سیر تحولات پوشش و پوشاک در کشورهای پنج قاره جهان به شکلی بوده که فرامین ادیان، مذاهب، فرق و مکاتب نیز در آن اثرگذار بوده است و پیروان، بر اساس آداب و رسوم خود، نوع پوشش و پوشاک را برمیگزیدهاند. اگر با دقت روی علل و عوامل تعیین نوع پوشش و پوشاک توسط جوامع مختلف بررسی داشته باشیم، درخواهیم یافت که علاوه بر شرایط آب و هوایی و اقلیمی، مواردی همچون عناصر هویت بخش فرهنگی و اجتماعی نیز در آنها نقش داشته است.
در کشور ما نیز با تغییر بسترهای فرهنگی و اجتماعی، نوع پوشش و پوشاک در دورههای مختلف دستخوش تغییراتی شده است و مهندسان فرهنگی و اجتماعی با تبیین مواضع خود، چارچوبهایی را تعیین کردهاند که میتوان آنها را در تاریخ معاصر نیز جستوجو کرد. آنچه اکنون اهمیت دارد درباره پوشش و پوشاک به آن پرداخته شود این است که افراد جامعه امروزی کشورمان چگونه و بر چه اساسی تصمیم میگیرند نوع پوشش و پوشاک خود را تعیین کنند؟
جامعه ایران که اکثریت آن را جمعیت مسلمان و شیعه مذهب تشکیل میدهد، بر اساس آموزههایی که پیشوایان و مبلغان دینی و مذهبی ارائه میدهند، منش خود را در انتخاب نوع پوشش و پوشاک تعیین میکنند، اما پس از یک دوره چند ساله و با ورود انبوهی از رسانههای دیداری، شنیداری، نوشتاری و فضای مجازی، شاهد آثاری از تهاجم فرهنگی از طریق این رسانهها هستیم که برخی از رفتارهای افراد جامعه را به سمت ناهنجاریهای فرهنگی و اجتماعی سوق داده است.
حال باید این پرسش را مطرح کنیم که آیا تهاجم فرهنگی رسانهها قدرتمند بود یا اینکه باید بپذیریم فعالیتهای مربوط به تبلیغ آموزههای دینی و مذهبی ضعیف بودند؟ نسلی که اکنون ما شاهد آن هستیم، ثمره یک دوره تربیتی پس از تحولات ۱۳۵۷ هستند و بیتردید با آموزههای این دوران رشد یافتهاند و هرچند نباید نقش رسانههای مهاجم را نادیده گرفت، اما ضعف دستگاههای متولی امور فرهنگی را نیز باید تأیید کرد. اگر بخشی از جمعیت نسل کنونی، هنجارهای مربوط به پوشش و پوشاک جامعه را قبول نمیکنند و در عوض به ناهنجاریها روی میآورند، عامل آن را باید مربوط به فشار رسانههای مهاجم از یک سو و ضعف دستگاههای متولی امور فرهنگی از سوی دیگر دانست، البته در کنار ضعفهای موجود و مشهود در دستگاههای فرهنگی، عملکرد ضعیف دستگاههای متولی امور اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را نیز باید برجسته دانست، اما نکته حائز اهمیت این است که چرا آن بخش از جمعیت نسل کنونی، از هنجارها دور میشوند و به سمت ناهنجاریها تمایل پیدا میکنند؟
تصور کنید که در هوای گرم، از شما بخواهند پوشاک ویژه ضد حملات شیمیایی بپوشید و از ماسک فیلتردار نیز استفاده کنید.
در این حالت، شرایط غیر قابل تحملی برای شما ایجاد میشود، چون زیر پوشش کامل لباس و ماسک شیمیایی، دچار مشکل گرمازدگی خواهید شد، اما اگر بدانید که حمله شیمیایی از سوی دشمن حتمی است، به خاطر جلوگیری از آسیبهای ناشی از نفوذ مواد شیمیایی به بدن و ریهها، شرایط سخت را تحمل خواهید کرد تا زنده بمانید و دچار مرگ و سایر آسیبها نشوید.
با ذکر مثال فوق قصد داشتم بگویم اگر کسانی که به ناهنجاریهای مربوط به پوشش و پوشاک روی میآورند، به درستی بدانند چه خطرات فردی و اجتماعی متوجه آنان است، هنجارها را خواهند پذیرفت.
بر اساس اسناد موجود و غیرقابل انکار، صهیونیسم جهانی عامل اصلی ترویج ناهنجاریها در حوزه پوشش و پوشاک است زیرا آنها در نظر دارند با ترویج برهنگی و فساد، به اهداف شوم خود که استیلا و حاکمیت بر تمامی امور جهانی است، دست یابند و این در حالی است که با اندک مطالعه و پژوهش درخواهیم یافت خودشان در این زمینه، پوششهای مطابق هنجارهای دینی و مذهبی شان را بهشدت رعایت میکنند.
آری، زنان و دختران جامعه صهیونیستها، با پوشش کامل در اجتماع ظاهر میشوند، اما جریان صهیونیسم جهانی برای سایر جوامع، برهنگی را ترویج میکند.
به راستی چاره کار چیست؟ ما اکنون در مقابل دو مسئله قرار داریم که باید با سرعت و دقت بالا آنها را حل کنیم:
از یک سو تهاجم فرهنگی رسانهها و از سوی دیگر ضعفهای موجود در دستگاههای متولی امور فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی که روزنهای برای ورود آسیبهای جدی به جامعه ما محسوب میشود. تقویت کارکردهای رسانهای برای آگاهی بخشی بیشتر به جامعه در خصوص واقعی بودن آسیبهای ناشی از رویکرد جمعیت به سمت ناهنجاریهای مربوط به پوشش و پوشاک با استفاده از روشهای درست و کارآمد شاید بخشی از راه حل مشکلات و معضلات کنونی باشد، اما افزایش کارآمدی دستگاههای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی آثار بهبودبخشی بیشتری خواهد داشت.
از سوی دیگر نیز نباید از ضعف عملکرد رسانههای داخلی غافل ماند، چراکه اگر رسانههای داخلی در مقایسه با عملکرد رسانههای خارجی مهاجم، عملکرد مناسب و مؤثری داشتند، ما اکنون شاهد این حجم از آسیبهای فرهنگی و اجتماعی مرتبط با موضوع پوشش و پوشاک نبودیم. نقش مراکز علمی، آموزشی و پژوهشی نیز در این رابطه قابل توجه است و اگر مباحث مربوط به پوشش و پوشاک، به درستی و با ارائه بستههای مفهومی مفید و مؤثر، از طریق لوازم آموزشی و کمک آموزشی به مخاطبان این مراکز انتقال داده شود، آسیبهای کمتری را شاهد خواهیم بود.
در این زمینه، کتاب و کتابخوانی نیز نقش چشمگیری دارند و متولیان این امور باید بیش از پیش به این موارد توجه نشان دهند. در یک جمع بندی کلی میتوان چنین بیان کرد که جامعه ما آغشته به عناصر هویتبخش دو فرهنگ ایرانی- اسلامی است و چنین به نظر میرسد که برنامهریزان امور فرهنگی و اجتماعی باید با در نظر داشتن موارد شکلی و ماهوی این دو حوزه، برنامههای کارآمدتری را طراحی و اجرا کنند.
* کارشناس و پژوهشگر حوزه فرهنگ
