در حال حاضر با گذشت مدت زمان ۱۳ سال از تشکیل زیست بوم علم و فناوری لازم است که اقتصاد دانشبنیان به سمت استراتژیهای جدیدی حرکت کند. باید در کنار هدف اصلی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری مبنی بر به کارگیری فناوریهای فوق پیشرفته و انتقال آن به صنایع و تحقق صنایع فناور به سمت نوآوریهای فراگیر نیز حرکت کند. از همین رو نیز لازم است که شرکتهای دانش بنیان و زیست بوم علم و فناوری جهتگیری و ترکیبی برای خدمت رسانی به عمده مردم داشته باشند. یکی از دسته بندیهای مهم در کشور ما مناطق و افراد محروم است که باید مدنظر قرار بگیرند.
نمایشگاه فناوریها و محصولات محرومیتزدا (رویداد «آبادیران») با هدف کمک به توسعه مناطق محروم از طریق معرفی ظرفیتهای شرکتهای دانشبنیان، خلاق و فناور برای پاسخ به چالشها، ایجاد اشتغال پایدار، توسعه بازار و تسهیل خرید کالا و خدمات این شرکتها برای محرومیتزدایی برگزار میشود.
فناوری و نوآوری نقش مهمی در رشد اقتصادی و رفاه اجتماعی جامعه دارند. پیشرفتهای فناوری منجر به افزایش بهرهوری میشود که به نوبه خود منجر به توسعه اقتصادی میشود. نوآوری صنعتی نیز به ایجاد محصولات، فرآیندها و خدمات جدید کمک میکند که منجر به افزایش کارایی، مقرون به صرفه بودن و رقابت در بازار میشود که باز هم به رشد اقتصادی کمک میکند. استفاده از فناوری و نوآوری باعث بهبود رفاه اجتماعی نیز میشود. نوآوری در مراقبتهای بهداشتی، آموزش و حمل و نقل میتواند منجر به بهبود کیفیت زندگی افراد و جامعه به عنوان یک کل شود. فناوریهای جدید را میتوان در مراقبتهای بهداشتی برای بهبود تشخیص، درمان و پزشکی شخصیسازی شده به کار برد. به طور مشابه، فناوری در آموزش میتواند قابلیتهای یادگیری و دسترسی به آموزش را برای همه افزایش دهد.
علاوه بر این، فناوری و نوآوری خلاقیت فردی و سازمانی را تشویق میکند و منجر به ایجاد مشاغل، صنایع و مشاغل جدید میشود. استارتآپها و کارآفرینان نیروی محرکه بسیاری از نوآوریهای فناوری هستند و موفقیت چنین سرمایهگذاریهایی میتواند به نرخ اشتغال و رشد اقتصادی بالاتر منجر شود. در نتیجه، فناوری و نوآوری از ارکان رشد اقتصادی و رفاه اجتماعی هستند. دولتها، مشاغل و افراد باید به سرمایه گذاری و استفاده از فناوری و نوآوری برای تضمین آیندهای مرفه، عادلانه و پایدار ادامه دهند، اما یکی از مشکلات جدی نوآوری و فناوری، عدم بازتوزیع مناسب ثروت است. در نوآوریهای حوزه جریان اصلی یا نوآوریهای مرزی، تنها سهامداران و صاحبان کسبوکار میتوانند از فناوری به کارگرفته شده بهره ببرند و عموم مردم ذینفع این فناوری نخواهند بود. با این وجود همین سطح از نوآوری به کار گرفته شده نیز رفاه عمومی جامعه را از طریق افزایش رفاه بخش خاصی بالا خواهد برد، اما نوآوری حاصل از این مدل نمیتواند به بازتوزیع ثروت کمک کند و به بهبود شرایط عموم جامعه ختم شود. بنابراین در برابر جریان اصلی نوآوری از سالهای قبل جریان نوظهوری شکل گرفت که به دنبال به کارگیری از نوآوری جدیدی در خدمت به همه مردم و در جهت بازتوزیع ثروت به شیوهای متعادل و عادلانه باشد تا در نتیجه به کارگیری از این نوآوری در جامعه، برابری اجتماعی و کاهش فقر در جامعه ترویج شود.
در همین راستا نیز معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاستجمهوری پس از ۱۳ سال از شکلگیری خود، به صورت رسمی به سمت استفاده از نوآوریهای فراگیر و مورد استفاده عموم مردم حرکت کرده است. این راهکار که به تازگی در قالب رویداد «آبادیران» شکل گرفته است، ظرفیت بزرگی را برای اکوسیستم اقتصاد دانش بنیان ایجاد خواهد کرد که به سمت استفاده از فناوریها و تجهیزات نوین خود در جهت رفع محرومیت مناطق کمبرخودار بروند و بدین شکل علاوه بر استفاده از نوآوری توسط مردم مناطق محروم، زمینه بازتوزیع ثروت و ایجاد فرصتهای برابر برای این قشر محروم جامعه فراهم شود.
رویداد «آبادیران» با شعار نوآوری برای آبادانی برگزار میشود. برگزاری این رویداد در قالب اولین دوره نمایشگاه فناوریها و محصولات محرومیتزدا در دستور کار قرار دارد. این رویداد اهداف مختلفی را دنبال میکند. در حال حاضر با گذشت مدت زمان ۱۳ سال از تشکیل زیست بوم علم و فناوری لازم است که اقتصاد دانشبنیان به سمت استراتژیهای جدیدی حرکت کند. باید در کنار هدف اصلی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری مبنی بر به کارگیری فناوریهای فوق پیشرفته و انتقال آن به صنایع و تحقق صنایع فناور به سمت نوآوریهای فراگیر نیز حرکت کند. از همین رو نیز لازم است که شرکتهای دانش بنیان و زیست بوم علم و فناوری جهتگیری و ترکیبی برای خدمترسانی به عمده مردم داشته باشند. یکی از دسته بندیهای مهم در کشور ما مناطق و افراد محروم است که باید مدنظر قرار بگیرند.
نمایشگاه فناوریها و محصولات محرومیتزدا (رویداد «آبادیران») با هدف کمک به توسعه مناطق محروم از طریق معرفی ظرفیتهای شرکتهای دانشبنیان، خلاق و فناور برای پاسخ به چالشها، ایجاد اشتغال پایدار، توسعه بازار و تسهیل خرید کالا و خدمات این شرکتها برای محرومیتزدایی برگزار میشود
این رویداد مهم و بزرگ در پنج بخش مختلف از جمله حوزه مسکن و زیرساختهای پیشرفته روستایی؛ کشاورزی، دامپروری و شیلات؛ ماشینآلات کوچکمقیاس؛ سلامت، بهداشت و توانبخشی و فناوریهای نرم و آموزشی انجام خواهد شد و با استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان فعال در این حوزهها، در جهت به کارگیری از نوآوریها و فناوریهای خلق شده در این شرکتها در جهت استفاده مردم مناطق محروم جهت ایجاد اشتغال پایدار و بهرهوری در تولید محصولات خود اقدام خواهند کرد. در ادامه با دو تن از دستاندرکاران این رویداد مهم در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری و همچنین کمیته امداد امام خمینی (ره) نیز به عنوان یکی از دستگاههای اجرایی مهم حاکمیت در جهت رفع محرومیت به گفتگو پرداختهایم که در ادامه خواهید خواند.
ضرورت اصلاح ارتباط دانشبنیانها و مناطق محروم
مهدی روحاللهی مدیرکل راهبری شغلی کمیته امداد امام خمینی (ره) در گفتگو با «جوان» خاطرنشان کرد: «یکی از مشکلات ما در حوزه مناطق محروم این است که به خاطر نبود مزیتهای کافی، فناوریها در این مناطق توسعه پیدا نمیکند. فناوریهای مختلف در حوزه آب، کشاورزی و زیرساختی که میتواند به توسعه مناطق محروم کمک کند، به دلایل مختلف در این مناطق مورد استفاده قرار نمیگیرد.»
وی ادامه داد: «شرکتهای دانش بنیان عموماً تمایل دارند در بخشهایی فعالیت کنند که فناوریها با سرعت بالایی مصرف میشوند. هدف دانش بنیانها این است که بتوانند کسب و کاری راه بیندازند و از مزیتهای اقتصادی این امر بهرهمند شوند.»
روحالهی در ادامه گفت: «ما قصد داریم به اصلاح این سیکل معیوب بپردازیم. بخشی از کار این است که شرکتهای دانش بنیان را برای ورود به فناوریهای فراگیر که میتواند به توسعه مناطق محروم کمک کند، تشویق کنیم.»
مدیر کل راهبری شغلی کمیته امداد امام خمینی (ره) یادآور شد: «نمایشگاه آبادیران در راستای مرتبط ساختن دانش بنیانها با مناطق محروم است. در این نمایشگاه به معرفی فناوریهای فراگیری که تا الان در مناطق محروم مورد استفاده قرار گرفته است، پرداخته میشود. همچنین بستری برای برقراری ارتباط بین فناوریها و مصرف کنندگان در مناطق محروم به وجود میآید.»
وی ادامه داد: «مخاطب فناوریهای فراگیر مردم و نهادهایی هستند که در زمینه محرومیتزدایی فعالیت میکنند. برای اولین بار است که نمایشگاه آبادیران با هدف معرفی دانش بنیانها و فعالان اقتصاد محرومیتزدایی برگزار میشود. شرکتهای فناور استقبال خوبی از نمایشگاه داشتهاند. مشوقهای خوبی هم برای مردم و نهادهای محرومیتزدایی در نظر گرفته شده است تا مشارکت فعالی در این نمایشگاه داشته باشند.»
روحاللهی خاطرنشان کرد: «بازارسازی برای دانش بنیانها ضرورت بالایی دارد. فناوریها تولید میشوند تا مورد استفاده قرار بگیرند. اگر بازاری برای ارائه آنها وجود نداشته باشد، فلسفه وجودی فناوریها از بین میرود. به این ترتیب، ما با گورستانی از فناوریها روبهرو خواهیم بود که بازار مصرفی ندارند. در مناطق محروم با یک سری محدودیتها روبهرو هستیم. زیرا از یک طرف آگاهی مردم کم است و از طرف دیگر، معمولاً فناوریها گران هستند. به همین دلیل استقبال از این فناوریهای جدید آن طور که شایسته است، صورت نمیگیرد.»
مدیرکل راهبری شغلی کمیته امداد امام خمینی (ره) در پایان گفت: «دستگاههای دولتی اعم از معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و دستگاههای خدماترسان باید کمک کنند تا محدودیتهای استفاده از فناوریهای نوین در مناطق محروم از بین برود و بتوانیم ضمن بازارسازی برای دانش بنیانها به توسعه این مناطق بپردازیم.»
برگزاری رویداد «آبادیران» با شعار نوآوری برای آبادانی
حمیدرضا شکری دبیر رویداد «آبادیران» نیز درگفتگو با «جوان» با اشاره به این موضوع که مردمیسازی اقتصاد دانش بنیان و استفاده از ظرفیتهای اقتصاد محرومیتزدا باید به صورت یک برنامه مستمر پیگیری شود، تصریح کرد: «به درستی در جلسه شورای سیاستگذاری آبادیران تصمیم گرفته شد که از آن به عنوان برنامه ملی آبادیران یاد کنیم. در این جلسه این طور مطرح شد که آبادیران در حد یک نمایشگاه دو یا سه روزه مطرح نباشد و استفاده از ظرفیتهای دانش بنیانی کشور به منظور ارائه فناوریهای فراگیر ادامه یابد.»
شکری در ادامه گفت: «تاکنون برنامه مشخصی در حوزه زیستبوم علم و فناوری نداشتهایم. شرکتها به صورت جسته و گریخته تلاش میکردهاند که بازاری را برای خودشان در حوزه محرومیتزدایی یا غیر محرومیتزدایی در همکاری با ارگانهای مختلف پیدا کنند. مثلاً ممکن بود شرکتی در حوزه تصیفه آب با آبفاهای منطقهای همکاری داشته باشد و به تولید دستگاههای تصفیه آب دانش بنیانی بپردازد، اما تاکنون برنامه مدونی زیر نظر معاونت علمی و فناوری در این حوزه نداشتهایم. حالا قرار است در چارچوب سیاستگذاریهای آبادیران، دانش بنیانها و زیستبوم علمی و فناوری را به سمت محرومیتزدایی سوق دهیم؛ و این اولین بار است که در این حوزه فعالیتی شروع شده است.»
وی در پاسخ به این سؤال که آیا سیاستگذاریهای آبادیران با تمام شدن نمایشگاه به اتمام میرسد یا قرار است برنامهها ادامه پیدا کند، تصریح کرد: «اگر بخواهیم نتیجه عملی بگیریم و ارتباط مؤثری بین دانش بنیانها و نهادهای حوزه محرومیتزدایی ایجاد کنیم، قطعاً باید روند ادامه داری را طی کنیم. صرف اینکه نمایشگاهی برگزار شود، نتیجه مورد نظر که مردمیسازی اقتصاد دانش بنیان و دستیابی به فناوریهای فراگیر است، حاصل نمیشود.»
دبیر رویداد «آبادیران» ادامه داد: «بنابر این است که هر سال نمایشگاه آبادایران را داشته باشیم و به صورت حضوری دانش بنیانها و نهادهای محرومیتزدایی با یکدیگر تعامل داشته باشند. اما قطعاً دستیابی به نتیجه مورد نظر نیازمند پیگیریهای مداوم بعد از برگزاری نمایشگاه و در طول سال است.»
وی خاطرنشان کرد: «احتمالاً بعد از برگزاری نمایشگاه، سایتی که به این نمایشگاه اختصاص داده شده است را به یک بازار دائمی برای ارتباط دانش بنیانها و نهادهای محرومیتزدا تبدیل خواهیم کرد. این سایت با نام (آبادیران داتای آر) در دسترس خواهد بود. در این بستر به صورت مجازی به معرفی محصولات دانشبنیانی برای عموم مردم خواهیم پرداخت.
شکری در خصوص ظرفیتی که در اقتصاد محرومیتزدایی وجود دارد و میتوانیم از آن در راستای بازارسازی برای دانش بنیانها استفاده کنیم، گفت: «رقم دقیقی در مورد اینکه در این حوزه چقدر ظرفیت وجود دارد، در دست نداریم. اما با مقایسه آمار و ارقام در حوزههای مختلف میتوانیم به ارزش بازار اقتصاد محرومیتزدا پی ببریم. مثلاً در سال ۱۳۹۶ رقم ۱۸ همت برای ارائه تسهیلات روستایی در نظر گرفته شد. ما به دنبال این موضوع هستیم که روش نوینی را برای اشتغال روستایی ایجاد کنیم. قبلاً به ارائه وام به متقاضیان اقدام میکردیم. حالا برنامههایی مانند ارائه دستگاههای ساخت داخل و دانش بنیانی به صورت لیزینگی به روستاییان را پیگیری خواهیم کرد. «۱۸ همت رقم کمی نیست. مثلاً صندوق نوآوری و شکوفایی که بزرگترین صندوق حوزه علمی و فناوری کشور است، با سرمایه سه همتی تشکیل شد که آن هم محقق نشد. الان ذیل قانون جهش تولید دانش بنیان سرمایهاش به شش همت رسیده است. بنابراین، رقم بالایی در حوزه تسهیلات روستایی در اختیار داریم که میتوانیم از آن در راستای بازارسازی برای دانش بنیانها استفاده کنیم.»
جمعبندی
استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان بهمنظور رفع محرومیت مناطق کمتربرخودار نیازمند نگاه جدیدی است که ظاهراً دولت سیزدهم در حال حرکت به چنین سمتی است و موفقیت آن نیز در گرو استمرار خواهد بود.
