در روزهای پایانی سیوچهارمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، با افزایش میزان بازدیدکنندگان و بالارفتن رقم فروش نمایشگاه، نیاز به نگاه کارشناسی در خصوص عملکرد و جایگاه نمایشگاه کتاب در توسعه فرهنگ کتابخوانی، نمایانتر شده است. دکتر غلامرضا عزیزی، رئیس پژوهشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی، در گفتوگو با «جوان» به موضوع تأثیر فرهنگی برگزاری نمایشگاه کتاب و کارکردهای آن پرداخته است. از نگاه این نویسنده و پژوهشگر، نمایشگاه کتاب مسئولیت رساندن خوراک فکری به جامعه را دارد.
نمایشگاه کتاب مطلوب چه کارکردی دارد؟
نمایشگاه کتاب فرصتی است که به ناشران و مخاطبان داده میشود تا در فضایی تعاملی و چهره به چهره به عرضه و خرید کتابها در موضوعات مختلف بپردازند. مخاطبان از طریق بخش ناشران خارجی هم میتوانند به منابع کشورهای خارجی دسترسی پیدا کنند. باتوجه به وجود مشکلات ارز و تبادلات بانکی، نمایشگاه کتاب اتفاق مهمی برای ما ایرانیها جهت دسترسی به آثار منتشر شده در خارج از کشور است. از طرف دیگر فرصت مهم دیدن آثار جدید نیز فراهم میشود. شاید در طول سال همه نتوانند به کتاب دسترسی پیدا کنند اما با برگزاری نمایشگاه کتاب این امر راحتتر امکانپذیر میشود و هرچه دسترسی به کتاب و مطالعه بیشتر شود بر جریانهای فکری و آگاهیبخشی تأثیر میگذارد.
اما دسترسی به کتاب تا حد زیادی مستلزم خرید آن است که به واسطه گرانیها عملاً دسترسی به کتاب سخت شده است!
دولت تا جایی که توانسته سعی کرده از طریق اعطای تخفیف به دانشجویان، طلاب و استادان دانشگاه و حوزه، قدرت خرید کتاب را بالا ببرد اما اکنون کتاب به کالایی بسیار گران بهویژه برای دانشجویان و طلاب تبدیل شده و این موضوع نیاز به افزایش راهکارهای حمایتی برای خرید کتاب را بیشتر کرده است. نمایشگاه کتاب با ایجاد بخش مجازی برای کسانی که در دورترین نقطه کشور زندگی میکنند امکانی را فراهم کرده تا به راحتی به کتاب دسترسی پیدا کنند.
کدام وجه از نمایشگاه کارکرد فرهنگی بیشتری دارد؟ فروشگاهی بودن آن یا نمایشگاهی بودنش؟!
نباید در تأثیرگذاری فرهنگی نمایشگاه کتاب در رساندن خوراک فکری و اندیشهای به مخاطبان شک کنیم. تمام دنیا نمایشگاه کتاب را برگزار میکنند؛ آنها به این نتیجه رسیدند که مردم حتی باید در نمایشگاههای کتابی که فروش ندارند نیز حضور داشته باشند و از نزدیک با کتابهای منتشرشده آشنا شوند.
پس نفس حضور مردم در نمایشگاه برای آشنایی با کتاب ارزشمند است؟!
نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران این حسن را دارد که هم نمایشگاه و هم فروشگاه است، مردم کتابها را میبینند، انتخاب میکنند و میخرند. شاید منِ نوعی در نمایشگاه به دنبال یک کتاب خاص باشم، اما با حضور در آن فضا متوجه میشوم که باید کتابهای دیگری نیز خریداری کنم که از انتشار آنها مطلع نشده بودم. نکته مهم دیگر اینکه حضور ناشران شهرستانی برای ما که در تهران هستیم، فرصت مغتنمی است تا بهراحتی از آثار منتشرشده در شهرستانها آگاهی پیدا کرده و به آن دسترسی داشته باشیم؛ عکس این موضوع نیز صادق است.
بخش کودک در نمایشگاه از بخش ناشران عمومی جدا شده، این جداسازی و ایجاد فضای اختصاصی میتواند بازدیدکننده کودک را با کتابخوانی آشنا کند؟
در این زمینه چند کار خیلی خوب انجام شده. جداسازی بخش کودک و دکوربندی و ایجاد فضایی شاد و بانشاط در این بخش، اقدام شایستهای است. تفکیک بخشهای مختلف نمایشگاه با توجه به نوع، قشر و سن مخاطبان نیز اقدام درستی است. به این ترتیب مخاطبان کمتر دچار سردرگمی شده و هدفمندتر به دنبال آثار مورد نظر خود خواهند بود.
