دیرالزور در شرق سوریه آبستن تحولاتی حساس است. این استان طی هفته گذشته محل درگیری بین دو جریان کردی- عربی بود. ولی درگیری جمعه شب میان نیروهای «قسد» (نیروهای دموکراتیک سوریه) مورد حمایت امریکا با عشایر عرب سوریه در حال تبدیل شدن به چالشی جدید است. در این درگیری، عشایر عرب در شرق سوریه توانستند چند منطقه را به دست گرفته و مسیر ارتباطی به میدان نفتی العمر، بزرگترین پایگاه امریکا را به کنترل درآورند.
ریشه درگیریهای جمعه شب میان کردهای قسد مورد حمایت امریکا با عشایر عرب در شرق سوریه به یکشنبه قبل برمی گردد، زمانی که نیروهای قسد، احمد الخبیل معروف به ابوخوله، فرمانده شورای نظامی دیرالزور را دستگیر کردند. قسد ادعا میکند ابوخوله در جنایات متعدد از جمله قاچاق مواد مخدر دست داشته و با احزاب خارجی مخالف مدیریت خودگردان دیرالزور نیز همکاری کرده است. چهار فرمانده دیگر وابسته به ابوخوله نیز بعد از دستگیری و برکناری او، دستگیر و برکنار شدند؛ رویدادی که از روز دوشنبه قبل منجر به شروع درگیری میان قسد و عشایر دیرالزور شد. نیروهای عشایر عرب (شورای نظامی دیرالزور) و شبهنظامیان دموکراتیک سوریه (کردهای قسد) تا پیش از درگیریهای هفته جاری، هردو جزو نیروهای تحت حمایت امریکا به حساب میآمدند ولی درگیریهای روزهای گذشته، وقوع یک شکاف بین جریان عربی و کردی در داخل شورای نظامی دیرالزور را نشان داد. حسن شقیر، محقق و نویسنده سیاسی سوری، در گفتگو با شبکه خبری العالم گفته که طبق آنچه قبایل عرب توصیف کردند، در آن منطقه «مؤلفه کردی در حال تسلط بر مؤلفه عربی» است که منجر به ایجاد وضعیتی آشفته شده، به خصوص که این منطقه از نظر نفت و گاز بسیار غنی است.
حمله به پایگاههای امریکا در دیرالزور
یکی از شدیدترین درگیریها روز و شب جمعه در مناطق «ذیبان»، «العزبه»، «البصیره»، «الطیانه» و «جدید بکاره» روی داد، جایی که عشایر عرب توانستند بخشهای زیادی از مناطق تحت کنترل کردهای وابسته به قسد را تحت کنترل خود بگیرند. نیروهای عشایر در این درگیریها، توانستند کنترل کامل مناطق الباغوز، البصیر و الشحیل را به دست بگیرند و همچنین کنترل مسیر ارتباطی به میدان نفتی العمر، بزرگترین پایگاه امریکا را به دست گرفتهاند، جایی که بزرگترین میدان نفتی سوریه است و چند سال است که امریکاییها نفت سوریه را بار کامیون کرده و به خارج سوریه منتقل میکنند. تصاویر منتشر شده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد که در درگیریهای جمعه عشایر عرب دهها خودروی زرهی ساخت امریکا را هم به آتش کشیدهاند. مبارزان عشایر همچنین کنترل کامل خط رودی مقابل نقاطی را که ارتش سوریه در حومه شرقی دیرالزور در دست دارد، از آنِ خود کردند. منابع خبری از کشته شدن ۵۰ نفر و زخمی شدن ۲۰ نفر دیگر خبر دادند و منابع سوری همچنین از حمله راکتی به یکی از چاههای نفت واقع در میدان کونیکو و آتش گرفتن آن خبر دادند.
چیزی که بر حساسیتها افزود، بیانیه عشایر عرب دیرالزور بعد از درگیریهای جمعه شب است که در این بیانیه، درگیری خود با نیروهای «قسد» را تعبیر به یک انتفاضه کردهاند، انتقاضهای که بیانگر مخالفت آشکار با نقشه امریکا برای چپاول منابع سوریه در سالهای اخیر است. شورای عشایر دیرالزور در بیانیهای که رونوشتی از آن در اختیار خبرگزاری اسپوتنیک قرار گرفته و به امضای رئیس این شورا و ریش سفیدان و بزرگان عشایر عرب رسیده، گفته که حوادث جاری در منطقه الجزیره سوریه یک نقطه عطف تاریخی و مهم به لحاظ تغییر رویکرد عمومی مردم است، چراکه در طول تاریخ، حرف آخر در مبارزه با استعمار را قبایل و عشایر عرب منطقه میزدند. در این بیانیه گفته شده که این درگیریها به علت بازداشت فرماندهان موسوم به شورای نظامی که مجری سیاستهای خصمانه امریکا در قبال ساکنان منطقه صورت میگیرد، نیست، بلکه فریادی آشکار در مخالفت با نقشه خصمانه، فتنهانگیزانه امریکا برای چپاول و غارت منابع منطقه است که توسط ایادی آن و علیه مردم این منطقه صورت میگیرد.
گذرگاه «البوکمال» در کنترل عشایر
تحلیلگران با اشاره به اینکه عشایر دیرالزور در اتحاد با کردهای قسد تاکنون تحت حمایت امریکا بودهاند، در تحلیل و تفسیر بیانیه عشایر دیرالزور احتیاط به خرج میدهند. ملاذ المقداد، پژوهشگر سیاسی سوری در گفتگو با شبکه خبری العالم گفته که دو طرف درگیری مستقیم در منطقه دیرالزور وابسته به امریکا هستند، با این حال، زمانبندی درگیریها با تحرکات امریکا در مرز سوریه با عراق برای بستن گذرگاه القائم- البوکمال به وقوع پیوسته، راه را برای برخی تحلیلها درباره ارتباط عشایر با روسها تقویت کرده است، به خصوص که بیانیه عشایر را نیز خبرگزاری اسپوتنیک منتشر کرده است. در حالی که شبهنظامیان کرد سوریه موسوم به قسد روز جمعه، در دیرالزور منع آمد و شد اعلام کردند، منابع آگاه میگویند بخشی از مناطقی که عشایر ضد قسد تحت کنترل گرفتهاند، از شمال دیرالزور تا مرزهای عراق در منطقه البوکمال را شامل میشود. این گذرگاه در اتصال با القائم در عراق، میتواند ائتلاف سهجانبه تهران، بغداد و دمشق را تقویت کند و با توجه به تمرکز امریکاییها برای کنترل آن، حساسیت بالایی پیدا کرده است. همزمان، در تحولی که نشاندهنده حساس شدن اوضاع است، یک منبع امنیتی دیروز در گفتگو با پایگاه خبری المعلومه، از عملیات بیسابقه شناسایی هوایی جنگندههای امریکا در مناطق مرزی سوریه و عراق در غرب الانبار خبر داده است.
