جمهوری اسلامی ایران از سال ۲۰۰۵ عضو ناظر سازمان همکاری شانگهای بود و درخواست کشورمان برای عضویت رسمی و کامل در این سازمان نیز پس از ۱۶ سال، در اولین حضور رئیسی به عنوان رئیسجمهوری اسلامی ایران، در بیست و یکمین نشست سران شانگهای در شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان، در شهریور ۱۴۰۰ به تأیید هشت عضو دیگر سازمان رسید و ایران نهمین عضو این سازمان مهم منطقهای شد.
تبریک سران شانگهای به ایران
دیروز، اما نشست مجازی سران شانگهای به میزبانی هند برگزار شد و جمهوری اسلامی ایران به عنوان نهمین کشور، رسماً عضو این سازمان اقتصادی شد. در ابتدای این نشست، نارندرا مودی، نخستوزیر هند با استقبال از پیوستن ایران به سازمان همکاری شانگهای گفت: خوشحالم که بگویم ایران به عنوان یک عضو کامل به خانواده سازمان همکاری شانگهای میپیوندد. برای رئیسجمهور ایران، ابراهیم رئیسی و مردم ایران بهترینها را در این زمینه آرزو میکنم. همچنین از امضای تفاهمنامه استقبال میکنم. شی جینپینگ، رئیسجمهور چین نیز ضمن استقبال و تبریک برای عضویت رسمی ایران در این سازمان گفت: جهان امروز دچار تحول خواهد شد، تحولاتی که با چالشهای جدیدی همراه خواهد بود؛ وحدت یا تفرقه، همکاری یا منازعه، اینها سؤالاتی است که در زمانه ما مطرح خواهد شد. آرزوی مردم برای داشتن خوشبختی هدف ماست. صلح و همکاری میتواند روند جاری دوران ما باشد. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه نیز در سخنرانی خود عضویت دائم ایران در این سازمان را تبریک گفت. امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان هم در سخنرانیاش در اجلاس شانگهای پیوستن کامل ایران به این سازمان بینالمللی را تبریک گفت.
آرزوی رئیسی برای شانگهای در پرتو حضور ایران
نوبت که به رئیسجمهور کشورمان رسید، سیدابراهیم رئیسی، در سخنانی ضمن تشکر از نخستوزیر هند بابت میزبانی این نشست و ابراز خرسندی از الحاق رسمی جمهوری اسلامی ایران به عنوان نهمین عضو رسمی سازمان همکاری شانگهای، از تلاشهای دبیرخانه و اعضای سازمان تشکر کرد.
رئیسی با بیان اینکه قطعاً مزایای عضویت رسمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان همکاری شانگهای، در تاریخ ماندگار خواهد شد، اظهار امیدواری کرد حضور ایران در این سازمان مهم و تأثیرگذار، بستر تأمین امنیت دستهجمعی، رهنمون شدن بهسوی توسعه پایدار، گسترش پیوندها و ارتباطات، تقویت وحدت، احترام بیش از پیش به حق حاکمیت کشورها و همافزایی برای مقابله با تهدیدات محیط زیستی را فراهم آورد. رئیسجمهور کشورمان سپس درباره نقشآفرینی جمهوری اسلامی ایران در این شش حوزه، نکاتی را بیان کرد.
امنیت، امری درونزا و دستاوردی جمعی
رئیسی در باب امنیت گفت: تجربه ملل مختلف در دو دهه گذشته، بیش از پیش نشان داده که امنیت، امری درونزا و دستاوردی جمعی است. صلح و ثبات پایدار، زمانی میسر میشود که ملتهای منطقه با تکیه بر آرمانهای مشترک برآمده از فرهنگ و تمدن خود، بستر همکاری را فراهم آورند. امنیت منطقهای از خواست ملتها آغاز شده، با اراده دولتها قوام یافته و بهدور از مداخله قدرتهای سلطهگر میسر میگردد. جمهوری اسلامی ایران بر اساس چنین دیدگاهی، سیاست «همسایگی و همگرایی» را مبنای سیاست خارجی خود قرار داده و آن را مسیر مطلوب برای تحقق صلح و ثبات منطقهای میداند.
بیایید به سلطه دلار پایان دهیم
رئیسجمهور در باب اقتصاد، بر ضرورت پایان دادن به سلطه دلار در مناسبات جهانی تأکید کرد و گفت: سازمان همکاری شانگهای بیش از ۶۰ درصد منطقه اوراسیا و بیش از ۴۰ درصد از جمعیت جهان را به خود اختصاص داده است. این ظرفیت عظیم، توان بالقوه گستردهای را به این سازمان برای توسعه تجارت و تعمیق همکاریهای اقتصادی در اشکال مختلف اعطا کرده است. جمهوری اسلامی ایران ضمن حمایت از ابتکارهای سازنده همچون «ابتکار توسعه جهانی»، بر این باور است که همکاری اعضا در حوزه انرژی، فناوری، صنعت، کشاورزی، تجارت و بازرگانی میتواند چشماندازی روشن از نظم منطقهای عادلانه، پیش چشم ملل جهان بگشاید. این در حالی است که قدرتهای سلطهگر غربی با توسل به اجبار اقتصادی و تحریم، امنیت و رفاه اقتصادی و اصول تجارت عادلانه را در جهان به مخاطره انداختهاند. با اتکا به تجربه دهههای گذشته، اینک کاملاً مشهود است که در کنار نظامیگری، آنچه بسترساز نظام سلطه غربی شده، سلطه دلار بوده است و لذا هرگونه تلاش برای شکلدهی به یک نظام عادلانه بینالمللی، نیازمند حذف این ابزار سلطه در مناسبات درون منطقهای است.
گسترش استفاده از ارزهای ملی در تجارت بینالمللی و مبادلات مالی میان اعضای این سازمان و شرکای تجاری آنها، نیازمند توجه جدیتری است. جمهوری اسلامی ایران از هرگونه اقدام جهت معرفی ابزارهای مالی پرداخت، مبتنی بر فناوریهای نوین، جهت تسهیل تبادلات مالی میان اعضا و شرکای تجاری، بهویژه در چارچوبهای چندجانبه، استقبال میکند. ملت ایران، با تکیه بر توان داخلی و دانش بومی خود توانسته است به ردههای بالایی از تولیدات علمی، فناوری، زیستفناوری، پزشکی، نانو، مهندسی، الکترونیک، دفاعی و بسیاری از موضوعات دانشبنیان دست پیدا کند؛ حوزههایی که مورد درخواست بسیاری از کشورها برای همکاری است.
اقتصادی همگانی مستلزم گسترش پیوندها
تقویت پیوندها سومین نکتهای بود که رئیسی در سخنان خود مورد اشاره قرار داد و گفت: توسعه اقتصادی همگانی مستلزم گسترش پیوندها و مسیرهای ترانزیتی و مواصلاتی در منطقه است. گسترش این پیوندها صرفاً با رعایت حق حاکمیت کشورها میتواند به هدف والای همگرایی اقتصادی نائل آید. هم اکنون ابتکارات بسیار ارزندهای در سطح اوراسیا در جریان است که توانسته کشورهای عضو را به یکدیگر پیوند داده و زیرساختهای گسترش تجارت میان ملل منطقه را فراهم آورد. جمهوری اسلامی ایران همواره حمایت کامل خود از کلانپروژههای موجود نظیر گذرگاه شمال-جنوب و پروژه کمربند-راه را اعلام کرده و در اولویت خود قرار داده است. بندر اقیانوسی چابهار و گذرگاههای چابهار – سرخس نقش بیبدیل در اتصال کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی به دریای عمان و اقیانوس هند را دارد و ما مصمم به تکمیل این مسیر ترانزیتی هستیم. همچنین با همت متخصصان ایرانی و همکاری مشترک ایران و روسیه، تکمیل مسیر ریلی کریدور شمال-جنوب وارد مرحله اجرایی شده است. بهرهبرداری از این شاهراه ارتباطی میتواند به ارتقا و ثبات زنجیرههای تأمین جهانی کمک کرده و امنیت را برای ملل منطقه به ارمغان آورد. در این راستا آمادگی داریم همکاریهای لازم را جهت ساماندهی حمل و نقل کالا و مسافر، افزایش دسترسی اعضا به بازارهای جهانی و هماهنگسازی سیاستهای حمل و نقل، به عمل آوریم.
ظرفیت تمدنی، بزرگترین ظرفیت اعضای شانگهای
رئیسجمهور در چهارمین نکته خود به وحدت اشاره کرد و گفت: پیوندهای تاریخی و تمدنی میان کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای آرمانها، اهداف و منافع مشترک را به ارمغان آورده و ما را به سوی تعریفی مشترک از امنیت و توسعه رهنمون میکند. مهمترین گام در تقویت وحدت، حفاظت از هنجارهای مترقی بومی، قاعدهسازی بر اساس آن هنجارها و ممانعت از غلبه هنجارهای غربی است تا مفاهیم همکاریجویانه از معانی واقعی خود تهی نشوند. بزرگترین ظرفیت ما برای وحدت و صلحسازی، ظرفیت تمدنی ماست. اینک که این قاره کهن دوباره سربرآورده باید با تکیه بر اخلاق، معنویت، عدالت، عقلانیت و احترام به کرامت انسانی، بار دیگر تمدنساز گردد. سازمان همکاریهای شانگهای که نماد این «خانواده بزرگ تمدنی» است اکنون در جایگاهی ایستاده که میتواند، افقهای جدیدی از همگرایی منطقهای و همکاریهای امنیتساز را بنا نهد.
احترام به ارزشها و مقدسات ملتها یک اصل وحدت بخش است و هرگونه اهانت به ارزشها بهخصوص اهانت برخی کشورهای اروپایی به قرآن کریم بیانگر سقوط اخلاقی آن و موجب نفرتپراکنی و گسترش ناامنی است که باید با نمایش وحدت ملل متمدن، با آن برخورد شود.
امنیت پایدار در پرتو احترام به چندجانبه گرایی
رئیسی از احترام به حق حاکمیت ملتها، به عنوان پنجمین محور سخنان خود در این نشست یاد کرد و گفت: چندجانبهگرایی در جهان معاصر به معنای تشریک مساعی و همافزایی کشورهای مستقل برای نیل به خیر مشترک است. چنین برداشتی از چندجانبهگرایی در تعارض با ائتلافسازیهای امنیتی برای ترویج خشونت و خصومت با سایر کشورها است. چندجانبهگرایی واقعی، به نفع ملتهاست و نه در خدمت قدرتها. در پرتو احترام به حق حاکمیت کشورها و تکیه بر همکاریهای سودمند متقابل، اهداف والای امنیت و توسعه پایدار قابل تحقق است.
دولتی که امروز در چهارم جولای سالگرد استقلال خود را جشن میگیرد، استقلال بسیاری از کشورها را زیر پا میگذارد و حق تعیین سرنوشت را از بسیاری از ملتها بهخصوص ملت بزرگ فلسطین سلب کرده است. هیچ انسان آزاده یا ملت متمدنی نیست مگر آنکه دل در گرو آرمان فلسطین و آزادی این ملت مظلوم داشته باشد. جنایات امروز رژیم صهیونیستی در اردوگاه جنین، یادآور جنایات دردناک اشغال فلسطین در سال ۱۹۴۸ میباشد. رژیم صهیونیستی نماد عینی تجاوز به حق حاکمیت ملتهاست. جمهوری اسلامی ایران ضمن احترام به حق حاکمیت همه ملل مستقل، هرگونه مداخله در امور داخلی کشورها را محکوم میکند و تقویت حاکمیت ملی را راهحل اصلی مقابله با ناامنی و تروریسم میداند.
چالشهای زیست محیطی با همکاری حل میشود
نکته ششم و پایانی رئیسجمهور مسئله محیط زیست بود و در این زمینه گفت: یکی از مهمترین تهدیدهایی که جامعه جهانی را در دوران حاضر تهدید میکند تغییرات آب و هوایی است. تغییرات اقلیمی امکان تبدیل شدن به تنشهای ژئوپلتیکی را دارد که میتواند کشورها را با بحرانهای امنیتی پیچیده دست به گریبان کند. منطقه ما نیز با انواع تهدیدهای زیستمحیطی نظیر کمبود منابع آب و گرمایش هوا و فرسایش خاک مواجه است. ماهیت این تهدیدها به گونهای است که جز در پرتو همکاریهای چندجانبه، درک آسیبهای احتمالی در دراز مدت و تنظیم قواعد و مقررات در چارچوب سازمانهای منطقهای امکان مقابله با آنها وجود ندارد. در همین راستا جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که با ایجاد سازوکارهای چندجانبه از جمله تشکیل کارگروههای مشترک برای مدیریت و توزیع عادلانه منابع آبی، میتوان مانع از تبدیل شدن اینگونه چالشها به تنش شد.
با شانگهای بدون برجام، بدون FATF
نکته قابل تأمل در پیوستن جمهوری اسلامی ایران به سازمان همکاری شانگهای این است که فعالان سیاسی و رسانهای طیف غربگرای وابسته به دولت گذشته همواره مدعی بودند بدون پیوستن به FATF و بدون برجام، امکان عضویت در سازمان شانگهای وجود ندارد؛ اما هر روز جلوه جدیدی از بطلان ادعاهای آنان پدیدار میشود. شنیدن اخباری از قبیل عضویت رسمی و دائمی ایران در شانگهای، هم باعث خوشحالی است و هم مایه ناراحتی و تأسف. خوشحالکننده از این حیث که فرصتهای مغفول مانده، در پرتو عضویت در شانگهای قابلیت بهرهمندی پیدا کرده و ناراحتکننده از این جهت که در هشت سال حاکمیت دولتِ برآمده از اصلاحات ظرفیتهای عظیم، به امید نسیه برجام و گشایشهای اقتصادی خوش باورانه، نادیده گرفته شد و خسارتهای سنگینی به کشور تحمیل کرد.
