سیدعلیاصغر تقوی، مدرس دانشگاه و محقق با بیان این مطلب در نشست تخصصی تصویرخانواده در سینمای ایران، از سینمای موجود تا سینمای موعود که با تکیه بر کتاب «تاریک، روشن» مرحوم نادر طالبزاده در خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد، عنوان کرد: تصویر خانواده در سینمای ایران وضعیت روشن و باثباتی ندارد و وضع و نسبت ما در سینما با خانواده ایرانی اسلامی مشخص نیست. در واقع تصویر خانواده در سینمای ایران آسیبپذیر است و ما نمیتوانیم از آن دفاع کنیم. بنابراین باید به فکر اصلاح این تصویر باشیم.
وی افزود: مرد و زن در جایگاه خانوادهای که در سینما بازنمایی میشود، باورپذیر نیستند. برای مثال برخی تقابلها بین مردان و زنان که در سینما دیده میشود، واقعی نیست. صورتبندی این تقابل در سینمای ایران عمدتاً دوگانههای ظالم و مظلوم را بازنمایی میکند. فیلمهایی مثل «مادر»، «یه حبه قند» و «مهمان مامان» به عنوان استثنائاتی در سینمای ایران که بازنمایی درستی از خانه و خانواده دارند، تنها ماندهاند. وی با بیان اینکه سینمای ایران گویا اصرار به بازنمایی خانواده تکنفره و کمجمعیت دارد، بیان کرد: عشقها در فیلمهای سینمای ایران معمولاً در بیرون از خانواده شکل میگیرند و ما از درک قابلیتهای عشقهای دراماتیک خانوادگی غافل ماندهایم.
به گفته تقوی ما ژانر نکبت و فلاکت نداریم و این واژهها اصلاً برای سینمای ما وزین نیستند، اما برخی فیلمهایمان سیاهنما هستند و شاید به همین دلیل دیده نمیشوند و نمیتوانند به خانواده اصیل ایرانی بپردازند. سینمای ما نباید برچسبزن و سیاهنما باشد.
تصویر خانواده در سینمای ایران مخدوش است
تقوی خاطرنشان کرد: در سینمای خانواده نباید به دنبال گفتن این حرف باشیم که مسائل یا سیاه است یا سفید، بلکه باید این تصویر سایهروشن باشد و نقش زنان اصیل ایرانی را در خانواده روشن و روشنتر نشان بدهد. در یک جمعبندی کلی، تصویر سینمای ایران از خانواده و خانه ایرانی روایتی صحیح و قابل قبول نیست.
فیلمهای خانوادگی باید مفهوم عشق را ترویج کنند
حسن بنیانیان، رئیس اسبق حوزه هنری و کمیسیون پیوستنگاری شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز در این جلسه گفت: هر فیلمی که مستقیم یا غیرمستقیم به افراد بگوید داشتن یک بچه کافیست یا اصلاً به داشتن فرزند نیازی نیست، حتماً سیاهنماست. فیلمها باید بتوانند محبت بین زن و شوهر را بیشتر و عشق را ترویج کنند. سینمای ما بخش خالی لیوان را روایت میکند.
نهادهایی که ترک فعل کردهاند
علیاکبر عبدالعلیزاده، فعال رسانهای نیز در این نشست درباره طیف فیلمهای سینمایی با موضوع خانواده گفت: ما ریشهها را بازیابی نکردهایم تا فرهنگ مستوری پیش از اسلام را دریابیم. در این وضع نهادهایی موظف هستند که متأسفانه ترک فعل کردهاند و بخشی نیز برعهده نهادهای سینمایی است که باید دارای شناخت نسبت به جایگاه زن در فرهنگ ایرانی اسلامی باشند. وقتی ظرفیتها احصا نمیشود، مدیریت درستی صورت نمیگیرد و بنیان و کارکرد سینما را درک نمیکنیم، همین میشود که روبرت مرداک در جمله مشهور خود میگوید: «اگر قرار است جامعه ایرانی را دچار فروپاشی کنیم باید به هسته اصلی خانواده آسیب بزنیم.»
عبدالعلیزاده با طرح مثالی از تصویر نامطلوب زن در سینمای ایران بیان کرد: در فیلم «خط فرضی» درباره زن معلمی که تمام وجوه قدسی را در ابتدا دارد قصهای روایت میشود، اما بدون اطلاع شوهرش به یک عروسی میرود و فرزند او دچار گازگرفتگی میشود و بعد در مسیر فیلم جایگاه مادر به تدریج به لجن کشیده میشود و فیلمساز شخصیتی دروغگو از مادر بدون دلیل منطقی میسازد.
وی عنوان کرد: ما حتی از ناحیه رقیب نیز نتوانستهایم جایگاه مادر را دریابیم، اما جریان مقابل همواره برای تأثیرگذاری سوار بر ظرفیتهای داخلی و آسیبزنی از همان ناحیه شده است.
