده است.»
به گفته او، اکنون ۸۵درصد امنیت غذایی کشور از نظر وزنی و ۸۰درصد از نظر ارزشی بر پایه تولید داخلی استوار است و تنها بخش محدودی از نیاز غذایی از مسیر واردات تأمین میشود. وزیر جهاد کشاورزی در این نشست تأکید کرد که استانها باید نقش مؤثرتری در تصمیمسازیهای تجاری پیدا کنند؛ موضوعی که به درخواست استانداران شمالی، در دستور کار دولت قرار گرفته است. نوریقزلجه از برنامه تفویض اختیارات بیشتر به واحدهای استانی خبر داد و با اشاره به ظرفیتهای تهاتر در واردات نهادهها گفت: «اگرچه بستر قانونی فراهم شده است، اما استفاده از این شیوه هنوز به طور کامل عملیاتی نشده و لازم است موانع اجرایی آن رفع شود.»
ظرفیتهای بینظیر، اما زمینمانده
مازندران امروز نیز یکی از محورهای اصلی تولید کشور است. رئیس اتاق ساری با اشاره به ظرفیتهای صادراتی استان میگوید: «مازندران استانی با ظرفیتهای گمنام است. اگر این توانمندیها متناسب با نیاز بازارهای هدف و به صورت حرفهای معرفی شوند، بسیاری از کالاهای ما میتوانند در سطح جهانی رقابت کنند.»
علی تقیپور ادامه میدهد: «استان در ۱۲قلم محصول کشاورزی از جمله مرکبات، برنج، کیوی، گلهای زینتی و محصولات باغی رتبه نخست کشور را دارد. در کنار اینها، ظرفیت بزرگ آبزیپروری از تولید ماهیان سردآبی و گرمابی تا خاویار، مازندران را به یکی از قطبهای شیلات کشور بدل کرده است. صنایع غذایی، لبنیات، فرآوردههای تبدیلی، خشککنی و بستهبندی از دیگر مزیتهای تقویتکننده زنجیره ارزش استان هستند. همچنین گردشگری، صنایع خلاق، صنایع چوب و اکوتوریسم نیز بخشهایی هستند که میتوانند سهم قابلتوجهی در توسعه صادرات غیرنفتی استان داشته باشند.»
با وجود این گستره بزرگ از توانمندیها، ظرفیتهای فراوانی در مازندران همچنان به مرحله بهرهبرداری کامل نرسیدهاند. محصولاتی مانند ارگانیکها به دلیل نبود استانداردسازی کافی، گیاهان دارویی به دلیل کمبود واحدهای فرآوری پیشرفته و ماهیان زینتی و فرآوردههای دریایی خاص مانند پودر جلبک هنوز سهم کوچکی در صادرات دارند. صنایع دستی، انرژیهای تجدیدپذیر، بیوگاز و پلتهای سوختی نیز با وجود ظرفیت بالا، در بازارهای خارجی ناشناخته ماندهاند. نبود برند واحد، ضعف بازاریابی بینالمللی، سرمایهگذاری ناکافی و پیچیدگیهای گمرکی از اصلیترین موانع این عقبماندگی عنوان میشود.
