جوان آنلاین: افزایش تراکم جمعیتی در شهرها و کلانشهرها که ناشی از عدم گسترش و توسعه محدودههای شهری طی سالیان اخیر بوده است، به علت «رابطه مستقیم افزایش طبقه مجاز به ساخت با قیمت زمین» از یکسو و از سوی دیگر «رابطه معکوس افزایش تعداد افراد ساکن در سطح با کیفیت زیست شهری» مورد انتقاد شدید کارشناسان و صاحبنظران شهرسازی و اقتصاد مسکن بوده است. به باور کارشناسان افزایش تراکم جمعیتی هم زمین و مسکن را به طور سرسامآوری گرانتر از قبل میکند و هم سهم برخورداری مردم از سرانههای شهری را به طور قابل توجهی کاهش میدهد و در این فرآیند هزینه آسیبهای فرهنگی- اجتماعی و زیستی- محیطی نیز سر به فلک میکشد. اما گویا با وجود تبعات انکارناپذیر متراکمسازی، افزایش تراکم جمعیتی در تمام این سالها به واسطه موافقان و ذینفعانش همچنان در دستور کار دولت قرار دارد.
مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری در سال ۷۸ تحت عنوان «ضابطه جلوگیری از افزایش محدوده شهرها» مقرر کرد هرگونه افزایش در محدوده مصوب طرحهای هادی و جامع شهرها تا زمانی که تراکم ناخالصی جمعیتی شهر براساس طرحهای مصوب تحقق پیدا نکرده باشد، ممنوع است، از این مصوبه گرفته تا همین چند ماه قبل که بر اساس مصوبه دولت تمام شهرهای ایران با جمعیتی بیش از ۵۰ هزار نفر - که تقریباً نزدیک به ۱۰۰ درصد شهرها را شامل میشود- در جریان بازنگری طرحهای جامع، به طور رسمی مجوز تراکمفروشی را دریافت و اجازه افزایش تراکم ساختمانی در ساخت و سازهای آتی را پیدا کردند، متراکمسازی، به واسطه نقش مستقیمش در افزایش قیمت زمین به شکل رسمی در حال تنشزایی در بازار مسکن است.
تراکم جمعیتی پروژههای در دست ساخت طرح نهضت ملی مسکن نیز گواه دیگری بر این ادعاست که نشان میدهد دولت با تخصیص زمینهای قطرهچکانی به این پروژهها، در حال تراکمافزایی مسری در اغلب کلانشهرهای کشور است، در حدی که تراکم جمعیت یکی از پروژههای نهضت ملی مسکن در تهران عددی حدود ۵۰۰ نفر بر هکتار برآورد شده است.
تمام اینها در حالیاست که به اعتقاد کارشناسان شهرسازی، افزایش تراکم ساختمانی و جمعیتی - به این معنا که تعداد ساکنان در سطح، به رغم ثابت ماندن مساحت زمین، افزایش یابد- علاوه بر ارزشمندتر کردن زمین و بالا بردن معنادار قیمت آن، کیفیت زیست شهری را نیز با سقوط آزاد مواجه خواهد کرد. به عبارتی افزایش تراکم جمعیتی هم زمین و مسکن را گرانتر از قبل میکند و هم سهم برخورداری مردم از سرانههای شهری را به طور قابل توجهی کاهش میدهد و در این فرآیند هزینه آسیبهای فرهنگی- اجتماعی و زیستی- محیطی نیز سر به فلک میکشد.
۸ برابر بودجه سالانه شهرداری، خرج خسارات عمودیسازی میشود!
محمد منان رئیسی در نشستی که اخیراً با عنوان «توسعه افقی شهرها؛ چگونه گسترش محدوده شهرها به حل مسئله مسکن کمک میکند؟» در دانشکده معماری دانشگاه علم و صنعت برگزار شد، با طرح چنین سؤالی که چرا هزینههای آسیبهای اجتماعی- فرهنگی و زیست- محیطی در تحلیلشهرسازی عمودی و متراکم لحاظ نمیشود، اشاره کرد که مقایسه سرانههای شهرهای کمتراکمی مثل یزد، کرمان و... با کلانشهرهایی مثل تهران، مشهد و اصفهان که طی این سالیان با رویکرد عمودیسازی پرتراکم شدهاند، به وضوح نشان میدهد که سرانههای طلاق، نزاع، قتل و معضلات فرهنگی در شهرهای کمتراکم به مراتب کمتر است. از طرفی گزارش رسمی شورای عالی شهرسازی و معماری نشان میدهد گلباد شهر تهران طی یک بازه ۵۰ ساله کاملاً تغییر کرده است؛ شش تنفسی تهران محور شمال به جنوب بوده است، اما در حال حاضر به علت عمودیسازی و متراکمسازیهای گسترده این محور کاملاً مسدود شده است. در همین خصوص حدود سه ماه پیش وزارت بهداشت طی گزارشی اعلام کرد در یک بازه پنج ساله، ۷۵ هزار نفر به علت آلودگی هوا فوت کردهاند. عمده این فوتیها هم به کلانشهرها به ویژه تهران تعلق داشتهاند؛ و نکته جالب توجه خسارت اقتصادی ناشی از مرگومیر به علت آلودگی هواست که فقط در سال ۱۴۰۰، ۱۲ میلیارد دلار برآورد شده است. به عبارتی هفت الی هشت برابر بودجه شهرداری تهران که عمدهاش از تراکمفروشی حاصل میشود، فقط خرج خسارت ناشی از مرگومیر آلودگی هوا میشود که خروجی تراکم فروشی و متراکمسازی طی سالیان متمادی بوده است.
