۲۶ شهریورماه امسال، خبری خوش برای ایرانیان در کل جهان مخابره شد، خبر از این قرار بود: «کاروانسراهای ایران به عنوان بیستوهفتمین اثر تاریخی و طبیعی ایران در فهرست جهانی یونسکو ثبت شد.» این رویداد شیرین در چهلوپنجمین نشست کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض عربستان اتفاق افتاد و سهم ایران را بار دیگر در رده آثار ثبتشده جهانی ارتقا داد. از نظر کمی نیز با ثبت جهانی ۵۴کاروانسرای ایرانی در قالب پروندهای زنجیرهای در چهلوپنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض عربستان، تعداد آثار ثبتشده ایران در فهرست جهانی دو برابر شد و به رشدی ۱۰۰درصدی دست پیدا کرد.
جالب است بدانیم سرزمین ایران با برخورداری از هزار کاروانسرا از این منظر منحصربهفرد است. به طور دقیقتر باید گفت ایران بیش از هزار کاروانسرا دارد که ۷۰۰مورد آن ثبت ملی شده است. ۵۴کاروانسرای ثبتشده ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو، در ۲۴استان کشور پراکندهاند که ظرفیتی بزرگ برای میراثفرهنگی شهرهای کشور محسوب میشود و بیتردید هر یک از این کاروانسراها جذابیتهایی دارد که تماشای آن خالی از لطف نیست. کاروانسراها از جمله بناهای باارزش به جامانده از تاریخ معماری ایران هستند که مجموعهای از خدمات و تأسیسات عامالمنفعهای را به مسافران خسته از راه عرضه میداشتند و نیز در مواردی وسیلهای برای به نمایشگذاشتن و تداوم فرهنگ یاریگری بودهاند.
کاروانسراها به عنوان مهمترین نقاط عطف بینراهی، نقشی مؤثر در برقراری ارتباطات و تبادلات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی داشتهاند و عملاً پایگاه و رسانهای مهم در دوران تاریخی محسوب میشوند. کاروانسرای ایرانی در عین حال از مستمرترین گونههای معماری در دوره تمدنی ایران است و پیوندی جداناشدنی با دنیای پیرامون خود دارد. از منظر ویژگیهای معماری و موقعیت استقرار و پیوند آن با راهها و مجتمعهای زیستی و از منظر کارکردی به جهت گستردگی کارکرد اجتماعی و اقتصادی آن، کاروانسراها گونهای ارزشمند برای تبیین و خوانش پیامها و ارزشهای تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی و مؤلفههای مترتب بر آن در این منطقه فرهنگی هستند.
در خاتمه این نوشتار ضمن دعوت از علاقهمندان به گردشگری تاریخی، اسامی ۵۴ کاروانسرای ثبت جهانیشده ایران را برای سفری طولانی و شگفتانگیز میآوریم: دیر گچین (قم)، نوشیروان (اصفهان)، پرند یا قلعه سنگی (تهران)، رباط شرف (خراسانرضوی)، سنگی انجیره (یزد)، جمالآباد (آذربایجانشرقی)، عباسآباد تایباد (خراسانرضوی)، فخر داوود (خراسانرضوی)، شیخعلی خان (اصفهان)، مرنجاب (اصفهان)، امینآباد (اصفهان)، گبرآباد (کاشان)، مهیار (اصفهان)، گز (اصفهان)، کوهپایه (اصفهان)، مزینان (خراسانرضوی)، ایزدخواست (فارس)، فخرآباد (خراسانرضوی)، سرایان (خراسانجنوبی)، قصر بهرام (سمنان)، آهوان (سمنان)، میامی (سمنان)، عباسآباد (سمنان)، میاندشت (سمنان)، زینالدین (یزد)، میبد (یزد)، فرسفج (همدان)، خواجه نظر (آذربایجانشرقی)، دهدشت (کهگیلویهوبویراحمد)، بیستون (کرمانشاه)، گنجعلیخان (کرمان)، گویجه بل (آذربایجانشرقی)، خوی (آذربایجانغربی)، صائین (اردبیل)، تیتی (گیلان)، باغ شیخ (مرکزی)، زعفرانیه (خراسانرضوی)، مهر (خراسانرضوی)، ینگه امام (البرز)، بستک (هرمزگان)، برازجان (بوشهر)، خرانق (یزد)، آجری انجیره (یزد)، افضل (خوزستان)، نیستانک (اصفهان)، چاه کوران (کرمان)، چمشک (لرستان)، رشتی (یزد)، تاجآباد (همدان)، ده محمد (خراسانجنوبی)، خان (خراسانجنوبی)، چهل پایه (خراسانجنوبی)، سعدالسلطنه (قزوین) و رباطقلی (خراسانشمالی).
