جوان آنلاین: با برگزاری «همایش»، وضعیت علوم انسانی در دانشگاهها متحول نخواهد شد، اگر اینطور فکر کنید به اشتباه میافتید، زیرا دانشگاهها شکلی به خود گرفتهاند که با برگزای همایش این تحول شکل نمیگیرد.
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی در افتتاحیه هفتمین کنگره بینالمللی علوم انسانی اسلامی و ششمین جایزه جهانی علوم انسانی که دیروز دوشنبه ۲۲ آبانماه در فرهنگستان علوم برگزار شد، گفت: وضعیت علوم انسانی کشور حال خوبی ندارد و قرار است که تحولاتی در شورای عالی انقلاب فرهنگی در این زمینه شکل بگیرد.
غلامعلی حدادعادل با اشاره به سابقه ۱۴ سال حضور در شورای تحول و ارتقای علوم انسانی گفت: اگر بخواهیم که دین اسلام در زندگی مردم جامعه به عنوان یک نیروی تأثیرگذار حضور داشته باشد باید تمدن اسلامی شکل بگیرد. اگر تمدن اسلامی شکل گرفته بود، وضعیت در غزه اینطور نبود که همه سران کشورهای اسلامی در کاخ مجلل حضور داشته باشند، اما در قبال رنج مردم غزه جز سخن اقدام دیگری صورت ندهند. با الفاظ و عبارت نمیتوان تحول ایجاد کرد و واقعیت این است که تمدن اسلامی در جهان فعال نیست، درحالیکه مردم غزه کمک میخواهند و یک کشور نیست که به آنها کمک کند! هرچند سوریه و ایران جای خود دارند و همه تهدیدها متوجه این کشورهاست.
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با اشاره به تأکید مقام معظم رهبری برای اینکه ما باید به تمدن اسلامی دست پیدا کنیم و در جهان اسلام تأثیرگذار باشیم، گفت: تمدن غربی در جهان، همه تمدنها را تحت تسلط خود درآورده است و تا رسیدن به تمدن نوین اسلامی، خروج از این وضعیت با علوم انسانی غربی میسر نیست و به تمدن نوین اسلامی به این شکل نخواهیم رسید، زیرا در تمدن غربی انسانمحوری و اومانیست حاکم است و یک دوگانگی در تمدن غربی شکل گرفته و تصور این است که انسان برای اینکه برای خودش باشد و روی پای خودش بایستد باید مقابل خدا بایستد.
حدادعادل افزود: تصور این بوده که دین مانع انسان است. مفهوم آزادی در اروپا محترم و مقدس است، اما کل این موضوع را بشکافید مقابل عبادت است که به آن اصطلاح «پارادایم» یا «ابرانگاره» هم گفتهاند. دو ابرنگاره یکی در تمدن اسلامی خدا و در تمدن غربی انسان است که این موضوع جای نقد دارد. یکی از متفکران غربی معتقد به این بود که باید امر مطلق وجود داشته باشد، هرچند که گفته بود خدا نیست، اما ارزشهای الهی و فطرت انسان را قبول داشت و معتقد بود که باید انسانیت پرستش شود، اما بعدها دیدند که انسانپرستی فرقی با خداپرستی ندارد.
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی گفت: نیچه، انسان کامل را انسانی میداند که ارزشها را زیر پا میگذارد که این جای نقد و بحث دارد. به اعتقاد من، روشنترین نقد وضعیت کنونی، حال و روز مردم غزه است. بنابراین جانشین کردن انسان به جای خدا، انسان را نجات نخواهد داد. این ایجاب میکند که ما به سمت تمدن نوین اسلامی حرکت کنیم و این موضوع باید در عمل کار شود. علوم انسانی باید در رشتههای مختلف مثل روانشناسی بر پایه بینش اسلامی باشد که این جای کار دارد. این کار را باید برای علوم طبیعی انجام دهیم و باید یک تمدن توحیدی و اسلامی ایجاد شود، اما در علوم انسانی ضروریتر است و باید فلسفه علوم انسانی داشته باشیم و در رشتههای مختلف کار کنیم. ما در این زمینه ضعیف هستیم.
تقدم جامعه دینی به علوم انسانی اسلامی
حجتالاسلام رضا غلامی، رئیس مجمع عالی علوم انسانی اسلامی نیز در این همایش با اشاره به اینکه علوم انسانی اسلامی، بهویژه در مقام عینیت، حاصل یک پروسه طبیعی در جامعه دینی است، گفت: تا وقتی چنین جامعه دینی با شاخصهای مطلوب وجود نداشته باشد، نمیتوان انتظار داشت علوم انسانی اسلامی بروز و ظهور پیدا کند.
موضوع بسیار مهم، تلاشهای گسترده مسلمانان برای تقویت ایمان و به تبع آن، سبک زندگی اسلامی در مسیر تقرب به جامعه مطلوب اسلامی است.
غلامی اضافه کرد: این واقعیت را نمیتوان نادیده انگاشت که علوم انسانی اسلامی برای جوامع غیردینی یا جوامع دینی که به اندیشه اسلام اجتماعی تمایلی نشان نمیدهند در جزئیات کارایی چندانی ندارد و لزوماً توفیقمند نیست. نباید از نظر دور داشت دینی که با ایمان وارد قلمرو حیات فردی و اجتماعی شده، فراتر از آزادی است. در عین حال، ایمان افراد یکسان نیست و کاهش سطح ایمان، گرایش به نظم مدنی دینی را کاهش میدهد و همه اعضای جامعه را دینداران تشکیل نمیدهند و طبیعی است نظم دینی باید آزادیهای فردی آنها را مادام که به حقوق سایرین لطمه نزنند، تضمین کند.
وی بیان کرد: صحبت از تقدم جامعه دینی به علوم انسانی اسلامی و تمرکز برای شکلگیری چنین جامعهای منطقی به نظر میرسد. در عین حال، یک سؤال قابل طرح است و آن اینکه آیا علوم انسانی اسلامی در فرآیند شکلگیری جامعه دینی مطلوب فاقد هرگونه نقشآفرینی است؟ به بیان دیگر، مگر میتوان برای علوم انسانی در روند جامعهپردازی نقشی قائل نبود و خلق و شکوفایی جامعه دینی را امری بیگانه با علم و عقلانیت در نظر گرفت؟
نخبگان باید به سمت علوم انسانی بروند
محمدعلی زلفی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری نیز در این همایش عنوان کرد: رشتههای علوم طبیعی همه تلاش خود را دارند که زمینه آسایش جسمی را برای انسان تأمین کنند، اما رشته علوم انسانی اسلامی در تلاش است که بشریت از نوآوری و تکنولوژی برای رسیدن به آسایش و آرامش روحی و روانی استفاده کند. بسیاری امکانات دارند، اما آسایش و آرامش ندارند.
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با بیان اینکه سلامت انواع مختلفی دارد، اظهار کرد: برای تأمین سلامت جامعه توجه صرف به سلامت جسمی کافی نیست، بلکه باید به سلامت روحی و روانی هم توجه کرد. سلامت روحی و روانی را رشتههای علوم انسانی اسلامی محقق میکنند.
وی با بیان اینکه در کشور ما شرایطی ایجاد شده که بخش قابل توجهی از نخبگان تنها برخی رشتهها را مورد توجه قرار میدهند، ادامه داد: مدیران اجرایی علوم انسانی باید راهکار توزیع متوازن استعدادها را در رشتههای مختلف فراهم کنند. در کشورهای پیشرفته سعی میکنند نخبگان خود را به سوی رشته علوم انسانی هدایت کنند. باید بررسی کنیم که چرا در کشور ما دانشجویان به سمت و سوی رشتههای علوم انسانی سوق پیدا نمیکنند، این مسئله مسئولیت ما را سنگین میکند. ما به دانشمندان علوم انسانی نیاز داریم که به توزیع متوازن علوم در کشور بپردازند.
