در شرایطی که بحران آب به یکی از جدیترین چالشهای زیستمحیطی کشور تبدیل شده، نگاهها بیش از گذشته به آموزش، فرهنگسازی و مشارکت اجتماعی دوخته شده است.تلاقی آموزش و مدیریت منابع، پیوند مدرسه با جامعه و گفتوگویی صریح درباره مسئولیتی که دیگر محدود به یک نهاد نیست. در چنین شرایطی «طرح دانشآموزی نجات آب (داناب )» بهعنوان تجربهای موفق و ملی با تکیه بر آگاهیبخشی به نسل کودک و نوجوان،فرهنگ مصرف بهینه آب را از کلاسهای درس به خانهها و از خانوادهها به آینده کشور منتقل کند.
مخاطب داناب کیست؟!
طرح”داناب” که از پانزده سال پیش برای کمک به رخ دادن چنین هدفی در نظام آموزش رسمی کشور شکل گرفته در یک مسیر پر فراز و نشیب، با همکاری انبوهی از افراد متعهد و علاقهمند تا به امروز ادامه پیدا کرده است.
این طرح برای دانشآموزان مقطع راهنمایی سابق یا متوسطه اول فعلی، تعریف شده است؛ نوجوانانی که از یک طرف، از دوران ابتدایی عبور کرده و درک بهتری از موضوعات انتزاعی مثل آب زیرزمینی دارند و از طرف دیگر هنوز بطور کامل درگیر موضوعاتی مثل کنکور و بازار کار و … نشدهاند. قاعدتا این گروه، تنها بخشی از جامعه نیستند که باید با آب و نجات آب آشنا شوند، اما یکی از بهترین و مستعدترین افراد جامعه هستند و دست اندرکاران طرح امیدوارند که از طریق استمرار اجرای طرح داناب، در آیندهی نزدیک به نسلی آگاه، حساس و مسئولیتپذیر نسبت به آب، نزدیک شویم.
توافق دو نهاد برای نجات آب
در نشستی مشترک با حضور مدیران ارشد شرکت آب منطقهای و اداره کل آموزش و پرورش توافق نامه ایی به امضا رسید که در آن بر ضرورت گسترش آموزشهای هدفمند در حوزه منابع آبی و نقش بیبدیل مدارس در اصلاح الگوی مصرف، تأکید گردید.
بر اساس محتوای این تفاهمنامه، اجرای مجموعهای از برنامههای آموزشی متنوع، برگزاری کارگاههای تخصصی توانمندسازی، تولید و توزیع محتوای آموزشی جذاب و نیز انجام فعالیتهای فرهنگی و هنری مرتبط با موضوع مدیریت مصرف آب در مدارس دوره متوسطه اول پیشبینی شده است.
همچنین مقرر شد تا کلیه برنامههای یادشده با مشارکت و همفکری کارشناسان خبره دو حوزه آب و آموزش، متناسب با نیازهای بومی و ویژگیهای اقلیمی استان سمنان، به مرحله اجرا درآید.
این برنامه با در نظر گرفتن ظرفیتهای محلی و آموزش معلمان به عنوان مربیان اصلی، در پی ایجاد فهم عمیق از ارزش آب و تبدیل دانشآموزان به حامیان فعال این منبع حیاتی است.
اجرای کمپینهای خلاقانه دانشآموزی، برگزاری مسابقات فرهنگی و هنری و بازدیدهای میدانی از تأسیسات آبی، از دیگر اقدامات مشترک پیشبینی شده در این تفاهمنامه به شمار میرود.
داناب طرحی فرا استانی
طرح ملی دانشآموزی نجات آب (داناب) به عنوان یک برنامه فرا استانی، با همکاری وزارت نیرو و وزارت آموزشوپرورش در بسیاری از استانهای کشور در حال اجراست که هدف کلان این طرح، افزایش آگاهی عمومی و تقویت مشارکت اجتماعی شهروندان، به ویژه نسل جوان، در حراست از منابع آبی و ترویج الگوهای صحیح مصرف عنوان شده است.
استان سمنان نیز به دلیل قرارگیری در منطقه خشک و نیمهخشک، همواره با چالشهای جدی آبی مواجه بوده و نیازمند عزمی جمعی برای مدیریت بهینه این منابع است.
امضای این تفاهمنامه گامی مؤثر در راستای سیاستهای کلان بخش آب و استفاده از ظرفیت گسترده آموزشوپرورش برای نهادینه کردن فرهنگ صرفهجویی محسوب میشود.
انتظار میرود با اجرای منسجم این طرح، دانشآموزان سمنانی نه تنها مصرفکنندگانی آگاه، بلکه مروجانی تأثیرگذار در خانواده و محله خود باشند.
داش آموزان سفیران آگاهی به خانواده ها
نقطه آغاز فرهنگسازی عمیق و ماندگار، دانشآموزان هستند؛ چرا که این قشر، آیندهسازان کشور و سفیران انتقال آگاهی به خانوادهها و جامعه محسوب میشوند. بر همین اساس، «طرح تعادلبخشی» در دستور کار قرار گرفت که مهمترین بخش آن، «طرح داناب» یا طرح دانشآموزی نجات آب است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان با اشاره به اجرای این طرح از سال ۱۳۹۱ در مدارس استان گفت: استان سمنان از سال ۱۳۹۸ تاکنون موفق شده است رتبه نخست اجرای طرح دانا را در سطح کشور کسب کند و بهعنوان الگو معرفی شود؛ موفقیتی که حاصل همراهی آموزش و پرورش، معلمان، مدیران مدارس و مجموعه اجرایی شرکت آب منطقهای است.
احسانی ادامه داد: امسال هدفگذاری شده است که تمامی مقاطع متوسطه اول استان تحت پوشش این طرح قرار گیرند و برای نخستینبار، اجرای آن با هدایت مدیرکل آموزش و پرورش به سازمان دانشآموزی سپرده شده که میتواند منشأ برکات و اثربخشی بیشتر باشد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان با اشاره به آثار عینی این فرهنگسازی گفت: کاهش روند افت منابع آب زیرزمینی از میانگین سالانه ۷۰ سانتیمتر به حدود ۵۵ سانتیمتر، نشان میدهد پروژههایی مانند طرح دانا، بهصورت غیرمستقیم نقش مؤثری در نهادینهسازی فرهنگ مدیریت مصرف آب داشتهاند.
دانشآموزان سفیران مصرف بهینه آب
مدیرکل آموزش و پرورش استان سمنان با اشاره به امضای تفاهمنامه اجرای طرح داناب ،این طرح را یکی از برنامههای اثربخش در راستای نهادینهسازی فرهنگ مصرف بهینه منابع آبی دانست و گفت: در شرایط کمآبی و خشکسالیهای پیدرپی که استان سمنان با آن مواجه است. در این طرح، دانشآموزان بهعنوان «سفیران مصرف بهینه آب» در خانواده و جامعه ایفای نقش میکنند.
شریفی با ارائه آماری از اجرای طرح داناب در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ گفت: بیش از ۲۱ هزار و ۵۰۰ دانشآموز متوسطه اول در پایههای هفتم، هشتم و نهم از ۲۲۰ مدرسه استان، از جمله ۷۷ مدرسه روستایی، در طرح دانا مشارکت داشتهاند و ۱۸۹ نفر از همکاران فرهنگی بهعنوان رابط اجرای طرح فعالیت کردهاند.
وی با اشاره به یک رویکرد نوآورانه در اجرای طرح داناب در استان سمنان تصریح کرد: امسال برای نخستینبار و بهصورت منحصربهفرد در کشور، اجرای این طرح به یک تشکل دانشآموزی واگذار شده و از ظرفیت سایر تشکلها از جمله سازمان دانشآموزی، بسیج دانشآموزی، اتحادیه انجمنهای اسلامی و هلالاحمر نیز استفاده خواهد شد.
مدیرکل آموزش و پرورش استان سمنان یادآور شد: صِرف آموزشهای نظری محدود، اثرگذاری عمیقی نخواهد داشت؛ به همین دلیل در قالب این تفاهمنامه، فعالیتهای فرهنگی و هنری متنوعی از جمله مسابقات نقاشی، عکاسی، داستاننویسی، فیلمسازی، روزنامهدیواری، نمایش و مقالهنویسی پیشبینی شده تا دانشآموزان بهصورت عملی و پروژهمحور درگیر موضوع شوند.
به باور وی ،اگر مدیریت مصرف آب و انرژی به دغدغه اصلی خانواده، مدرسه، رسانه و جامعه تبدیل شود، آن برنامه به موفقیت خواهد رسید و نهادینه شدن فرهنگ مصرف، تنها با همراهی همه ارکان جامعه محقق میشود.
نتیجه گیری
تبدیل دانشآموزان به سفیران آب، میتواند موجی از آگاهی و اقدام جمعی را در سطح استان ایجاد کند که نتایج آن در بلندمدت در قالب کاهش مصرف و حفاظت بهتر از منابع نمایان خواهد شد.
این همکاری بینبخشی نشاندهنده عزم مسئولان استان برای پرداختن ریشهای به مسأله آب، از مسیر آموزش و توانمندسازی نسل نوجوان است.
پیگیری مستمر و تخصیص منابع لازم برای اجرای کامل مفاد این تفاهمنامه، عامل کلیدی در تحقق اهداف والای آن و نیل به مصرف پایدار آب در استان سمنان خواهد بود.
با توجه به گستره مخاطبان طرح و اثرگذاری عمیق آموزشهای مدرسهای، این اقدام میتواند الگویی مؤثر برای سایر حوزههای فرهنگسازی و مدیریت مصرف منابع طبیعی نیز باشد.
